باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

کابل (kabul)
کابل (kabul) بر افغانستان واقع شده‌است
کابل (kabul)
کابل (kabul) (افغانستان)
اطلاعات کلی
مختصات جغرافیایی ۳۴°۳۲′۰۰″شمالی ۶۹°۱۰′۰۰″شرقی / ۳۴٫۵۳۳۳۳°شمالی ۶۹٫۱۶۶۶۷°شرقی / 34.53333; 69.16667
ویژگی پایتخت افغانستان
کشور افغانستان
استان کابل
جمعیت کل بیش از ۴.۸ میلیون نفر (۱۳۹۷)
زبان فارسی و پشتو
نژاد هزاره، تاجیک، پشتون، ازبک و ...
مذهب حنفی، شیعه، اسماعیلیه
اطلاعات تاریخی
قدمت پیش از میلاد مسیح
پیشینه تشیع قرن سوم هجری قمری
اماکن
زیارتگاه سخی زیارت پیر بلند

کابُل، بزرگترین شهر، پایتخت و مرکز اقتصادی و فرهنگی افغانستان و مرکز ولایت (استان) کابل است.[۱] تا قرن ۱۹ میلادی، این شهر محل زندگی اقوام مختلف مانند تاجیک‌ها، پشتون‌ها، هزاره‌ها و قزلباش‌ها بود.[۲] پس از دوره عبدالرحمان خان و حبیب الله خان، بسیاری از هزاره‌ها به کابل مهاجرت کردند و امروز نزدیک به یک چهارم مردم کابل، هزاره هستند.[۳] منابع مختلف، شمار شیعیان کابل را تا نصف جمعیت آن تخمین زده‌اند.[۴] دشت برچی، چنداول، مرادخانی، وزیرآباد، قلعه فتح الله، خیرخانه، کارته سخی، افشار، تیمنی، و قلعه شهاده از مناطق شیعه‌نشین کابل هستند.[۵] زبان اغلب ساکنان آن فارسی است و حتی تعداد قابل توجهی از پشتون‌های قدیمی کابل هم به فارسی دری سخن می‌گویند.

محتویات

جمعیت، اقوام و مذاهب

در سال ۱۳۹۷، جمعیت شهر کابل حدود ۴میلیون و هشتصدوشصت هزار نفر برآورد شده است.[۶]

شمار شیعیان شهر کابل در دوره دولت کمونیستی، نزدیک به نیمی از جمعیت آن بود، اما در دوره طالبان و به دلیل سیاست‌های شیعه‌ستیز آنان، جمعیت شیعه به کمترین حد رسید. با این حال پس از فروپاشی طالبان، شیعیان به کابل بازگشتند.[۷] فعالیت‌های تبلیغی آیت الله میر علی احمد حجت و همچنین سید اسماعیل بلخی در نیمه دوم قرن بیستم هم، تأثیر عمده‌ای در پررنگ‌تر شدن حضور هزاره‌های شیعه در کابل داشته است.[۸]

بلوار شهید مزاری، خیابان اصلی دشت برچی

مناطق شیعه‌نشین

شیعیان در مناطق مختلف کابل بویژه در غرب آن زندگی می‌کنند. این ناحیه شامل دشت برچی، افشار، قلعه شهاده، کارته سه، کارته چهار، کارته سخی است.[۹] هم‌چنین در محله‌های چنداول، قلعه فتح‌الله، وزیرآباد، خیرخانه و تایمنی شیعیان سکونت دارند.

تاریخ

کابل یکی از شهرهای تاریخی افغانستان است و برخی منابع از قدمت بیش از دو هزار ساله آن سخن گفته‌اند.[۱۰] پیشینه حضور شیعیان در کابل به سده سوم هجری و همزمان با ورود مسلمانان به این شهر می‌رسد. سکونت قزلباش‌های شیعه در دوره نادرشاه افشار، موجب تاثیرگذاری سیاسی، فرهنگی، نظامی و اجتماعی شیعیان در کابل شد. با این حال شیعیان کابل در قرن ۱۸ و ۱۹ میلادی مورد بی‌مهری و ستم شاهان از جمله عبدالرحمان خان و حبیب الله خان قرار گرفتند.[۱۱]

کابل اولین بار در سال ۱۱۵۲ هـ.ش و در دوران حکومت تیمور شاه، جانشین احمد شاه دُرّانی، به پایتختی افغانستان برگزیده شد.[۱۲][۱۳] احمد شاه درانی را موسس افغانستان امروز دانسته‌اند.[۱۴]

