باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

نماز جماعت در مسجدالحرام

نماز جماعت، نمازی که به صورت دسته‌جمعی اقامه می‌شود. نماز جماعت از بافضیلت‌ترین عبادات است. در نماز جماعت، کسی را که جلو می‏‌ایستد و دیگران به او اقتدا می‏‌کنند، امام جماعت و کسانی که به او اقتدا می‌کنند، «مأموم» می‌گویند.

بنابر برخی احادیث، آغاز واجب‌شدن نماز به صورت جماعت بوده است و اولین نماز جماعت را پیامبر(ص) و امام علی(ع) اقامه کرده‌اند.

طبق نظر شیعه، شرکت در نماز جماعت مستحب است و تنها نمازهایی از قبیل نماز یومیه، نماز آیات، نماز عیدین، نماز میت و نماز جمعه را می‌توان به جماعت اقامه کرد.

محتویات

اهمیت

نماز جماعت از مستحبات مؤکد دین اسلام است و در روایات ترک بدون عذر نماز جماعت از عوامل عدم قبول نماز و بی‌توجهی به آن، به منزله کوچک شمردن خداوند است.[۱] مفسران رکوع دسته‌جمعی در «وَ أَقیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ وَ ارْکعُوا مَعَ الرَّاکعین: و نماز را بر پا دارید و زکات را بدهید و با رکوع‏‌کنندگان رکوع کنید».[۲] را کنایه از نماز جماعت دانسته‌اند.[نیازمند منبع]

و بنابر برخی احادیث، نماز در آغاز به صورت جماعت واجب شده است.[۳] در صدر اسلام، نماز جماعت به امامت رسول خدا برگزار می‌شد و حضرت علی هم تنها مأموم مرد بودد. بعد از آن جعفر طیار به امر ابوطالب به این جمع ملحق شد.[۴] حضرت خدیجه(س) هم اولین زنی بود که در نماز جماعت پیامبر شرکت می‌کرد.[۵]

علت تشریع نماز جماعت

بر اساس روایت نقل‌شده از امام رضا، علت تشریع نماز جماعت، آشکار شدن اسلام و اخلاص در بین مردم است. ايشان فرمود: «انما جعلت الجماعة لئلا یکون الاخلاص والتوحید والاسلام والعبادة لله الا ظاهرا مکشوفا مشهورا؛ علت تشریع نماز جماعت آن است که اسلام و توحید و بندگی و اخلاص به خداوند متعال در معرض دید عموم و ظاهر و مشهور در میان مردم باشد».[۶]

فضیلت و آثار

در روایات ثواب و فضیلت‌های زیادی برای نماز جماعت بیان شده است و فقیهان شیعه آن را مستحب و در مواردی واجب دانسته اند. از پیامبر اکرم نقل شده که تعداد حاضران در نماز جماعت، هر چه بیشتر باشد نزد خدا محبوب‌تر[۷] و پاداش آن بیشتر است: اگر مأموم یک نفر باشد فضیلت نماز ۱۵۰ برابر و اگر دو نفر باشند ۶۰۰ برابر است و چنانچه از ۹ نفر فزونتر شوند پاداش چنین نمازی را جز خدا نمی‌داند.[۸]

  • ثواب یک نماز جماعت برتر از چهل سال نماز فُرادی در خانه است.[۹]

آثار

در روایات نماز جماعت سبب دوری از نفاق،[۱۱] آمرزش گناهان،[۱۲] استجابت دعا،[۱۳] آسان شدن تحمل سختی‌های قیامت، ورود به بهشت[۱۴] جلب خشنودی خدا و ملائکه[۱۵] دانسته شده است. همچنین بر اساس روایات کسی که در نماز جماعت شرکت می‌کند، می‌تواند دیگران را شفاعت کند.[۱۶]

از پیامبر اکرم نقل شده هر که به سوی مسجد برود به هر گامی که برمی‌دارد، ۱۰۰۰ حسنه در نامه عملش می‌نویسند و هفتاد هزار درجه به او می‌دهند و اگر در این حال از دنیا برود خدا هفتاد هزار فرشته را مأمور می‌کند در قبر او را زیارت کنند و در تنهایی قبر مونس او باشند تا از قبرش برانگیخته شود.[۱۷]

شیوه اقامه

در نماز جماعت، امام جماعت، به نمایندگی از نمازگزاران، در رکعت‌های اول و دوم حمد و سوره پس از آن را می‌خواند و نمازگزاران سکوت می‌کنند. آنان از امام در حرکات و اعمال نماز پیروی می‌کنند و بقیه ذکرهای نماز را در این دو رکعت و همه رکعتهای بعد با صدای آهسته می‌خوانند. نمازگزار (مأموم) نباید در افعال نماز به عمد از امام جماعت پیشی بگیرد. به نظر مشهور فقهای شیعه و برخی مذاهب اهل سنّت، پیروی نمازگزاران از امام جماعت در افعال نماز شرط صحت آن نیست، هرچند برخی فقها این امر را شرط صحت و شماری دیگر آن را شرط جماعت بودن نماز می‌دانند.[۱۸]

احکام

شیعه، شرکت در نماز جماعت را مستحب مؤکد می‌داند[۱۹]. البته بر اساس نظر مشهور فقیهان شیعه، نماز عید فطر و نماز عید قربان، در صورت وجود همه شرایط وجوب (از جمله حضور امام معصوم)، باید به جماعت خوانده شوند[۲۰] در مقابل حنبلیان و برخی از حنفیان نماز جماعت را واجب عینی دانسته[۲۱] و گروهی از شافعیان نماز جماعت را برای مردان در غیر حال سفر، واجب کفایی دانسته‌اند.[۲۲]. در نماز جمعه، جماعت شرط صحت نماز است[۲۳].

