باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

قدیمی ترین عکس از قتلگاه امام حسین (ع)
ضریح گودال قتلگاه

گودال قتلگاه یا گودی قتلگاه یا قتلگاه محل شهادت امام حسین(ع) و محلی که سر امام حسین(ع) به دست شمر یا سنان در آنجا از تن جدا شد. این مکان در حرم امام حسین(ع) نزدیک ضریح مطهر واقع شده و زیارتگاه شیعیان و محبان اهل بیت(ع) است.

برخی براین باورند که در منابع معتبر قدیمی مطلبی درباره گودال قتلگاه یافت نمی‌شود و این موضوع در دوران پهلوی بر سر زبان‌ها افتاد و شهرت یافت.

محتویات

موقعیت و خصوصیات

قتلگاه، گودی یا گودال قتلگاه محل به شهادت رسیدن امام حسین(ع) است؛[۱] محلی که سر امام حسین(ع) به دست شمر یا سنان در آنجا از تن جدا شد.[۲] قتلگاه نسبت به سایر قسمت‌های میدان کربلا پایین‌ترین جا بوده است[۳] و به همین جهت آن را گودال یا گودی قتلگاه نامیده‌اند.[۴] گودی قتلگاه بیرون از ضریح امام حسین(ع)، حجره‌ای است با درب نقره‌ای و پنجره‌ای رو به سوی صحن که در جنوب غربی رواق حبیب بن مظاهر قرار دارد. کف این مکان با سنگ مرمر روشن فرش و دیواره‌های آن نیز آیینه‌کاری شده است و در آن سردابی با در نقره‌ای وجود دارد.[۵] سرداب، محل شهادت امام حسین(ع) محسوب می‌شود و سنگ مرمری به بلندی نیم‌متر از سطح زمین، به صورت قبر، بر روی آن محل قرار دارد. غالبا درب این محل بسته است و گاهی برای اشخاص معینی جهت زیارت باز می‌شود.[۶]

قتلگاه با عناوین دیگری مانند مَقْتَل،[۷] محل النَّحْر، مَنْحَر، مَذْبَح نیز آمده است.[۸]

بحث تاریخی

برخی از تاریخ‌پژوهان برآنند در منابع معتبر کهن و حتی منابع عصر صفویه تا قاجار، مطلبی درباره گودی قتلگاه یافت نمی‌شود؛ بلکه این مطلب از موضوعاتی است که در دوران پهلوی توسط خطبا و واعظان هنگام ذکر مصیبت امام حسین(ع) بر سر زبان‌ها افتاده و به تدریج شهرت یافته است.[۹] البته برخی گودی قتلگاه را دارای سابقه معتبر و مشهور دانسته و انتساب آن به دوران پهلوی را نادرست خوانده‌اند.[۱۰]

به اعتقاد برخی، سپهر کاشانی، نویسنده کتاب ناسخ التواریخ در عصر قاجار، نخستین کسی است که از واژه گودال قتلگاه استفاده کرده است و این واژه پیش از آن در منابع تاریخی و حدیثی به کار نرفته است.[۱۱]

تابلوی عرش بر زمین

تابلوی عرش بر زمین (گودی قتلگاه)

تابلوی عرش بر زمین اثر محمود فرشچیان، بازگوکننده صحنه وداع حضرت زینب(س) با پیکر امام حسین(ع) در گودی قتلگاه است. این تابلو که در ابعاد ۱۲۳ در ۸۰ سانتی متر است و به سبک نگارگری در سال ۱۳۹۶ ترسیم شد، توسط استاد فرشچیان به موزه آستان قدس رضوی اهدا شد. در این تابلو فقط دو پای امام حسین(ع) دیده می‌شود و پیکر امام با ظرافت خاصی در پشت تل خاک قرار گرفته است. در مرکز تابلو پرچم خون‌آلودی افتاد و سوگواری فرشتگان همراه با حضرت زینب(س) به تصویر کشیده شده است.[۱۲]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. آل طعمه، کربلا و حرم‌های مطهر، ۱۳۷۸ش، ص۱۱۶و۱۶۲؛ محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۹۳ش، ص۴۱۷.
  2. محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۹۳ش، ص۴۱۷.
  3. محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۹۳ش، ص۴۱۷.
  4. مطهری، فلسفه اخلاق، ۱۳۶۷ش، ص۱۳۳.
  5. آل طعمه، کربلا و حرم‌های مطهر، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۲؛ قریشی، مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، ۱۳۹۱ش، ص۳۷.
  6. محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۹۳ش، ص۴۱۷.
  7. آل طعمه، کربلا و حرم‌های مطهر، ۱۳۷۸ش، ص۱۶۲.
  8. نبوی، «قتلگاه حسین بن علی(ع)»
  9. گروهی از تاریخ‌پژوهان، تاریخ قیام و مقتل جامع سیدالشهداء(ع)، ۱۳۹۱ش، ج۲، ص۵۵۹.
  10. نبوی، «قتلگاه حسین بن علی(ع)»
  11. رفعت، «نگاهی انتقادی به محل شهادت امام حسین(ع)؛ تحلیل پنداره گودال قتلگاه»، ص۵۸.
  12. «تابلو عرش بر زمین(گودی قتلگاه)»، سایت موزه حرم مطهر رضوی.

منابع

  • آل طعمه، سلمان هادی، کربلا و حرم‌های مطهر، ترجمه حسین صابری، تهران،‌ نشر مشعر، ۱۳۷۸ش.
  • «تابلو عرش بر زمین(گودی قتلگاه)»، سایت موزه حرم مطهر رضوی، تاریخ درج: ۲ خرداد ۱۳۹۷ش، تاریخ بازدید: ۲۵ شهریور ۱۳۹۸ش.
  • رفعت، محسن، «نگاهی انتقادی به محل شهادت امام حسین(ع)؛ تحلیل پنداره گودال قتلگاه»، در فصلنامه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، شماره ۲۸، پاییز۱۳۹۶ش.
  • گروهی از تاریخ‌پژوهان، تاریخ قیام و مقتل جامع سیدالشهداء(ع)، زیر نظر مهدی پیشوایی، قم،‌ مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ اول، ۱۳۹۱ش.
  • قریشی، عبدالامیر، مرقدها و مکان‌های زیارتی کربلا، ترجمه احسان مقدس، تهران، نشر مشعر، ۱۳۹۱ش.
  • محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، نشر معروف، چاپ هفتم، ۱۳۹۳ش.
  • مطهری، مرتضی، فلسفه اخلاق، تهران، صدرا، ۱۳۶۷ش.
  • نبوی، احمد، «قتلگاه حسین بن علی(ع)»، در مجله فرهنگ زیارت، شماره ۱۸، مهرماه ۱۳۹۲ش.

پیوند به بیرون

«نگاهی انتقادی به محل شهادت امام حسین(ع)؛ تحلیل پنداره گودال قتلگاه»، فصلنامه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، شماره ۲۸، پاییز۱۳۹۶ش.