باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

نوف بکالی
مشخصات فردی
نام کامل: نَوف بن فُضالَة بِکالی
نسب/قبیله: قبیله حمیر
محل زندگی: کوفه
مشخصات دینی
از یاران: امام علی (ع)
فعالیت‌ها: نگهبان حضرت علی(ع)
مشایخ: ابوایوب انصاری

نَوف بن فُضالَة بِکالی مشهور به نوف بکالی نگهبان و دربان امام علی(ع) در زمان خلافت ایشان. او برخی از کلمات قصار و خطبه‌های نهج البلاغه را گزارش کرده است. نام نوف در منابع رجالی متقدم شیعه نیامده، اما در برخی منابع حدیثی شیعیان، به نقل از وی روایت‌هایی از حضرت علی(ع) آمده است. برخی از روایات او از امام علی(ع) در نهج البلاغه نیامده است.

محتویات

زندگی‌نامه

به دلیل انتساب نوف بن فضاله به قبیله بکاله یا بکال(قبیله‌ای از حمیر)، او را نوف بکالی نامیده‌اند.[۱] برخی او را منسوب به بنی‌همدان دانسته که مامقانی در تنقیح المقال آن را رد کرده است.[۲] در برخی منابع نام پدر او عبدالله ذکر شده است.[۳] برخی عمرو بکالی، فقیه، راوی و صحابی پیامبر(ص) که در جنگ یرموک انگشتانش قطع شده بود، را برادر نوف دانسته‌اند.[۴]

از آنجایی‌که نوف اهل شام بوده[۵] از او با نسبت شامی یاد شده است. ابن عساکر نوف را از اهالی دمشق دانسته و شرح حالش را در تاریخ مدینه دمشق آورده است[۶] و گفته برخی او را اهل فلسطین می‌دانند.[۷]

کنیه نوف ابویزید بوده است[۸]. ابوعمرو و ابورشید نیز به عنوان کنیه او ذکر شده‌اند.[۹]

از زندگی او اطلاعاتی در دست نیست جز اینکه مادرش، پس از درگذشت پدرش یا جدایی از او، با کعب احبار ازدواج کرد[۱۰] و نوف در خانه کعب بزرگ شده است.[نیازمند منبع] گفته شده نوف در جنگی که میان محمد بن مروان و ارمنی‌ها رخ داد، کشته شد.[۱۱]

ارتباط با حضرت علی(ع)

نوف بکالی دربان امام علی(ع) بوده است. از او به عنوان صاحب[۱۲]، حاجب[۱۳] و صحابه خاص حضرت علی[۱۴] یاد شده است. او برخی از مناجات‌های حضرت[۱۵] و برخی از خطبه‌های او را روایت کرده است.[۱۶] نوف بکالی همچنین از حضرت علی خواسته تا او را نصیحت کند، امام او را به صله رحم، عدم همکاری با ستمکاران، دوستی اهل‌بیت، ترک غیبت و دیگر مکارم اخلاقی سفارش کرده است.[۱۷] عبارت زیر از حضرت علی(ع) خطاب به او صادر شده است:

ای نوف! خوشا به حال دل بریدگان از دنیا و مشتاقان آخرت؛ آنان کسانی هستند که زمین را فرش، خاکش را بستر، آبش را بوی خوش، قرآن را وِرد زبان، دعا را شعار خود قرار داده‌اند و به کلّی از دنیا بریده و به روش عیسی بن مریم درآمده‌اند...[۱۸]

مامقانی موعظه‌های امیرالمؤمنین به نوف را نشانگر بزرگی جایگاه و قوت ایمان او دانسته و قرار دادن او در شمار نیکوکاران توسط امام علی(ع) را شاهد این گفته خود می‌داند.[۱۹]

روایت

از نوف بکالی روایت‌هایی در منابع حدیثی شیعه نقل شده است: او برخی از کلمات قصار نهج البلاغه و خطبه‌های امام علی(ع) را روایت کرده است.[۲۰] او همچنین خطبه همام را (البته با کمی تفاوت)[۲۱] و روایتی از حضرت علی درباره ویژگی‌های شیعیان نقل نموده است.[۲۲]

نوف از عبدالله بن عمرو عاص و ابوایوب انصاری نیز روایت شنیده است.[۲۳] ابواسحاق همدانی، ابوطعمه نُسَیر بن دُغلُوق، خالد بن صبیح، ابوعمران عبدالملک بن حبیب جونی، ابوهارون عمارة بن جوین عبدی، شهر بن حوشب اشعری،[۲۴] ابوعبدالله شامی، عبدالاعلی[۲۵] و علمقة بن قیس[۲۶] از او روایت کرده‌اند.