جماعت خواندن نماز مستحب

بیشتر فقهای اهل سنت به جماعت خواندنِ تمامی نمازهای مستحب را مجاز می‌دانند[۲۴]. مالکیان و حنفیان به جماعت خواندن برخی نوافل در غیر نمازهای مستحبی ماه رمضان و نیز نماز آیات را مکروه دانسته‌اند[۲۵]. فقیهان شیعه به جماعت خواندن نمازهای مستحب، جز نماز باران (نماز استسقاء)، را مشروع ندانسته و به جماعت خواندن همه نمازهای مستحب مانند نماز تراویح، را بدعت شمرده‌اند[۲۶]؛ البته به نظر برخی فقها برگزاری نماز عید فطر و عید قربان به جماعت، در عصر غیبت جایز و مستحب است.[نیازمند منبع]

شرایط نماز جماعت

  1. مأموم از امام جلوتر نایستد.
  2. جایگاه امام جماعت از جایگاه نمازگزاران بلندتر نباشد؛ از این رو معمولاً در مساجد، سطح محراب پایین‌تر ساخته می‌شود.[نیازمند منبع]
  3. فاصله امام و مأموم و فاصله صف‌ها زیاد نباشد.
  4. بین امام و مأموم و همچنین بین صف‌ها چیزی مانند پرده یا دیوار مانع نباشد، ولی نصب پرده بین صف مردان و زنان اشکال ندارد.[۲۷]

شرایط امام جماعت

نوشتار اصلی: امام جماعت

امام جماعت باید عاقل[۲۸]،بالغ[۲۹]، مؤمن (شیعه دوازده امامی)[۳۰] وعادل باشد،[۳۱] علاوه بر این بایدختنه شده باشد.[۳۲]،حلال زاده باشد[۳۳] و اگر همه یا بعض مأمومان، مرد هستند، امام جماعت باید مرد باشد.[۳۴] به قول مشهور، امامت زن برای زن در صورت دارا بودن سایر شرایط امام جماعت، جایز است.[۳۵] قرائت نمازش درست باشد.[۳۶]اگر مأمومان ایستاده هستند، امام جماعت باید ایستاده باشد.[۳۷]

بر اساس نظر برخی از فقهای شیعه امام راتب در امامت نماز جماعت بر دیگران اولویت دارد[۳۸] در عین حال برخی این اولویت را مستحبی می‌دانند.[۳۹]

آداب نماز جماعت

نماز جماعت مستحباتی دارد که عبارتند از:

  1. محافظت بر صف اول[۴۰]
  2. متوجه نماز خود باشد و از توجه به دیگران و اعمالشان خودداری کند،
  3. هماهنگی با امام جماعت را رعایت کرده و نظم جماعت را بر هم نزند،
  4. بهترین لباسهای خود را پوشیده و خود را معطر کند،
  5. در صفها مزاحم دیگران نشود،
  6. بوی بدن یا دهان او دیگران را آزار ندهد،
  7. به هنگام نماز صدای او دیگران را آزار ندهد،
  8. با برادران دینی احوالپرسی کرده و جویای احوال غائبین باشد.
  9. امام جماعت نیز باید حال شرکت کنندگان در نماز را مراعات کند.[۴۱]

