باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

تغییرات

ترتیل

۳۴۹ بایت اضافه‌شده، ‏۳ آوریل ۲۰۱۴، ساعت ۱۳:۲۹
جز
بدون خلاصه ویرایش
 '''تَرْتیل'''، یکی از آداب تلاوت [[قرآن‌ قرآن کریم]] است که بر اساس آن [[قرآن]] همراه با تدبر و صوتی دلنشین تلاوت می‌گردد و افزون بر اینکه واژه‎ای قرآنی است در سیره [[پیامبر اسلام(ص)]] به آن توجه شده است و امروزه یکی از دلنشین ترین شیوه‌های قرائت قرآن است که قاریان بسیاری، قرآن را با این شیوه تلاوت می‌کنند.
==ریشه ترتیل==
واژه «ترتیل» «ترتیل» از «رَتَل»، «رَتَل» ، به معنی «منظم «منظم بودن و مرتب بودن» بودن» گرفته شده است، برای همین کسی که دندان‌هایش خوب و منظم و مرتب باشد، عرب به او «رتل الاسنان» «رتل الاسنان» می‌گوید و بدین جهت ترتیل به معنی پی در پی آوردن سخنان یا آیات از روی نظم و حساب، گفته شد و بر اثر کاربرد آن در [[قرآن]] مفاهیم دیگری از قبیل نیکو کردن کلام، آرام و شمرده خواندن، بدان افزوده شده است.<ref> زید بن علی، ص 352؛ ۳۵۲؛ طبری، ج80، ص29؛ ج۸۰، ص۲۹؛ طوسی، التبیان، ج10، ص162؛ ج۱۰، ص۱۶۲؛ راغب، ص341؛ ص۳۴۱؛ میبدی، ج10، ص261؛ ج۱۰، ص۲۶۱؛ ابوالفتوح، ج11، ص298؛ ج۱۱، ص۲۹۸؛ ابن منظور، ذیل رتل</ref>
ترتیل که در لغت به معنی منظّم و مرتّب ساختن است در اصطلاح، به مفهوم خواندن آیات قرآن همراه با تأنّی و نظم لازم و ادای صحیح حروف و تبیین کلمات و دقّت و تأمّل در مفاهیم آیات و اندیشه در نتایج آن است.
واژه ترتیل و هم خانواده‌های آن، ۴ بار در [[قرآن کریم]] به‌ کار رفته است که به دو معنا دلالت دارد:
#نخست به معنای پیوسته و به تدریج نازل کردن آیات و [[سوره]] های قرآن کریم از سوی خداوند، در طول دوران [[رسالت]] [[پیامبر اکرم]] است و [[آیه]] شریفه ۳۲ [[سوره فرقان]] <font color=green> «وَ «وَ قالَ الَّذينَ الَّذینَ کَفَرُوا لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْهِ عَلَیهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً کَذلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤادَکَ وَ رَتَّلْناهُ تَرْتيلاً»تَرْتیلاً» </font><ref>فرقان(25۲۵) ۳۲</ref> و جمله <font color=green>«رَتَّلْناه ترتيلاً»«رَتَّلْناه ترتیلاً» </font> اشاره به این دارد که آیات قرآن گرچه تدریجا و در مدت ۲۳ سال نازل شده است، اما این [[نزول تدریجی]] بر اساس نظم و حساب و برنامه‌ای بوده است، به گونه‌ای که در افکار رسوخ کرده و دل‌ها را مجذوب خود سازد. [[حدیث|روایت]] [[پیامبر اکرم]](ص) نیز به این معنا اشاره دارد: «تمامی «تمامی قرآن، آیه آیه و حرف‌ حرف (شمرده و کلمه‌ کلمه) بر من نـازل شده اسـت»اسـت ».<ref> حلبـی، ج۱، ص۲۶۰</ref>
