باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

تغییرات

ترتیل

۲۵ بایت اضافه‌شده، ‏۳ اوت ۲۰۱۴، ساعت ۰۸:۳۳
جز
بدون خلاصه ویرایش
'''تَرْتیل''' واژه‌ای قرآنی و یکی از آداب تلاوت [[قرآن کریم]] است. بر اساس آن قرآن همراه با تدبر و صوتی دلنشین تلاوت می‌شود. قرآن کریم، [[حضرت محمد|پیامبر]](ص) را به تلاوت [[آیه|آیات]] [[قرآن]] همراه با تدبر و تامل در معانی آنها و پرهیز از شتاب در قرائت دستور می‌دهد.
در [[سیره]] [[پیامبر اسلام(ص)]] به آن توجه شده و امروزه یکی از دلنشین‌ترین شیوه‌های قرائت قرآن است.
'''تَرْتیل''' واژه‌ای قرآنی و یکی از آداب تلاوت [[قرآن کریم]] است. بر اساس آن قرآن همراه با تدبر و صوتی دلنشین تلاوت می‌شود. قرآن کریم، [[حضرت محمد|پیامبرش]] را به تلاوت [[آیه|آیات]] [[قرآن]] همراه با تدبر و تامل در معانی آنها و پرهیز از شتاب در قرائت دستور می‌دهد.
در [[سیره]] [[پیامبر اسلام(ص)]] به آن توجه شده و امروزه یکی از دلنشین‌ترین شیوه‌های قرائت قرآن است.
==ریشه ترتیل==
 
واژه «ترتیل» از «رَتَل»، به معنی «منظم بودن و مرتب بودن» گرفته شده است، برای همین کسی که دندان‌هایش خوب و منظم و مرتب باشد، عرب به او «رتل الاسنان» می‌گوید و بدین جهت ترتیل به معنی پی در پی آوردن سخنان یا آیات از روی نظم و حساب، گفته شد و بر اثر کاربرد آن در [[قرآن]] مفاهیم دیگری از قبیل نیکو کردن کلام، آرام و شمرده خواندن، بدان افزوده شده است.<ref> زید بن علی، ص ۳۵۲؛ طبری، ج۸۰، ص۲۹؛ طوسی، التبیان، ج۱۰، ص۱۶۲؛ راغب، ص۳۴۱؛ میبدی، ج۱۰، ص۲۶۱؛ ابوالفتوح، ج۱۱، ص۲۹۸؛ ابن منظور، ذیل رتل</ref>
ترتیل که در لغت به معنی منظّم و مرتّب ساختن است در اصطلاح، به مفهوم خواندن آیات قرآن همراه با تأنّی و نظم لازم و ادای صحیح حروف و تبیین کلمات و دقّت و تأمّل در مفاهیم آیات و اندیشه در نتایج آن است.
 