پانویس

  1. حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۲۹۵.
  2. سوره بقره، آیه ۴۳.
  3. بروجردی، بحث قبله ستر و ساتر و مکان مصلی، ۱۴۱۶ق، ج۲، ص۸۴.
  4. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۰ق، ج۸۵، ص۳.
  5. ابن اثیر، جامع الاصول، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۴۱۴.
  6. حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۲۸۷.
  7. ابن حنبل، مسند ابن حنبل، دار الصادر، ج۵، ص۱۴۰.
  8. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۰ق، ج۸۵، ص۱۵.
  9. نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۶، ص۴۴۶.
  10. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۰ق، ج۸۸، ص۱۱۹.
  11. نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۶، ص۴۴۹.
  12. صدوق، ثواب الاعمال، ۱۴۰۶ق، ص۳۷.
  13. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۰ق، ج۸۸، ص۴.
  14. حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۳۷۲.
  15. صدوق، ثواب الاعمال، ۱۴۰۶ق، ص۳۷.
  16. نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۶، ص۴۴۹.
  17. مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۱۰ق، ج۸۵، ص۴۳۴.
  18. جزیری، کتاب الفقه علی المذاهب الاربعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۸۱ـ ۳۸۵؛ خوئی، المستند فی شرح العروة الوثقی، ۱۴۲۱ق، ج۱۷، ص۲۲۹ـ۲۳۲.
  19. نراقی، مستند الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۸، ص۱۱ـ۱۲.
  20. صدوق، المقنع، ۱۴۱۵ق، ص۱۴۹؛ نراقی، مستند الشیعه، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۶.
  21. ابن اثیر، جامع الاصول، ۱۴۰۳ق، ج۵، ص۵۶۴-۵۶۶.
  22. خطیب شربینی، مغنی المحتاج، دار الفکر، ج۱، ص۲۲۹ـ۲۳۰.
  23. موصلی، الاختیار لتعلیل المختار، ۱۹۸۴م، ج۱، ص۸۳؛ بهوتی حنبلی، کشاف القناع، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص۵۵۲-۵۵۳.
  24. جزیری، کتاب الفقه علی المذاهب الاربعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۷۰ـ۳۷۱.
  25. جزیری، کتاب الفقه علی المذاهب الاربعة، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۷۰.
  26. طوسی، کتاب الخلاف، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۳۰.
  27. یزدی طباطبایی، العروة الوثقی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۷۷۷-۷۸۴.
  28. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۳۲۳.
  29. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۳۲۵.
  30. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج ۱۳، ص۲۷۳-۲۷۵.
  31. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۲۷۵.
  32. طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۱۵۵؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۳۱، ص۲۶۳.
  33. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۳۲۴.
  34. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۳۳۶-۳۳۷.
  35. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۳۳۷.
  36. یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۰۹ق، ج‌۱، ص۷۹۸.
  37. یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۰۹ق، ج‌۱، ص۷۹۸.
  38. بحرانی، الحدائق الناضره، ۱۳۶۳ش، ص۱۹۶-۱۹۸؛ نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۳۴۸.
  39. خمینی، تحریر الوسیله، ۱۳۷۹ش، ج۱، ص۲۷۷.
  40. حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۰۹ق، ج۸، ص۳۰۷.
  41. نهج البلاغه، تحقیق صبحی صالح، نامه ۵۲، ص۴۲۶.

منابع

  • قرآن کریم.
  • ابن اثیر الجزری، مبارک بن محمد، جامع الاصول فی احادیث الرسول، تصحیح عبدالقادر ارناؤوط، بیروت، دار بن الاثیر، ۱۴۰۳ق.
  • ابن حنبل، احمد بن محمد، مسند احمد بن حنبل، بیروت، دار صادر، [بی‌تا].
  • بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره، تحقیق محمدتقی ایروانی، علی آخوندی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۳ش.
  • بروجردی، حسین، قبله ستر و ساتر و مکان مصلی، به تقریر علی پناه اشتهاردی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۶ق.
  • بهوتی حنبلی، منصوربن یونس، کشاف القناع عن متن الاقناع، تصحیح محمدحسن شافعی، بیروت، بی نا، ۱۴۱۸ق.
  • جزیری، عبدالرحمان، کتاب الفقه علی المذاهب الاربعة، بیروت، دار الکتب العلمیة، الطبعة الثانیة، ۱۴۲۴ق.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۹ق.
  • خطیب شربینی، محمدبن احمد، مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المنهاج، با تعلیقات جوبلی بن ابراهیم شافعی، بیروت، دارالفکر، [بی تا].
  • خمینی، روح الله، تحریر الوسیله، قم، دارالعلم، ۱۳۷۹ش.
  • خوئي، سید ابوالقاسم، المستند فی شرح العروة الوثقی، به تقریر مرتضی بروجردی، قم، [بی نا]، ۱۴۲۱ق.
  • صدوق، محمد بن علی، ثواب الاعمال، قم، دار الشریف، ۱۴۰۶ق،
  • صدوق، محمد بن علی، المقنع فی الفقه، قم، مؤسسة الامام الهادی، ۱۴۱۵ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیة، تصحیح محمد تقی کشفی، تهران، مرتضویه، ۱۳۸۷ش.
  • طوسی، محمد بن حسن، کتاب الخلاف، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۷ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، موسسه الطبع و النشر،۱۴۱۰ق.
  • موصلی، ابوالفضل عبداللّه بن محمود ، الاختیار لتعلیل المختار، تعلیقات محمود ابودقیقه، استانبول، بی نا، ۱۹۸۴م.
  • نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق.
  • نراقی، احمد بن محمد مهدی، مستند الشیعة فی احکام الشریعة، قم، کتابخانه آبت الله مرعشی نجفی، ۱۴۱۶ق.
  • نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسائل، قم، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
  • نهج البلاغه، تحقیق صبحی صالح، بیروت، دار الکتب اللبنانی، چاپ اول، ۱۹۸۰م.
  • یزدی طباطبایی، سید محمد کاظم، العروه الوثقی، بیروت، موسسه اعلمی، ۱۴۰۹ق.

پیوند به بیرون