#دیگر به معنای شیوه تلاوت قرآن کریم است خداوند در [[سوره مزمل|سوره مزّمّل]]، دستورِ به ترتیل خواندن قرآن را بر پیامبر اسلام (ص) صادر می‌نماید و آن حضرت را از شتابان خواندن قرآن نهی می‌کند: "و رَتّلِ القرآنَ ترتیلاً؛<ref>مزمل(73۷۳) 4۴</ref>و قرآن را به تأنی و آرامی بخوان.<ref>ابن جزری، ج ۱، ص ۲۰۸</ref> در اینجا ترتیل در مقام [[تشریع]] به معنای شیوهٔ خداپسندانه تلاوت [[قرآن]] است که همان شیوهٔ خواندن [[کلام خدا]] بر [[پیامبر اکرم]](ص) به هنگام نزول قرآن بوده است؛ چنان‌که پیامبر اکرم فرموده‌اند: «شیوۀ «شیوۀ محبوب قرائت قرآن نزد [[خداوند]] متعال همان شیوه‌ای است که قرآن بدان نازل شده است» است» و این همان شیوه‌ای است که خود [[رسول خدا]] قرآن را تلاوت می‌کردند که شنوندگان می‌توانستند حروف کلمات آن را بشمارند.<ref>ابن جزری، النشر، ج1، ص208ج۱، ص۲۰۸</ref>
==تبیین قولی و فعلی ترتیل==
===تبیین قولی ترتیل===
همانگونه که پیشتر اشاره شد، در روایات زیادی به تبیین ترتیل پرداخته شده است که برخی از آنها به شرح ذیل است:
[[پیامبر اکرم]] (ص)«ترتیل «ترتیل آن است که به هنگام قرائت قرآن حروف و کلمات آن را به شیوایی ادا و به خوبی بیان کنند و واضح گردانند»گردانند ».<ref> سیوطی، الدرر، ج6، ص277ج۶، ص۲۷۷</ref>
[[امام جعفر صادق]](ع) نیز فرموده‌ است: «من «من نمی‌پسندم که قرآن را در کمتر از یک ماه ختم کنند»کنند ».<ref> کلینی، ج2، ج۲، ص 617۶۱۷</ref>امام صادق(ع)به هنگام تلاوت قرآن در پاسخ خطاب‌های ««'''یا اَیُّها اَیها الناس'''» » و ««'''یا اَیُّها اَیها الَّذینَ آمَنوا'''» » بگویید: ««'''لَبَّیکَ رَبَّنا'''»» <ref>طوسی، تهذیب، ج ۲، ص 124؛ ۱۲۴؛ نک‌ : زرکشی، ج1، ج۱، ص 450۴۵۰: «لبَّیکَ «لبَّیکَ رَبّی و سَعدَیک»سَعدَیک» </ref>، و هرگاه به [[آیه‌]]ای از آیات [[بهشت]] می‌رسید، آن را از خداوند متعال درخواست کنید و هرگاه به آیه عذاب می‌رسید، از آن به خداوند منّان پناه ببرید.<ref> کلینی، ج2، ص617ج۲، ص۶۱۷-618؛ ۶۱۸؛ طوسی، تهذیب، ج2، ص124، ج۲، ص۱۲۴، طبرسی، ج9، ص569؛ ج۹، ص۵۶۹؛ زرکشی، ج1، ص450؛ ج۱، ص۴۵۰؛ مجلسی، بحار، ج67، ص342ج۶۷، ص۳۴۲-343، ج74، ص78۳۴۳، ج۷۴، ص۷۸</ref>
===تبیین عملی ترتیل===
شماری از [[تابعین ]]، ترتیل را به معنای تلاوت کردنِ [[آیه]] ای از قرآن و تکرار و زمزمه کردن آن با چشم گریان و اشک‌ ریزان پنداشته و آن را به [[سنت]] [[رسول خدا]] (ص) منتسب می‌دانسته‌اند.<ref> سیوطی، الدر، ج6 ج۶ ، ص 277۲۷۷</ref> برخی از [[حدیث |احادیث]] [[امامان شیعه |ائمه اهل بیت ]] (ع) نیز به چنین معنایی دلالت دارد.<ref>مجلسی، بحار،ج7، ص268، ج67، ص342بحار،ج۷، ص۲۶۸، ج۶۷، ص۳۴۲-343، ج24 ۳۴۳، ج۲۴ ، ص75، ج92، ص191 92ص۷۵، ج۹۲، ص۱۹۱ ۹۲/191۱۹۱</ref>
==شاخصه های ترتیل==
ترتیل دارای ویژگی هایی است که بایستی در آن رعایت شوند:
