باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

نقد الرجال
نقد الرجال.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: مصطفی بن حسین تفرشی
موضوع: رجال
زبان: عربی
قطع: وزيرى
اطلاعات نشر
ناشر: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث
تاریخ نشر: ۱۴۱۸ق

نَقْدُ الرّجال، کتابی از مصطفی بن حسین تفرشی، در علم رجال. این کتاب که در قرن یازدهم هجری نوشته شده، رویکردی انتقادی به دیدگاه‌های مختلف دارد و آراء مختلف را به صورت منظم، جامع و کوتاه گرد آورده است. برخی از علماء، نویسنده کتاب را به جهت دقت علمی و دانش فراوانش ستایش کرده‌اند. محمد تقی مجلسی و سید نعمت الله جزایری و برخی دیگر از عالمان شیعه، حاشیه‌هایی بر نقد الرجال نوشته‌اند.

محتویات

نویسنده

مصطفی بن حسین تفرشی را از بزرگ‌ترین شاگردان ملا عبدالله شوشتری، رجالی مشهور دانسته‌اند.[۱] او در سده‌های دهم و یازدهم قمری می‌زیسته و از ملا عبدالله شوشتری و محقق کرکی اجازه روایت داشته است.[۲] علمای پس از تفرشی، او را به دلیل دقت علمی و دانش فراوانش ستایش کرده‌اند. ملا عبدالله شوشتری هم بر مهارت او در علوم حدیث تأکید کرده است.[۳]

محتوا

نقد الرجال، اسامی ۶۶۰۴ نفر از راویان حدیث را بر اساس ترتیب حروف الفبا مطرح کرده است.[۴] این کتاب در زمینه هر شخصیت، عبارت‌های علمای رجال درباره او و مدح یا ذم و یا مُهمَل‌بودن وی را بیان کرده است.[۵]
در بخش پایانی کتاب، با عنوان خاتمه، شش مسئلهٔ رجالی مطرح شده است که عبارت‌اند از:

ویژگی‌ها

کتاب در سال ۱۰۱۵ نوشته شده است.[۷] تفرشی نقد الرجال را تنها یکی از تألیفات خود برشمرده است؛ با این حال، گزارشی دال بر وجود کتابی دیگر از او، در دست نیست. در نقد الرجال به صراحت گفته است که عمده محاسن کتابش، دستاوردهای شاگردی ملا عبدالله شوشتری است. این کتاب رویکردی انتقادی به دیدگاه‌های مختلف دارد و آراء مختلف را به صورت منظم و جامع و کوتاه گرد آورده است.
حر عاملی و به تبع او افندی و استرابادی می‌گویند: «تفرشی در این کتاب، کمتر به رجال متأخر از شیخ طوسی نظر داشته است. در برابر، خوانساری معتقد است که نسبت به دیگر کتابهای رجالی، تفرشی بیشتر به متأخران پرداخته و حتیٰ به نظر می‌رسد که برخلاف دیگر رجالیان، قصدش جامعیت در ذکر علمای بزرگ متأخر بوده است. تفرشی در مقدمه‌ٔ نقد الرجال، منابع آن را ذکر کرده است؛ البته منابع او بیش از آنها است و بسیاری از آنها در ضمن کتاب ذکر شده است. برخی از نقل‌های تفرشی از کتاب‌های قدما، تنها منبع موجود، برای دست‌یابی به آن دیدگاه‌ها است.
تفرشی تا حد امکان، دیدگاه‌های علما را بدون تغییر نقل کرده است. نقد مستندات رجالیان در توثیق و تضعیف افراد، ذکر مشایخ و شاگردان هر راوی، دقت در اختلاف نُسَخ و کوشش در ثبت صحیح اسامی، از دیگر ویزگی‌های نقد الرجال است.[۸]

شرح‌ها و حاشیه‌ها

نقد الرجال از همان آغاز نگارش، با استقبال گسترده‌ای در میان علمای حدیث مواجه شد. برخی از هم‌عصران تفرشی، در زمان حیاتش بر آن حاشیه زدند. پس از آن نیز، حاشیه‌ها، شرح‌ها و تکمله‌هایی بر آن نوشتند که نشان از تداول این کتاب در دوره‌های مختلف دارد.[۹]الذریعه هفت حاشیه برای نقد الرجال نام برده است که برخی از آنها عبارت‌اند از:

پانویس

  1. مهروش، «تفرشی»، ص۶۷۸.
  2. مهروش، «تفرشی»، ص۶۷۸و۶۷۹.
  3. مهروش، «تفرشی»، ص۶۷۸.
  4. تفرشی، نقد الرجال، ۱۴۱۸ق، ج۵، ص۳۱۶.
  5. تفرشی، نقد الرجال، ۱۴۱۸ق، ج۵، ص۳۱۶.
  6. تفرشی، نقد الرجال، ۱۴۱۸ق، ج۵، ص۳۱۷تا۴۶۰.
  7. تهرانی، الذریعة، ۱۴۰۳ق، ج۱۰، ص۱۰۱.
  8. مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه بزرگ اسلامی، ج۱۵، ص۶۱۰۴.
  9. مهروش، «تفرشی»، ص۶۷۹.
  10. تهرانی، الذریعه، ۱۴۰۳ق، ج۶، ص۲۲۷و۲۲۸.

منابع