باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

میکائیل

میکائیل، فرشته مامور رِزق و از ملائکه مقرب درگاه الهی است که در قرآن از او با نام «میکال» یاد شده است. بر اساس روایات، فرشته رحمت و از حاملان عرش الهی و از نخستین فرشتگانی است که بر آدم سجده کرد. میکائیل وظایف دیگری را نیز بر عهده داشته است، از جمله؛ مشارکت در هلاکت قوم لوط(ع) و فرعون، شرح صدر دادن به پیامبر(ص)، محافظت از او در لیلةالمبیت، یاری مسلمانان در جنگ بدر و آوردن براق برای معراج پیامبر(ص). کتاب مقدس از این فرشته با عنوان رئیس ملائکه یاد کرده است.

محتویات

ویژگی‌ها

میکائیل یکی از فرشتگان برگزیده و مقرب خداوند است که در قرآن کریم از او با نام «میکال» یاد شده است.[۱] روایات بسیاری میکائیل را فرشته مأمور رزق معرفی کرده و پس از جبرئیل، از او به‌عنوان دومین فرشته مقرب الهی یاد می‌کنند.[۲] بسیاری از مفسران اهل سنت و عده‌ای از شیعیان، با استناد به روایات، او را فرشته رحمت دانسته‌اند.[۳] همچنین بر پایه برخی روایات، لوح محفوظ، چهار رکن دارد و میکائیل مظهر رکن اراده در آن است.[۴] به‌علاوه اینکه میکائیل مظهر اسم «رب» و یکی از حاملان عرش الهی است.[۵]

جایگاه

میکائیل در کنار جبرئیل، اسرافیل و عزرائیل، چهار فرشته مقرب درگاه الهی هستند که از آنها به «رؤوس ملائکه» تعبیر می‌شود.[۶] قرآن کریم در آیه۹۸ سوره بقره درباره او چنین می‌فرماید: «هرکس دشمن خدا و فرشتگان و فرستادگان او و جبرئیل و میکائیل است [بداند که] خدا یقیناً دشمن کافران است».[۷] در روایات آمده است که میکائیل و جبرئیل، اولین فرشتگانی بودند که بر آدم سجده کردند.[۸] همچنین شرح صدر پیامبر (ص) به‌وسیله این دو فرشته انجام می‌گرفت.[۹]

بر پایه برخی احادیث، میکائیل، جبرئیل و اسرافیل از یک تسبیح آفریده شدند[۱۰] و پیامبر (ص) همیشه در دعای نیمه شب، خدا را چنین خطاب می‌کرد «یا رب جبرئیل و میکائیل و اسرافیل».[۱۱] امام علی(ع) در حدیثی می‌گوید میکائیل امام ملائکه است و فرشتگان در بیت المعمور به او اقتدا می‌کنند.[۱۲] امام سجاد(ع) نیز در حق او این‌گونه دعا می‌کند که «خدایا بر میکائیل درود بفرست که در پیشگاه تو بلندمرتبه است».[۱۳]

وظایف

بر اساس روایات شیعه، خداوند به‌وسیله میکائیل، رزق و روزی موجودات را به آنها می‌رساند.[۱۴] همچنین در قیامت مأمور گذاشتن پل صراط بر روی دوزخ است.[۱۵] برخی از روایات، او را فرشته موکل بر نزول باران دانسته[۱۶] و مأموریت‌های دیگری نیز برای او ذکر کرده‌اند، از جمله؛

در ادیان دیگر

در منابع مسیحی و یهودی، میکائیل از فرشتگان مقرب و بزرگ است که گاهی از او به «میشل» نیز یاد می‌شود.[۱۸] میکائیل نزد یهودیان، مدافع همیشگی قوم یهود تلقی شده و رتبه‌ای بالاتر از جبرئیل دارد.[۱۹] کتاب مقدس در فصل دهم و دوازدهم از کتاب دانیال، میکائیل را رئیس فرشتگان معرفی می‌کند که به کمک دانیال آمده و او را یاری می‌دهد تا بر دشمنانش پیروز گردد.[۲۰] در رساله یهودا نیز میکائیل به‌عنوان رئیس ملائکه درباره جسد موسی(ع) با شیطان نزاع می‌کند و به او می‌گوید یهوه تو را توبیخ نماید.[۲۱] در مکاشفه یوحنا از میکائیل و لشکریانی از فرشتگان یاد می‌کند که با اژدها جنگ می‌کنند.[۲۲]