#یکی از ویژگی های ترتیل این است که همواره در آن تدبر و دقت در معانی مهم بوده است<ref> نک‌: ابن کثیر، ج ۷، ص 142؛ ۱۴۲؛ قرطبی، ج19، ج۱۹، ص 37؛ ۳۷؛ زرکشی، ج ۱، ص 449۴۴۹-450؛ ۴۵۰؛ ابن جزری، التمهید ، ج 1، ص208 ۱، ص۲۰۸ -209؛ ۲۰۹؛ سیوطی، الدر، ج ۱، ص 299۲۹۹-300۳۰۰</ref>، و حتی گاهی در تعریف آن قید شده است.<ref>ابوالفتوح،ج11، ابوالفتوح،ج۱۱، ص 298۲۹۸</ref>
#تحسین صوت: یعنی قرآن را با صدای نیکو، گوش‌نواز قرائت کردن، نیز در کنار تدبر در عبارات و مضامین قرآن، از شاخصهای عمده ترتیل شناخته شده است.<ref>طبرسی، ج9، ص569؛ ج۹، ص۵۶۹؛ مجلسی، بحار، ج 92، ۹۲، ص 191۱۹۱</ref>
در برخی از روایات و آثار، به جای «تحسین» «تحسین» کلمه هم‌وزن و هم‌آوای آن تحزین عنوان شده است و عالمان و عارفان امت تحزین را پایین آوردن صدا و غم‌انگیز تلاوت کردن قرآن، معنا کرده‌اند<ref>میبدی، ج 10، ۱۰، ص 266؛ ۲۶۶؛ طبرسی، ج9، ج۹، ص 569؛؛ ۵۶۹؛؛ جرجانی، ص 55۵۵</ref> و ترتیل در تلاوت قرآن را ناظر بر ساعات دل شب و حالات و مقامات تهجُّد و شب زند‌ه‌داری دانسته‌اند و در دیگر اوقات، به سرعت قرائت کردن قرآن را، برای درک ثواب بیشتر، همانند ترتیل و تحقیق نیکو قلمداد کرده‌اند.<ref>طوسی، التبیان، تهذیب، همانجا؛ابن جزری، النشر،ج 1 ۱ ، ص 209۲۰۹</ref>
==شیوه های قرائت قرآن==
در گذشته، ترتیل نه یک شیوه بلکه یک اصل در تلاوت [[قرآن کریم]] بوده است، به این معنا که همانند [[تجوید]] در قرائت [[قرآن]] به هر شیوه‌ای که خوانده شود، می‌بایست رعایت شود<ref>ابن جزری، النشر،ج1 ،ص250، النشر،ج۱ ،ص۲۵۰، التمهید، ص 62۶۲-64۶۴</ref>ابن جزری شیوه‌های قرائت [[کلام‌الله ]] را به سه شیوه تحقیق و حَدْر و تَدویر منحصر می کند که در هر سه بایستی ترتیل رعایت شود.
===تحقیق===
یکی از شیوه های قرائت قرآن که از دیرباز شیوۀ معمول در مقام آموزش و اِقراء بوده است و قاریان مقید بوده‌اند، قرآن را به این شیوه با سلسله سند متصل به [[پیامبر اکرم]](ص) ازاستادان قرائت فراگیرند و نزد ایشان قرائت کنند و نهایت ترتیل در آن رعایت می‌شود.<ref>ابن جزری، النشر، ج1، ج۱، ص 205۲۰۵-206۲۰۶</ref>
===حدر===
شیوه ای برای تلاوت [[قرآن کریم]] که عبارت است از قرائت سریع و شتاب‌زدۀ [[قرآن کریم]]، با بهره‌گیری از انواع شیوه‌های ادا که از سوی [[قاری|قاریان]] بزرگ مُجاز شناخته شده است و با رعایت شاخصهای عمدۀ ترتیل.<ref>ابن جزری، النشر، ج1، ج۱، ص 207۲۰۷</ref>
===تدویر===
شیوه‌ای معتدل برای قرائت قرآن که میانۀ دو شیوۀ تحقیق و حدر است.<ref>ابن جزری، النشر، ج1، ج۱، ص 207۲۰۷</ref>
==ترتیل در دوره معاصر==
در سده‌های اخیر، «ترتیل» «ترتیل» برای شیوه‌ای از قـرائت سـریع و یکنـواخت و آهنگیـن قرآن کریم عنوان قرار گرفته است، و امروزه در سراسر جهان [[اسلام]]، غالباً در عرصه‌های تعلیم و تحفیظ [[قرآن کریم]] از آن استفاده می شود.
