باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

تغییرات

ترتیل

۵۴ بایت اضافه‌شده، ‏۲۶ آوریل ۲۰۱۴، ساعت ۰۸:۵۵
جز
بدون خلاصه ویرایش
'''تَرْتیل'''، یکی از آداب تلاوت [[قرآن کریم]] است که بر اساس آن قرآن همراه با تدبر و صوتی دلنشین تلاوت می‌گردد و افزون بر اینکه واژه‌ای قرآنی است در [[سیره ]] [[پیامبر اسلام (ص)]] به آن توجه شده است و امروزه یکی از دلنشین‌ترین شیوه‌های قرائت قرآن است که قاریان بسیاری، قرآن را با این شیوه تلاوت می‌کنند.
==ریشه ترتیل==
واژه «ترتیل» از «رَتَل»، به معنی «منظم بودن و مرتب بودن» گرفته شده است، برای همین کسی که دندان‌هایش خوب و منظم و مرتب باشد، عرب به او «رتل الاسنان» می‌گوید و بدین جهت ترتیل به معنی پی در پی آوردن سخنان یا آیات از روی نظم و حساب، گفته شد و بر اثر کاربرد آن در [[قرآن]] مفاهیم دیگری از قبیل نیکو کردن کلام، آرام و شمرده خواندن، بدان افزوده شده است.<ref> زید بن علی، ص ۳۵۲؛ طبری، ج۸۰، ص۲۹؛ طوسی، التبیان، ج۱۰، ص۱۶۲؛ راغب، ص۳۴۱؛ میبدی، ج۱۰، ص۲۶۱؛ ابوالفتوح، ج۱۱، ص۲۹۸؛ ابن منظور، ذیل رتل</ref>
واژه ترتیل و هم‌خانواده‌های آن، ۴ بار در [[قرآن کریم]] به کار رفته است که به دو معنا دلالت دارد:
#نخست به معنای پیوسته و به تدریج نازل کردن آیات و [[سوره]] های قرآن کریم از سوی خداوند، در طول دوران [[رسالت]] [[پیامبر اکرم]] است و [[آیه]] شریفه ۳۲ [[سوره فرقان]] <font color=green> «وَ قالَ الَّذینَ کَفَرُوا لَوْ لا نُزِّلَ عَلَیهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً کَذلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤادَکَ وَ رَتَّلْناهُ تَرْتیلاً» </font><ref>فرقان (۲۵) ۳۲</ref> و جمله <font color=green> «رَتَّلْناه ترتیلاً» </font> اشاره به این دارد که آیات قرآن گرچه تدریجاً و در مدت ۲۳ سال نازل شده است، اما این [[نزول تدریجی]] بر اساس نظم و حساب و برنامه‌ای بوده است، به گونه‌ای که در افکار رسوخ کرده و دل‌ها را مجذوب خود سازد. [[حدیث|روایت]] [[پیامبر اکرم]] (ص) نیز به این معنا اشاره دارد: «تمامی قرآن، آیه آیه و حرف‌ حرف (شمرده و کلمه‌ کلمه) بر من نـازل شده اسـت».<ref> حلبـی، ج۱، ص۲۶۰</ref>
#دیگر به معنای شیوه تلاوت قرآن کریم است خداوند در [[سوره مزمل|سوره مزّمّل]]، دستورِ به ترتیل خواندن قرآن را بر پیامبر اسلام (ص) صادر می‌نماید و آن حضرت را از شتابان خواندن قرآن نهی می‌کند: "و رَتّلِ القرآنَ ترتیلاً؛<ref>مزمل (۷۳) ۴</ref>و قرآن را به تأنی و آرامی بخوان.<ref>ابن جزری، ج ۱، ص ۲۰۸</ref> در اینجا ترتیل در مقام [[تشریع]] به معنای شیوهٔ خداپسندانه تلاوت [[قرآن]] است که همان شیوهٔ خواندن [[قرآن|کلام خدا]] بر [[پیامبر اکرم]] (ص) به هنگام نزول قرآن بوده است؛ چنان‌که پیامبر اکرم فرموده‌اند: «شیوۀ محبوب قرائت قرآن نزد [[خداوند]] متعال همان شیوه‌ای است که قرآن بدان نازل شده است» و این همان شیوه‌ای است که خود [[رسول خدا]] (ص) قرآن را تلاوت می‌کردند که شنوندگان می‌توانستند حروف کلمات آن را بشمارند.<ref>ابن جزری، النشر، ج۱، ص۲۰۸</ref>
==تبیین قولی و فعلی ترتیل==
افزون بر اینکه ترتیل در قرآن کریم و روایات زیادی به کار رفته در سیره [[معصومین]] (ع ) نیز مورد توجه و تبیین قرار گرفته است بنابراین ترتیل دارای تببین قولی و عملی است.
===تبیین قولی ترتیل===
[[پیامبر اکرم]] (ص) «ترتیل آن است که به هنگام قرائت قرآن حروف و کلمات آن را به شیوایی ادا و به خوبی بیان کنند و واضح گردانند».<ref> سیوطی، الدرر، ج۶، ص۲۷۷</ref>
[[امام جعفر صادق]] (ع) نیز فرموده است: «من نمی‌پسندم که قرآن را در کمتر از یک ماه ختم کنند».<ref> کلینی، ج۲، ص ۶۱۷</ref>