جنگ‌های داخلی کابل

مجاهدین پس از آنکه توانستند در اردیبهشت ۱۳۷۱، دولت کمونیستی را کنار بزنند و دولت اسلامی تشکیل دهند، درگیر جنگ داخلی شدند.[۱۵] اواخر بهار ۱۳۷۱، حزب وحدت اسلامی به رهبری عبدالعلی مزاری و حزب اتحاد اسلامی به رهبری عبدالرسول سیاف، به درگیری‌های گسترده پرداختند. برخی منابع تلاش سنگین حزب سیاف برای تصرف مواضع حزب وحدت اسلامی و خارج ساختن این حزب از کابل را آغازگر جنگ دانسته‌اند.[۱۶]

در مرداد ۱۳۷۱، حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار و حزب جمعیت اسلامی به رهبری برهان الدین ربانی اقدام به موشک‌باران و گلوله‌باران مواضع یکدیگر کردند.[۱۷]

فاجعه افشار

در پاییز و زمستان ۱۳۷۱ هم کابل شاهد رویارویی شورای نظار به رهبری احمد شاه مسعود و حزب اتحاد اسلامی به رهبری عبدالرسول سیاف، با حزب وحدت اسلامی به رهبری عبدالعلی مزاری بود. این جنگ تلفات و خسارات فراوانی بر جای گذاشت. غرب کابل و مخصوصا مناطق شیعه‌نشین افشار، چنداول و سیلو از کنترل حزب وحدت خارج شد و سپس نیروهای شورای نظار و حزب اتحاد، وارد مناطق مسکونی شدند و به قتل‌عام غیرنظامیان، زنان، کودکان و پیران پرداختند، خانه‌ها را آتش زدند و اموال و دارایی‌های مردم را غارت کردند. کشتار وحشیانه در افشار، کشورهای مختلف از جمله عربستان، ایران و پاکستان را به تحرک واداشت تا برای برقراری صلح دست به کار شوند.[۱۸] [۱۹] هنوز هیچ گزارش رسمی از جزئیات این رخدادها منتشر نشده و دولت افغانستان به درخواست‌ها برای محاکمه عاملان آن واکنشی نشان نداده است.[۲۰]

جنگ‌ها و درگیری‌ها، علاوه بر تخریب وجهه دولت مجاهدین، به خرابی شهر کابل انجامید و بیش از ۵۰٪ آن را ویران کرد (برخی منابع از تخریب ۹۰ درصدی شهر کابل بر اساس تخمین سازمان ملل خبر داده‌اند و شمار کشته‌شدگان را بیش از ۶۵ هزار تن دانسته‌اند[۲۱])، خسارات جانی و مالی فراوان بر جای گذاشت و اقتصاد ضعیف افغانستان را دچار مشکلات فراوان ساخت. [۲۲]

حوزه‌های علمیه

از مدارس علمیه فعال در کابل می‌توان مدارس جامعة‌الاسلام (قربان‌علی محقق کابلی[۲۳] رسالت (محمد هاشم صالحی[۲۴] خاتم‌الانبیاء (محمد آصف محسنی[۲۵] دارالمعارف اهل‌بیت (واعظ‌زاده بهسودی[۲۶] نمایندگی جامعة المصطفی،[۲۷] زینبیه (مخصوص بانوان)(سیدحسین ساجدی)،[۲۸] مدینة العلم (نوراحمد تقدسی[۲۹] و ولی‌عصر (جعفر قندوزی) را نام برد.

زیارت‌گاه‌ها

زیارتگاه سخی واقع در دامنه کوه آسمایی کابل (معروف به کوه تلویزیون) به دلیل اینکه خرقه منسوب به پیامبر مدتی در آن قرار داشته و هم‌چنین نظرگاه امام علی(ع) بوده؛ مورد زیارت و احترام شیعیان و اهل‌سنت است. زیارت پیر بلند منسوب به مرقد نوه امام سجاد(ع)، حسن بن‌زید، مکان زیارتی دیگری است که در کنار باغ بالا و ورودی هتل کانتیننتال کابل قرار دارد.[۳۰] هم‌چنین زیارت ابوالفضلی، در محله مرادخانی کابل، به یادبود و احترام حضرت ابوالفضل و عَلَم وی بنا شده و محل زیارت برخی شیعیان است.[۳۱]

مساجد

مسجد تاریخی شاه دو شمشیره، کابل

مساجد الزهراء (قلعه ناظر برچی)، امام زمان (پل خشک برچی)، امام حسن مجتبی (برچی)، امام محمد باقر (بلوار کاتب (دارالامان))، رسول‌اکرم (شهرک امید سبز)، اهل‌بیت (سر کاریز)، امام زمان (قلعه نجارها،خیرخانه)، امام هادی (شهرک اتفاق)، عمومی (قلعه فتح‌الله) و بی‌بی فاطمه‌زهرا (علاءالدین) از مساجد معروف شیعیان در کابل هستند.[۳۲]

مسجدهای پل خشتی، عیدگاه، شاه دو شمشیره، اندرابی و باغبان‌باشی از جمله مساجد قدیمی و تاریخی کابل می‌باشد.[۳۳] مساجد شیرشاه سوری (کارته۴)، وزیر اکبرخان (محله وزیراکبرخان) و عبدالرحمان (پارک زرنگار) نیز از مساجد معروف کابل به شمار می‌آیند.