پانویس

  1. سوره بقره، آیه۹۸؛ رجالی تهرانی، فرشتگان تحقیقی قرآنی روایی و عقلی، ۱۳۷۶ش، ص۱۰۵.
  2. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۸، ص۲۶۰؛ پاکتچی، «اسرافیل» در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی،‌ ۱۳۷۷ش، ج۸، ص۲۸۶.
  3. زمخشری، کشاف، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۹۴؛ کاشانی، زبدةالتفاسیر، ۱۴۲۳ق، ج۶، ص۴۶۴، به نقل از رستمی و آل‌بویه، سیری در اسرار فرشتگان، ۱۳۹۳ش، ص۲۴۱.
  4. ابن فناری، مصباح الانس، ۱۳۷۴ش، ص۴۰۲.
  5. موسوی خمینی، آداب الصلوة، ۱۳۸۷ش، ص۲۷۵.
  6. رجالی تهرانی، فرشتگان تحقیقی قرآنی روایی و عقلی، ۱۳۷۶ش، ص۱۰۵.
  7. مَنْ کانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَ مَلائِکَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جِبْریلَ وَ میکالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْکافِرینَ؛ هرکس دشمن خدا و فرشتگان و فرستادگان او و جبرئیل و میکائیل است [بداند که] خدا یقیناً دشمن کافران است.(سوره بقره، آیه۹۸).
  8. خرمشاهی، «میکال» در دانشنامه قرآنی، ۱۳۷۷ش، ص۲۱۹۵.
  9. خرمشاهی، «میکال» در دانشنامه قرآنی، ۱۳۷۷ش، ص۲۱۹۵.
  10. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۷، ص۸.
  11. پاکتچی، «اسرافیل» در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی،‌ ۱۳۷۷ش، ج۸، ص۲۸۶.
  12. رجالی تهرانی، فرشتگان تحقیقی قرآنی روایی و عقلی، ۱۳۷۶ش، ص۱۰۵.
  13. صحیفه سجادیه، ۱۳۸۷ش، دعای سوم، ص۲۰.
  14. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۸، ص۲۶۰.
  15. طبرسی، مجمع البیان، ترجمه علی کرمی، ۱۳۶۰ش، ج۲۰، ص۴۶۹.
  16. پاکتچی، «اسرافیل» در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۲۸۸.
  17. ر.ک. هاشمی رفسنجانی، فرهنگ قرآن، ۱۳۸۹ش، ج۳۰، ص۲۳۲-۲۴۳؛ پاکتچی، «اسرافیل» در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج۸، ص۲۸۸؛ رستمی و آل‌بویه، سیری در اسرار فرشتگان، ۱۳۹۳ش، ص۲۳۹-۲۴۵.
  18. ابراهیم، «جبرئیل» در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ص۵۴۴.
  19. ابراهیم، «جبرئیل» در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ص۵۴۴.
  20. کتاب مقدس، کتاب دانیال، فصل دهم بند ۱۳ و ۲۱؛ کتاب دانیال، فصل دوازدهم، بند ۱.
  21. کتاب مقدس، رساله یهودا، بند ۸.
  22. کتاب مقدس، مکاشفه یوحنا، فصل دوازدهم، بند ۷.

منابع

  • قرآن کریم، ترجمه استاد فولادوند.
  • ابن فناری، محمد بن حمزه، مصباح الانس، تهران، نشر مولی، ۱۳۷۴ش.
  • خرمشاهی، قوام‌الدین، «میکال» در دانشنامه قرآنی، تهران، نشر دوستان، ۱۳۷۷ش.
  • دایرةالمعارف بزرگ اسلامی،‌ به کوشش کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۷ش.
  • رجالی تهرانی، علیرضا، فرشتگان تحقیقی قرآنی روایی و عقلی، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ش.
  • رستمی، محمد زمان و طاهره آل بویه، سیری در اسرار فرشتگان با رویکردی قرآنی و عرفانی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۹۳ش.
  • زمخشری، محمود، الکشاف، بیروت، دارالکتب العربی، ۱۴۰۷ق.
  • صحیفه سجادیه، مشهد، انتشارات آستان قدس، ۱۳۸۷ش.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان، قم، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ق.
  • ترجمه کتاب مقدس، عهد جدید، تهران، نشر نی، ۱۳۸۷ش.
  • موسوی خمینی، روح‌الله، آداب الصلواة، تهران، مؤسسه تنظیم نشر و آثار امام خمینی، ۱۳۸۷ش،
  • هاشمی رفسنجانی، اکبر، فرهنگ قرآن، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۹ش.