امام صادق (ع) به هنگام تلاوت قرآن در پاسخ خطاب‌های «'''یا اَیها الناس'''» و «'''یا اَیها الَّذینَ آمَنوا'''» بگویید: «'''لَبَّیکَ رَبَّنا'''» <ref>طوسی، تهذیب، ج ۲، ص ۱۲۴؛ نک: زرکشی، ج۱، ص ۴۵۰: «لبَّیکَ رَبّی و سَعدَیک» </ref> و هرگاه به [[آیه|آیه‌ای]] از آیات [[بهشت]] می‌رسید، آن را از خداوند متعال درخواست کنید و هرگاه به آیه عذاب می‌رسید، از آن به خداوند منّان پناه ببرید.<ref> کلینی، ج۲، ص۶۱۷-۶۱۸؛ طوسی، تهذیب، ج۲، ص۱۲۴، طبرسی، ج۹، ص۵۶۹؛ زرکشی، ج۱، ص۴۵۰؛ مجلسی، بحار، ج۶۷، ص۳۴۲-۳۴۳، ج۷۴، ص۷۸</ref>
===تبیین عملی ترتیل===
شماری از [[تابعین]]، ترتیل را به معنای تلاوت کردنِ آیه‌ای از قرآن و تکرار و زمزمه کردن آن با چشم گریان و اشک‌ریزان پنداشته و آن را به [[سنت]] [[رسول خدا]] (ص) منتسب می‌دانسته‌اند.<ref> سیوطی، الدر، ج۶، ص ۲۷۷</ref> برخی از [[حدیث |احادیث]] [[امامان شیعه |ائمه اهل بیت]] (ع) نیز به چنین معنایی دلالت دارد.<ref>مجلسی، بحار، ج۷، ص۲۶۸، ج۶۷، ص۳۴۲-۳۴۳، ج۲۴، ص۷۵، ج۹۲، ص۱۹۱ ۹۲/۱۹۱</ref>
==شاخصه‌های ترتیل==
==شیوه‌های قرائت قرآن==
در گذشته، ترتیل نه یک شیوه بلکه یک اصل در تلاوت [[قرآن کریم]] بوده است، به این معنا که همانند [[تجوید]] در قرائت [[قرآن]] به هر شیوه‌ای که خوانده شود، می‌بایست رعایت شود<ref>ابن جزری، النشر، ج۱،ص۲۵۰، التمهید، ص ۶۲-۶۴</ref>ابن جزری شیوه‌های قرائت [[کلام‌الله]] را به سه شیوه تحقیق و حَدْر و تَدویر منحصر می‌کند که در هر سه بایستی ترتیل رعایت شود.
===تحقیق===
===حدر===
شیوه‌ای برای تلاوت [[قرآن کریم]] که عبارت است از قرائت سریع و شتاب‌زدهٔ [[قرآن کریم]]، کریم، با بهره‌گیری از انواع شیوه‌های ادا که از سوی [[قاری|قاریان]] بزرگ مُجاز شناخته شده است و با رعایت شاخص‌های عمدهٔ ترتیل.<ref>ابن جزری، النشر، ج۱، ص ۲۰۷</ref>
===تدویر===
شیوه‌ای معتدل برای قرائت قرآن که میانهٔ دو شیوهٔ تحقیق و حدر است.<ref>ابن جزری، النشر، ج۱، ص ۲۰۷</ref>
==ترتیل در دوره معاصر==
در سده‌های اخیر، «ترتیل» برای شیوه‌ای از قـرائت سـریع و یکنـواخت و آهنگیـن قرآن کریم عنوان قرار گرفته است و امروزه در سراسر جهان [[اسلام]]، غالباً در عرصه‌های تعلیم و تحفیظ [[قرآن کریم]] از آن استفاده می‌شود.
==پانویس==
*راغب اصفهانی، حسین، مفردات الفاظ القرآن، به کوشش صفوان عدنان داوودی، دمشق/بیروت، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م؛
*زرکشی، محمد، البرهان، به کوشش محمدابوالفضل ابراهیم، بیروت، ۱۳۹۱ق/۱۹۷۲م؛
*[[زید بن علی، علی]]، تفسیر، به کوشش حسن محمدتقی حکیم، بیروت، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م؛
*سیوطی، الاتقان، به کوشش محمدابوالفضل ابراهیم، قاهره، ۱۳۸۷ق/۱۹۶۷م؛
*همو، الدر المنثور، بیروت، محمدامین دمج؛
*طبرسی، فضل، مجمع‌البیان، مجمع‌ البیان، به کوشش هاشم رسولی محلاتی، بیروت، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م؛
*طبری، تفسیر؛
*طوسی، [[شیخ طوسی|طوسی]]، محمد، التبیان، به کوشش احمد‌حبیب قصیر عاملی، بیروت، داراحیاء التراث العربی؛*همو، [[تهذیب الاحکام، الاحکام]]، به کوشش حسن موسوی خرسان، تهران، ۱۳۶۴ش؛*قرطبی، محمد، الجامع لاحکام القران، القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیه؛*کلینی، [[کلینی]]، محمد، الکافی، [[الکافی]]، به کوشش علی‌اکبر غفاری، تهران، ۱۳۸۸ق؛*مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، [[محمد باقر مجلسی|مجلسی]]، محمد باقر، [[بحار الانوار]]، تهران، ۱۳۸۵- ۱۳۸۸ق؛ همو،
*میبدی، ابوالفضـل، کشف الاسرار، به کوشش علی‌اصغر حکمت، تهران، ۱۳۶۱ش.
{{پایان}}
۶۰٬۹۲۱
ویرایش