==ترتیل در قرآن و روایات==
#نخست به معنای پیوسته و به تدریج نازل کردن آیات و [[سوره]] های قرآن کریم از سوی خداوند، در طول دوران [[رسالت]] [[پیامبر اکرم]] است و [[آیه]] شریفه ۳۲ [[سوره فرقان]] <font color=green> «وَ قالَ الَّذینَ کَفَرُوا لَوْ لا نُزِّلَ عَلَیهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً کَذلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤادَکَ وَ رَتَّلْناهُ تَرْتیلاً» </font><ref>فرقان (۲۵) ۳۲</ref> و جمله <font color=green> «رَتَّلْناه ترتیلاً» </font> اشاره به این دارد که آیات قرآن گرچه تدریجاً و در مدت ۲۳ سال نازل شده است، اما این [[نزول تدریجی]] بر اساس نظم و حساب و برنامه‌ای بوده است، به گونه‌ای که در افکار رسوخ کرده و دل‌ها را مجذوب خود سازد. [[حدیث|روایت]] پیامبر اکرم (ص) نیز به این معنا اشاره دارد: «تمامی قرآن، آیه آیه و حرف‌ حرف (شمرده و کلمه‌ کلمه) بر من نـازل شده اسـت».<ref> حلبـی، ج۱، ص۲۶۰</ref>
#دیگر به معنای شیوه تلاوت قرآن کریم است خداوند در [[سوره مزمل|سوره مزّمّل]]، دستورِ به ترتیل خواندن قرآن را بر پیامبر اسلام (ص) صادر می‌نماید و آن حضرت را از شتابان خواندن قرآن نهی می‌کند: "و رَتّلِ القرآنَ ترتیلاً؛<ref>مزمل (۷۳) ۴</ref>و قرآن را به تأنی و آرامی بخوان.<ref>ابن جزری، ج ۱، ص ۲۰۸</ref> در اینجا ترتیل در مقام [[تشریع]] به معنای شیوهٔ خداپسندانه تلاوت [[قرآن]] است که همان شیوهٔ خواندن [[قرآن|کلام خدا]] بر پیامبر اکرم(ص) به هنگام نزول قرآن بوده است؛ چنان‌که پیامبر اکرم فرموده‌اند: «شیوۀ محبوب قرائت قرآن نزد [[خداوند]] متعال همان شیوه‌ای است که قرآن بدان نازل شده است» و این همان شیوه‌ای است که خود رسول خدا(ص) قرآن را تلاوت می‌کردند که شنوندگان می‌توانستند حروف کلمات آن را بشمارند.<ref>ابن جزری، النشر، ج۱، ص۲۰۸</ref>
 
==تبیین قولی و فعلی ترتیل==
 
افزون بر اینکه ترتیل در قرآن کریم و روایات زیادی به کار رفته در سیره [[معصومین]] (ع) نیز مورد توجه و تبیین قرار گرفته است بنابراین ترتیل دارای تببین قولی و عملی است.
===تبیین قولی ترتیل===
 
همان‌گونه که پیش‌تر اشاره شد، در روایات زیادی به تبیین ترتیل پرداخته شده است که برخی از آنها به شرح ذیل است:
[[پیامبر اکرم]] (ص) «ترتیل آن است که به هنگام قرائت قرآن حروف و کلمات آن را به شیوایی ادا و به خوبی بیان کنند و واضح گردانند».<ref> سیوطی، الدرر، ج۶، ص۲۷۷</ref>
===تبیین عملی ترتیل===
 
شماری از [[تابعین]]، ترتیل را به معنای تلاوت کردنِ آیه‌ای از قرآن و تکرار و زمزمه کردن آن با چشم گریان و اشک‌ریزان پنداشته و آن را به [[سنت]] رسول خدا (ص) منتسب می‌دانسته‌اند.<ref> سیوطی، الدر، ج۶، ص ۲۷۷</ref> برخی از [[حدیث |احادیث]] [[امامان شیعه |ائمه اهل بیت]] (ع) نیز به چنین معنایی دلالت دارد.<ref>مجلسی، بحار، ج۷، ص۲۶۸، ج۶۷، ص۳۴۲-۳۴۳، ج۲۴، ص۷۵، ج۹۲، ص۱۹۱ ۹۲/۱۹۱</ref>
 
