باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

کشف الریبة عن احکام الغیبة (کتاب)

کشف الریبة عن احکام الغیبة
کتاب کشف الریبه.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: شهید ثانی
موضوع: اخلاق
زبان: عربی
اطلاعات نشر
ناشر: دارالاضواء

کَشف الرِیْبَة عن أحکام الغِیْبَة کتابی اخلاقی و به زبان عربی اثر شهید ثانی (متوفای ۹۶۶ق) است. در این کتاب، تعریف غیبت و اقسام و احکام آن، و احادیث و روایات باب غیبت و مباحث اخلاقی آن بیان شده است. این اثر از زمان نگارش آن، فقهای بزرگی در موسوعه‌های فقهی به آن استدلال نموده و شروح و حواشی بر آن نوشته شده و ترجمه و خلاصه آن نیز نگاشته شده است. بعدها شهید ثانی کتابی به نام مستثنیات الغیبة تألیف نمود که در ۷ مورد استثناهای غیبت را ذکر کرده و به نظر آقا بزرگ تهرانی در الذریعة، احتمالا این کتاب، جبران بعضی از مباحثی است که در کتاب کشف الریبة نیامده است.

محتویات

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: شهید ثانی

زین‌الدین بن نورالدین علی بن احمد عاملی جُبَعی معروف به شهید ثانی از نوادگان علامه حلی و از علما و فقهای نامدار شیعه در قرن دهم هجری قمری است. از او تألیفات بسیاری بر جای مانده که کتاب الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة معروف‌ترین آنها در فقه جعفری است. او در سال ۹۶۶ق به‌دست افراطیون مذهبی به قتل رسید و به شهیدثانی شهرت یافت.

انگیزه تألیف و علت نام‌گذاری

به گفته شهید ثانی، هنگامی که اکثر کسانی که به علم و فضل و عدالت منتسب هستند، در حالی به خواندن نماز و گرفتن روزه و انجام عبادات دقت می‌نمایند و از بسیاری از محرمات مثل زنا، نوشیدن شراب و دیگر گناهان پرهیز می‌کنند که قسمت زیادی از وقتشان را صرف مجالسی می‌کنند که در آن، آبروی برادران دینی‌شان و یا مسلمانان دیگران را می‌برند در حالی که این کار را گناه نمی‌دانند و از عذاب الهی نمی‌ترسند. مؤلف کتاب تصریح می‌کند علتی که آنان را وادار به این کار می‌کند در حالی که معاصی دیگر را انجام نمی‌دهند، یا غفلت از حرمت آن و عذاب‌های الهی و یا مناقشه در آیات و روایات است. از این رو بر خود واجب دانسته تا کتابی را بنویسد که در آن بعضی از روایات و آیات وارد شده در مورد غیبت گردآوری شده است و نام آن را «کشف الریبة عن أحکام الغیبة» نامیده و به دنبال آن، مباحثی از سخن‌چینی و حسد ذکر نموده و در آخر نیز با روایاتی که تشویق به برادری و دوستی و رحمت دارد آن را به پایان رسانید.[۱]

ساختار و محتوا

در این کتاب، تعریف غیبت و اقسام و احکام آن و احادیث و روایات باب غیبت و مباحث اخلاقی آن ذکر شده و در خاتمه کتاب ۱۲ روایت در تشویق به محبت و دوستی مؤمنین بیان شده است که روایت دهم آن نامه‌ای از امام صادق(ع) به عبد الله نجاشی معروف به الرسالة الأهوازیة است.[۲]

سبک نگارش آن فقه استدلالی بوده و روایات متعددی در آن بررسی و به آنان استناد شده و نظرات فقها در آن کمتر مطرح شده است.[۳]

فصل‌ها

  • تعریف لغوی و اصطلاحی غیبت
  • حرمت غیبت در قرآن
  • حرمت غیبت در روایات
  • اقسام غیبت
  • راه‌های علاج
  • موارد جواز غیبت
  • گناهانی که ملحق به غیبت هستند.
  • کفاره غیبت
  • خاتمه.[۴]

حواشی، شروح، ترجمه‌ها

این کتاب دارای حاشیه‌ای از سید محمد حسینی لواسانی تهرانی معروف به عصار است که در سال ۱۳۰۵ق با اصل کتاب چاپ شد. آقا بزرگ تهرانی در الذریعة درباره آن عبارت «هو کتاب نفیس» را گفته است.[۵]

کتاب محاسبة النفس

از جمله ترجمه‌های این کتاب:

  • کتاب یک‌بار توسط سید میرزا علی بن محمد حسینی شهرستانی(متوفای ۱۳۴۴ق) ترجمه شده و بار دیگر به‌وسیله میرزا حسن بن عبد الرزاق لاهیجی(متوفای ۱۱۲۱ق) ترجمه شده است. وی علاوه بر ترجمه به تلخیص مباحث آن و تحقیقات بیشتری در بعضی از زمینه‎ها اقدام نموده و نام آن را«تألیف المحبة» یا «تزکیة الصحبة» نامیده است.[۶]
  • غیبت، گناه کبیره یا یک بیماری روانی، ترجمه کشف الریبة عن احکام الغیبة،ترجمه سید ابراهیم میرباقری، انتشارات انصاریان.
  • غیبت و احکام آن؛ رضا رجب‌زاده، مشهد.

در الذریعة به خلاصه دیگری از این کتاب نیز اشاره شده که در کتابخانه شیخ ابو المجد محمدرضا اصفهانی موجود بوده و او وجود این نسخه را برای صاحب الذریعة تأیید کرده است.[۷]

شیخ مرتضی مظاهری اصفهانی نیز کشف الریبة را در سال ۱۳۷۹ق به فارسی ترجمه کرده و به عنوان تلخیص و منتخب کشف الریبه به چاپ رسانده است.

چاپ‌ها

کتاب با خط نَسخ توسط حسن بن عبدالکریم هریسی نوشته شده و متن کتاب به صورت تصحیح‌شده و با چاپی زیبا در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.[۸]

پانویس

  1. شهید ثانی، کشف الریبه، ۱۳۹۰ق، ص۲-۵.
  2. تهرانی، الذریعه، ج ۱۸، ص ۳۷.
  3. کتاب‌شناخت جامع الاحادیث.
  4. شهید ثانی، کشف الریبه، ۱۳۹۰ق، فهرست کتاب.
  5. تهرانی، الذریعه، ج۱۸، ص۳۷.
  6. امین، أعیان الشیعة، ۱۴۲۱ق، ج ۵، ص۱۳۳.
  7. تهرانی، الذریعه، ج۲۰،ص ۲۰۴ و ۲۰۵.
  8. کتاب‌شناخت جامع الاحادیث.

منابع

  • شهید ثانی، زین الدین بن علی، کشف الریبة،‌ دار المرتضوی للنشر، ۱۳۹۰ق.
  • امین عاملی، سید محسن، اعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف، ۱۴۲۱ق.
  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعة، بیروت،‌ دار الاضواء.
  • کتاب شناخت جامع الاحادیث، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.