باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

منصور بن حسین آبی

منصور بن حسین آبی
زادروز ؟
زادگاه - آبه (آوه)
درگذشت ۴۲۱ یا ۴۲۲ق و به گمان قوی‌تر ۴۳۲ق
محل زندگی طبرستان
استادان شیخ صدوق
پیشه فقیه، محدث، نویسنده، شاعر و دولتمرد (وزیر)
لقب معروف به وزیر ذوالمعالی و زین الکفاه
دین اسلام
مذهب شیعه
آثار کتاب نثر الدُّرَرِ (و نفائس الجوهر) فی المحاضرات، تاریخ الرّی،
خویشاوندان برادرش، ابومنصور محمد بن حسین آبی نیز ادیب و دانشمند و وزیر ملوک طبرستان بوده است.


ابوسعد منصور بن حسین معروف به وزیر ذوالمعالی و زین الکفاه (متوفی ۴۲۱ یا ۴۲۲ق و به گمان قوی‌تر ۴۳۲ق)، نویسنده و شاعر امامی و از دولتمردان حکومت علویان طبرستان است. نزد نویسندگان شیعه، وی بیشتر به عنوان فقیه و محدّث شهرت یافته است. تنها کتابی که از او باقی مانده، نُزْهة الأدب است که خودش آن را در ۷ جلد خلاصه کرده و نثر الدُّرَرِ (و نفائس الجوهر) فی المحاضرات نامیده است.

محتویات

زندگی نامه

ولادت: او در آبه (آوه) متولد شده است. برادرش، ابومنصور محمد بن حسین آبی نیز ادیب و دانشمند و وزیر ملوک طبرستان بوده است، اما از زندگی و آثار او چیزی معلوم نیست.

نقل حدیث: بعید نیست که در جوانی از شیخ صدوق روایت حدیث کرده باشد، اما شاگردی او نزد شیخ طوسی بعید می‌نماید.

دوستی با صاحب بن عباد: وی در جوانی با صاحب بن عَبّاد (متوفی۳۸۵ق) رابطه دوستی داشته و دو بیت مطایبه آمیز از وی، خطاب به آبی در دست است. در آن زمان بی‌گمان صاحبْ سالمند و مقتدر، و آبی شاعری نوخاسته بوده است.

وزارت: معلوم نیست در چه زمانی مجدالدوله رستم بن فخرالدوله، حاکم دیلمیان بر ری و همدان و اصفهان (۳۸۷ـ۴۲۰ق)، آبی را به وزارت برگزیده است. چگونگی و دوره این وزارت که تنها چند لقب از آن به جای مانده روشن نیست.

شخصیت ادبی و شعری

بیشتر اشعار او عبارت از لطیفه سرایی است. از آن میان تنها دو قطعه به غزلیات عُذْری شباهت دارد. قطعه‌ای که در آن به برخی از انواع غذاهای قرن پنجم اشاره رفته جالب توجه است.

تصویری از کتاب نثر الدر فی المحاضرات اثر منصور بن حسین آبی.

آثار

نثر الدرر فی المحاضرات

نزد نویسندگان شیعه، وی بیشتر به عنوان فقیه و محدث شهرت یافته است؛ با این همه تنها کتابی که از او باقی مانده، بیشتر در باب ادب و نُکته ها است. این کتاب را که در آغاز نُزْهة الأدب نام داشته و گویا بسیار مفصل بوده است، او خود در ۷ جلد خلاصه کرده و نثر الدُّرَرِ (و نفائس الجوهر) فی المحاضرات نامیده است.

دست نوشته‌های این اثر که هنوز به چاپ نرسیده، متعدد است. نسخه‌ای کهن از این کتاب، مورخ ۵۶۵ق به شماره ۴۴۱۶ در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.

در منابع جدید بیشتر به فهرست مطالب فصل اول و دوم آن اشاره شده است.

کتاب شامل چهار فصل است. فصل یکم دارای پنج باب بدین ترتیب است:

  1. آیاتی متشابه و متشاکل از کتاب خدا که نویسنده بدان نیازمند می‌شود.
  2. سخنانی کوتاه و فصیح از پیامبر گرامی(ص)
  3. نکته‌هایی از گفتارهای امیرالمؤمنین(ع)
  4. نکته‌هایی از گفتارهای امامان یازدهگانه(ع) پس از علی(ع)
  5. نکته‌هایی از گفتارهای بزرگان بنی هاشم

فصل دوم دارای ۱۰ باب از جدّ (جدی) و هزل (مطایبه/ شوخی)؛ فصل سوم دارای ۲۰ باب؛ و فصل چهارم دارای ۱۱ باب است.

تاریخ الری

او کتاب دیگری بنام تاریخ الرّی نوشته که از آن نسخه‌ای نمی‌شناسیم. تنها یاقوت حموی در معجم الأدباء، حدود ۱۰ صفحه از آن را که شامل نکته‌های ظریفی درباره زندگی صاحب بن عَبّاد است، نقل کرده است.

الانس و العرس

کتاب الأنس و العُرس که عمر رضا کحاله به او نسبت داده معلوم نیست از آنِ او باشد.

منابع

  • آقا بزرگ تهرانی، طبقات اعلام الشیعه (القرن الخامس)، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۳۹۱ق، ج۵، ص۱۹۵.
  • امین، محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف، ۱۹۸۳م، ج۱۰، ص۱۳۸.
  • باخرزی، علی بن حسن، دُمیه القصر، حلب، ۱۹۳۰م، ص۶۵.
  • بروکلمان (آلمانی)، ج۱، ص۴۲۹، ذیل، ج۱، ص۵۹۳.
  • ثعالبی، ابومنصور، تتمه الیتیمه، به کوشش عباس اقبال، تهران، ۱۳۵۳ق، ص۱۰۰ به بعد.
  • حاجی خلیفه، کشف الظنون، استانبول، ۱۹۴۱م، ج۱، ص۲۹۵، ج۲، ص۱۹۲۷، ۱۹۳۹.
  • دانشنامه ایران و اسلام.
  • زرکلی، خیرالدین، الأعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، ۱۹۸۴م، ج۷، ص۲۹۸.
  • سزگین (آلمانی)، ج۲، ص۶۴۶.
  • صدر، حسن، تأسیس الشیعه، ص۱۱۷.
  • کحاله، عمررضا، معجم المؤلفین. بیروت، داراحیاء التراث العربی، ج۱۳، ص۱۲.
  • مافروخی اصفهانی، مفضل بن سعد، محاسن اصفهان، به کوشش جلال الدین تهرانی، تهران، ۱۳۱۲ش، ص۷۵.
  • منتجب الدین، علی بن عبیدالله، الفهرست، تهران، المکتبه الرضویه، ۱۴۰۴ق، ص۱۶۱.
  • یاقوت حموی، ابوعبدالله، معجم الادباء، بیروت، دارالفکر، ۱۹۸۰م، ج۶، ص۲۳۸ـ۲۴۹.
  • همو، معجم البلدان، به کوشش فردیناند ووستنفلد، لایپزیگ، ۱۸۶۶ـ۱۸۷۰م، ج۱، ص۵۱.

پیوند به بیرون