==پانویس==
{{ستون-شروع|3۳}}
<references/>
{{پایان}}
==منابع==
{{ستون-شروع|3۳}}
*قرآن کریم
*ابن جزری، محمد، التمهید، به کوشش غانم قدوری محمد، بیروت، 1409ق۱۴۰۹ق/1989م؛۱۹۸۹م؛*ابن جزري، جزری، محمد، النشر في فی القراءات العشر، بيروت، بیروت، دار الكتاب العربيالعربی.*ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، بیروت، 1416ق۱۴۱۶ق/1996م؛۱۹۹۶م؛
*ابن منظور، لسان العرب
*ابوالفتوح رازی، روح‌الجَنان، به کوشش ابوالحسن شعرانی و علی‌اکبر غفاری، تهران، 1387ق؛۱۳۸۷ق؛*جرجانی، علی، التعریفات، بیروت، 1408ق۱۴۰۸ق/ 1988م؛۱۹۸۸م؛
*حلبی، علی، السیرة الحلبیة، بیروت، المکتبة الاسلامیه؛
*راغب اصفهانی، حسین، مفردات الفاظ القرآن، به کوشش صفوان عدنان داوودی، دمشق/بیروت، 1412ق۱۴۱۲ق/1992م؛۱۹۹۲م؛*زرکشی، محمد، البرهان، به کوشش محمدابوالفضل ابراهیم، بیروت، 1391ق۱۳۹۱ق/1972م؛۱۹۷۲م؛*زید بن علی، تفسیر، به کوشش حسن محمدتقی حکیم، بیروت، 1412ق۱۴۱۲ق/1992م؛۱۹۹۲م؛*سیوطی، الاتقان، به کوشش محمدابوالفضل ابراهیم، قاهره، 1387ق۱۳۸۷ق/1967م؛۱۹۶۷م؛
*همو، الدر المنثور، بیروت، محمدامین دمج؛
*طبرسی، فضل، مجمع‌البیان، به کوشش هاشم رسولی محلاتی، بیروت، 1412ق۱۴۱۲ق/1992م؛۱۹۹۲م؛
*طبری، تفسیر؛
*طوسی، محمد، التبیان، به کوشش احمد‌حبیب قصیر عاملی، بیروت، داراحیاء التراث العربی؛
*همو، تهذیب الاحکام، به کوشش حسن موسوی خرسان، تهران، 1364ش؛۱۳۶۴ش؛
*قرطبی، محمد، الجامع لاحکام القران، بیروت، دارالکتب العلمیه؛
*کلینی، محمد، الکافی، به کوشش علی‌اکبر غفاری، تهران، 1388ق؛۱۳۸۸ق؛*مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، تهران، 1385۱۳۸۵- 1388ق؛ ۱۳۸۸ق؛ همو،*میبدی، ابوالفضـل، کشف الاسرار، به کوشش علی‌اصغر حکمت، تهران، 1361ش۱۳۶۱ش.
{{پایان}}
==پیوند به بیرون==
منبع این مقاله [http://lib.eshia.ir/23022۲۳۰۲۲/15۱۵/5865 ۵۸۶۵ دانشنامه بزرگ اسلامی] با تلخیص.
[http://www.maarefquran.org/index.php/page,viewArticle/LinkID,6869 ۶۸۶۹ دانشنامه موضوعی قرآن]
[[رده:قرآن‎‏]]
[[رده:سنت نبوی]]
[[رده:علوم قرآن]]
۶۰٬۹۲۱
ویرایش