حسینه‌ها و تکیه‌خانه‌ها

زینبیه (کارته۴)، عمومی (قلعه فتح‌الله)

دانشگاه‌ها

دانشگاه کابل و دانشگاه پلی تخنیک (پلی تکنیک) دو دانشگاه قدیمی و معروف کابل هستند.

جستارهای وابسته

پانویس‌ها

  1. دانشنامه آریانا
  2. محمد وحید شیوانی، ص ۱۳۳.
  3. محمد وحید شیوانی، ص ۱۳۳.
  4. شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان
  5. شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان
  6. سایت اداره احصائیه افغانستان، «گزارش برآورد نفوس کشور ۱۳۹۷»،بازدید: ۱۳۹۷/۱۲/۷.
  7. شیعیان افغانستان، ص ۱۱۷ و ۱۱۸.
  8. محمد وحید شیوانی، ص ۱۳۶.
  9. وبگاه شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان، «ولایت کابل»، بازدید:۱۳۹۷/۱۲/۹.
  10. دانشنامه آریانا
  11. محمد وحید شیوانی، ص ۱۳۱.
  12. محمد وحید شیوانی، ص ۱۳۲.
  13. پایگاه اینترنتی آریایی
  14. دانشنامه آریانا
  15. قربانعلی محقق ارزگانی، ص ۲۷۶.
  16. قربانعلی محقق ارزگانی، ص ۲۷۷.
  17. قربانعلی محقق ارزگانی، ص ۲۷۶.
  18. شیعیان افغانستان، روابط، جایگاه، جریان‌ها و احزاب، ص ۴۲۲.
  19. قربانعلی محقق ارزگانی، ص ۲۷۷ و ۲۷۸.
  20. بی بی سی فارسی
  21. دائرة المعارف تشیع، ج۱۳، ص ۳۹۶.
  22. قربانعلی محقق ارزگانی، ص ۲۷۷.
  23. سایت دفتر آیت الله محقق کابلی
  24. سایت حوزه علمیه رسالت
  25. سایت حوزه علمیه خاتم الانبیاء
  26. باشگاه خبرنگاران جوان،«هم صدایی علمای افغانستان علیه تروریستان»،نشر:۱۳۹۶/۳/۲۹.
  27. سایت نمایندگی المصطفی در کابل
  28. خبرگزاری فارس، «مدیر حوزه علمیه زینبیه کابل از مؤسسه امام هادی (ع) قم بازدید کرد»، نشر:۱۳۹۴/۱۰/۱۵.
  29. خبرگزاری ابنا،«آغاز احداث ساختمان جدید حوزه علمیه مدینة العلم در غرب کابل»،نشر:۱۳۹۶/۶/۵
  30. خبرگزاری جمهور، «زیارت پیربلند در باغ بالای شهر کابل»، نشر:۱۳۹۱/۷/۱۹.
  31. خبرگزاری فارس،«زیارتگاه منسوب به حضرت ابوالفضل(ع) در کابل»، نشر:۱۳۹۵/۷/۱۳.«
  32. سایت شهرداری کابل، «مساجد رسمی کابل»، بازدید:۱۳۹۷/۱۲/۸.
  33. خبرگزاری فارس،«مساجد قدیمی و تاریخی کابل»، نشر:۱۳۹۵/۱۲/۱.

منابع

  • شیوانی، محمدوحید، مجله سفیر نور، زمستان ۸۵، پیش شماره ۳.
  • شبکه اطلاع‌رسانی افغانستان
  • دانشنامه آریانا
  • محقق ارزگانی، قربان‌علی، بررسی ریشه‌های تاریخی تشیع در افغانستان، ۱۳۹۱ش.
  • بهمنی قاجار، محمدعلی، شیعیان افغانستان؛ روابط، جایگاه، جریان‌ها و احزاب، ۱۳۹۰ش.
  • بختیاری، محمدعزیز، شیعیان افغانستان، ۱۳۸۵ش.
  • دائرة المعارف تشیع، انتشارات حکمت، ۱۳۹۰ش.