==شاخصه‌های ترتیل==
 
ترتیل دارای ویژگی‌هایی است که بایستی در آن رعایت شوند:
#یکی از ویژگی‌های ترتیل این است که همواره در آن تدبر و دقت در معانی مهم بوده است<ref> نک: ابن کثیر، ج ۷، ص ۱۴۲؛ قرطبی، ج۱۹، ص ۳۷؛ زرکشی، ج ۱، ص ۴۴۹-۴۵۰؛ ابن جزری، التمهید، ج ۱، ص۲۰۸ -۲۰۹؛ سیوطی، الدر، ج ۱، ص ۲۹۹-۳۰۰</ref> و حتی گاهی در تعریف آن قید شده است.<ref>ابوالفتوح، ج۱۱، ص ۲۹۸</ref>
#تحسین صوت: یعنی قرآن را با صدای نیکو، گوش‌نواز قرائت کردن، نیز در کنار تدبر در عبارات و مضامین قرآن، از شاخص‌های عمده ترتیل شناخته شده است.<ref>طبرسی، ج۹، ص۵۶۹؛ مجلسی، بحار، ج ۹۲، ص ۱۹۱</ref>
در برخی از روایات و آثار، به جای «تحسین» کلمه هم‌وزن و هم‌آوای آن تحزین عنوان شده است و عالمان و عارفان امت تحزین را پایین آوردن صدا و غم‌انگیز تلاوت کردن قرآن، معنا کرده‌اند<ref>میبدی، ج ۱۰، ص ۲۶۶؛ طبرسی، ج۹، ص ۵۶۹؛ جرجانی، ص ۵۵</ref> و ترتیل در تلاوت قرآن را ناظر بر ساعات دل شب و حالات و مقامات تهجُّد و شب‌زنده‌داری دانسته‌اند و در دیگر اوقات، به سرعت قرائت کردن قرآن را، برای درک [[ثواب ]] بیشتر، همانند ترتیل و تحقیق نیکو قلمداد کرده‌اند.<ref>طوسی، التبیان، تهذیب، همانجا؛ ابن جزری، النشر، ج ۱، ص ۲۰۹</ref> 
==شیوه‌های قرائت قرآن==
 
در گذشته، ترتیل نه یک شیوه بلکه یک اصل در تلاوت [[قرآن کریم]] بوده است، به این معنا که همانند [[تجوید]] در قرائت قرآن به هر شیوه‌ای که خوانده شود، می‌بایست رعایت شود<ref>ابن جزری، النشر، ج۱،ص۲۵۰، التمهید، ص ۶۲-۶۴</ref>ابن جزری شیوه‌های قرائت [[کلام‌الله]] را به سه شیوه تحقیق و حَدْر و تَدویر منحصر می‌کند که در هر سه بایستی ترتیل رعایت شود.
===تحقیق===
 یکی از شیوه‌های قرائت قرآن که از دیرباز شیوهٔ معمول در مقام آموزش و اِقراء بوده است و قاریان مقید بوده‌اند، قرآن را به این شیوه با سلسله سند متصل به [[پیامبر اکرم]] (ص) از استادان قرائت فراگیرند و نزد ایشان قرائت کنند و نهایت ترتیل در آن رعایت می‌شود.<ref>ابن جزری، النشر، ج۱، ص ۲۰۵-۲۰۶</ref>
===حدر===
 
شیوه‌ای برای تلاوت قرآن کریم که عبارت است از قرائت سریع و شتاب‌زدهٔ قرآن کریم، با بهره‌گیری از انواع شیوه‌های ادا که از سوی [[قاری|قاریان]] بزرگ مُجاز شناخته شده است و با رعایت شاخص‌های عمدهٔ ترتیل.<ref>ابن جزری، النشر، ج۱، ص ۲۰۷</ref>
 
===تدویر===
 
شیوه‌ای معتدل برای قرائت قرآن که میانهٔ دو شیوهٔ تحقیق و حدر است.<ref>ابن جزری، النشر، ج۱، ص ۲۰۷</ref>
 
==ترتیل در دوره معاصر==
 در سده‌های قرن های اخیر، «ترتیل» برای شیوه‌ای از قـرائت سـریع و یکنـواخت و آهنگیـن قرآن کریم عنوان قرار گرفته است و امروزه در سراسر جهان [[اسلام]]، غالباً در عرصه‌های تعلیم و تحفیظ قرآن کریم از آن استفاده می‌شود. 
==پانویس==
<references/>
{{پایان}}
 
==منابع==
 
{{ستون-شروع|۳}}
* قرآن کریم.
* میبدی، ابوالفضـل، کشف الاسرار، به کوشش علی‌اصغر حکمت، تهران، ۱۳۶۱ش.
{{پایان}}
 
==پیوند به بیرون==
 
*منبع مقاله: [http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/2890 دانشنامه بزرگ اسلامی] با تلخیص.
 
* [http://www.maarefquran.org/index.php/page,viewArticle/LinkID,6869 دانشنامه موضوعی قرآن]
[[رده:علوم قرآن]]
[[رده:اصطلاحات قرآنی]]
۱۵٬۳۶۳
ویرایش