نام او در منابع متقدم رجالی شیعه نیامده است؛ آیت الله خویی در ذیل نام او تنها به نقل روایتی از شیخ صدوق اکتفا کرده است. و هیچ اظهار نظری درباره او نکرده است.[۲۷] در برخی منابع اهل‌سنت آمده است که نوف منظور از موسی در داستان موسی و خضر در قرآن را، موسای دیگری غیر از موسی پیامبر بنی‌اسرائیل دانسته و به همین دلیل ابن عباس او را دروغگو و دشمن خدا خوانده است.[نیازمند منبع]

پانویس

  1. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۰، ص۷۷؛ مامقانی، تنقیح المقال، ۱۳۵۲ق، ج۳، ص۲۷۷.
  2. مامقانی، تنقیح المقال، ۱۳۵۲ق، ج۳، ص۲۷۷.
  3. شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۵۷۶.
  4. ابن حجر، الاصابه، ۱۹۹۵ق-۱۴۱۵ق، ج۴، ص۵۸۰.
  5. ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۸ق-۱۹۹۸م، ج۶۲، ص۳۰۳.
  6. ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۸ق-۱۹۹۸م، ج۶۲، ص۳۰۳-۳۱۳.
  7. ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۸ق-۱۹۹۸م، ج۶۲، ص۳۰۳.
  8. طبری، تاریخ، ۱۹۶۷م-۱۳۸۷ق، ج۱۱، ص۳۸۳.
  9. مامقانی، تنقیح المقال، ۱۳۵۲ق، ج۳، ص۲۷۶؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۶۲، ص۳۰۳.
  10. طبری، تاریخ، ۱۹۶۷م-۱۳۸۷ق، ج۱۱، ص۱۶۴،۶۶۴؛ طبقات ج۷، ص۳۱۴.
  11. ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۸ق-۱۹۹۸م، ج۶۲، ص۳۱۳.
  12. اعیان الشیعه، ج۲، ص۳۵۰.
  13. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۰، ص۷۷.
  14. مامقانی، تنقیح المقال، ۱۳۵۲ق، ج۳، ص۲۷۶.
  15. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۷۳، ص۳۵۹.
  16. صبحی صالح، شرح نهج البلاغه، ۱۴۱۴ق، ص۲۶۰-۲۶۵؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۳۳، ص۳۹۴، ج۳۴، ص۱۲۴.
  17. شیخ صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۲۰۹-۲۱۰.
  18. شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ص۳۳۸-۳۳۷؛ صبحی صالح، شرح نهج البلاغه، ۱۴۱۴ق، ص۴۸۷، حکمت ۱۰۴؛ شیخ مفید، الامالی، ۱۴۱۳ق، ص۱۳۲-۱۳۳.
  19. مامقانی، تنقیح المقال، ۱۳۵۲ق، ج۳، ص۲۷۶.
  20. صبحی صالح، شرح نهج البلاغه، ۱۴۱۴ق، ص۲۶۰-۲۶۵؛ ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۰، ص۷۷-۷۶.
  21. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶۵، ص۱۹۲-۱۹۳.
  22. طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۵۷۶.
  23. ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۸ق-۱۹۹۸م، ج۶۲، ص۳۰۳.
  24. ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ۱۴۱۸ق-۱۹۹۸م، ج۶۲، ص۳۰۳.
  25. شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۱، ص۳۳۷.
  26. شیخ مفید، الامالی، ۱۴۱۳ق، ص۱۳۲-۱۳۳.
  27. خویی، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۰ق-۱۳۶۹ش، ج۱۹، ص۱۸۵-۱۸۶.

منابع

  • ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید بن هبة الله، شرح نهج البلاغه، ‏تصحیح: محمدابوالفضل ابراهیم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، قم، ۱۴۰۴ق.
  • ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابة فی تمییز الصحابه، تحقیق: عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۹۹۵ق-۱۴۱۵ق.
  • ابن عساکر، علی بن حسن، تاریخ مدینة دمشق، تحقیق: علی شیری، دارالفکر، بیروت، ۱۴۱۸ق-۱۹۹۸م.
  • خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، مرکز نشر آثار شیعه، قم، ۱۴۱۰ق-۱۳۶۹ش.
  • شریف رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، تصحیح: صبحی صالح، هجرت، قم، ۱۴۱۴ق.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، الامالی، کتابچی، تهران، ۱۳۷۶ش.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تصحیح: علی‌اکبر غفاری، جامعه مدرسین، قم، ۱۳۶۲ش.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، تصحیح: مؤسسه البعثه، دارالثقافه، قم، ۱۴۱۴ق.
  • شیخ مفید، محمد بن نعمان، الامالی، تصحیح: علی اکبر غفاری و حسین ولی، کنگره شیخ مفید، قم، ۱۴۱۳ق.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، دارالتراث، بیروت، ۱۹۶۷م-۱۳۸۷ق.
  • مامقانی، عبدالله تنقیح المقال فی علم الرجال، المطبعة المرتضویه، نجف، ۱۳۵۲ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، داراحیا التراث العربی، بیروت، ۱۴۰۳ق.

پیوند به بیرون