باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

منافق

منافق در فرهنگ اسلامی کسی است که در دل، اسلام را نپذیرفته است، ولی خود را مؤمن نشان می‌دهد. مسئله نفاق، در اسلام، پس از هجرت پیامبر و قدرت‌گرفتن او در مدینه مطرح شد؛ زیرا در این دوره، کسانی مخالف اسلام بودند، اما نمی‌توانستند آشکارا با آن مخالفت کنند.

منافق از مفاهیم پرکاربرد در قرآن است و سوره‌ای نیز به آن اختصاص یافته است. در سوره منافقون منافقان سرزنش شده‌اند و ویژگی‌هایشان بیان شده است. بنابر گزارش‌های تاریخی پیامبر(ص) با منافقان مدارا می‌کرد و تلاش می‌کرد به‌صورت غیرمستقیم اقداماتشان را بی‌اثر کند. مسجد ضرار که پایگاه بخشی از منافقان مدینه شده بود، به دستور پیامبر تخریب شد.

محتویات

مفهوم‌شناسی

منافق از مفاهیم پرکاربرد قرآنی است و در مقابل دو مفهوم مؤمن و کافر به کار می‌رود.[۱] مؤمن کسی است که در دل، زبان و عمل به اسلام ایمان دارد، کافر کسی است که هم در باطن و در ظاهر اسلام را نپذیرفته است و منافق به کسی می‌گویند که در دل مخالف اسلام است، اما اظهار می‌کند که به اسلام اعتقاد دارد.[۲] به گفته مرتضی مطهری، منافق در واقع، کافری است که کفرش را پنهان می‌کند.[۳]

منشأ مسئله نفاق در اسلام

به نوشته تفسیر نمونه، مسئله نفاق و منافقان در اسلام، بعد از هجرت پیامبر(ص) به «مدینه» مطرح شده است. در «مکّه» مخالفان آشکارا بر ضد اسلام تبلیغ می‌کردند؛ اما بعد از قدرت‌گیری مسلمانان در مدینه، دشمنان در ضعف قرار گرفتند و برای ادامه برنامه‌هایشان برضد پیامبر و مسلمانان، در ظاهر به صفوف مسلمانان پیوستند، در حالی که ایمان نیاورده بودند.[۴]

سوره منافقون نیز در خصوص منافقان نازل شده است. در آن منافقان وصف شده‌اند و از دشمنی شدیدشان با مسلمانان سخن آمده است. همچنین در این سوره به پیامبر(ص) دستور داده شده است که از خطر منافقان برحذر باشد.[۵]

ویژگی‌های منافقان

محمدتقی مصباح یزدی با اشاره به خطبه ۱۹۴ نهج البلاغه، سه ویژگی را برای منافقان شمرده است:

  • روش آن‌ها پنهانی است. ظاهری نیک دارند، اما در درون آلوده هستند. متناسب با موقعیتی که در آن قرار می‌گیرند، ظاهر و رفتارشان را تغییر می‌دهند.[۶]
  • بدخواه مؤمنان هستند. اگر خیری به مؤمنان برسد، غمگین می‌شوند و به‌عکس، اگر مشکلی برای مؤمنان پیش آید، خوشحال می‌شوند.[۷]
  • معیار ارتباطشان با دیگران منفعت‌طلبی است. آن‌ها ارتباطاتشان با دیگر گروه‌های منافق را هم بر اساس منافعشان تنظیم می‌کنند.[۸]

نحوه برخورد پیامبر با منافقان

به گفته محققان، از مجموع یافته‌های تاریخی درباره شیوه برخورد پیامبر(ص) با منافقان، این مطلب برداشت می‌شود که او همواره تا آنجا که ممکن بود، با منافقان با مدارا و گذشت رفتار می‌کرد.[۹] پیامبر(ص) از کفر پنهان منافقان آگاه بود و در بسیاری از موارد، آیات قرآن آنها را معرفی می‌کرد.[۱۰] او بارها در پاسخ کسانی که پیشنهاد قتل منافقان را مطرح می‌کردند، از چنین کارهایی نهی می‌کرد.[۱۱]

با این همه گفته‌اند عفو و مدارای پیامبر موجب بی‌توجهی به جامعه اسلامی نمی‌شد. پیامبر حرکت‌های منافقان را زیرنظر داشت، برنامه‌های آنان را خنثی می‌کرد و هنگام شایعه‌سازی‌هایشان، حقایق را به آگاهی مسلمانان می‌رساند. البته او در موارد نادر با منافقان برخورد قاطع هم کرده است که از جمله آن تخریب مسجد ضرار است.[۱۲][۱۳]

جایگاه منافقان در جهنم

طبق آیه ۱۴۵ سوره نساء، منافقان در پایین‌ترین نقطه و در قعر جهنم (دَرَک اَسفَل) قرار دارند: «إِنَّ الْمُنافِقینَ فِی الدَّرْک الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ» (منافقان در فروترین درجات دوزخ‌اند). این آیه به‌روشنی سرانجام منافقان را بیان ‌کرده است.[۱۴] به گفته ناصر مکارم شیرازی، طبق آیات قرآن ، نفاق از کفر شدیدتر است و منافقان دورترین مخلوقان از خدا هستند.[۱۵]

خواندن نماز میت برای منافق

در کتاب‌های فقهی، از نحوه نمازخواندن بر جنازه منافق بحث شده است.[۱۶] البته فقیهان در خصوص اصل خواندن یا نخواندن نماز میت برای منافق اختلاف‌نظر دارند.[۱۷] به فتوای فقیهان، نماز میت منافق، برخلاف نماز میت مؤمن، چهار تکبیر دارد (یکی کمتر از نماز میت مؤمن).[۱۸] همچنین برخی از فقیهان واجب دانسته‌اند که در آن، برضد میت دعا ‌شود یا میت لعن شود.[۱۹]

پانویس

  1. مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۹۰ش، ج۲۵، ص۲۰۱، ۲۰۲.
  2. مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۹۰ش، ج۲۵، ص۲۰۶.
  3. مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۹۰ش، ج۲۵، ص۲۰۶.
  4. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۲۴، ص۱۴۶.
  5. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۹، ص۲۷۸.
  6. مصباح یزدی، «اخلاق اسلامی»، ص۴.
  7. مصباح یزدی، «اخلاق اسلامی»، ص۴.
  8. مصباح یزدی، «اخلاق اسلامی»، ص۴.
  9. دانش، «رسول خدا(ص) و استراتژی ایشان در برابر خط نفاق».
  10. دانش، «رسول خدا(ص) و استراتژی ایشان در برابر خط نفاق».
  11. دانش، «رسول خدا(ص) و استراتژی ایشان در برابر خط نفاق».
  12. جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۱۳۸۰ش، ص۶۵۰.
  13. دانش، «رسول خدا(ص) و استراتژی ایشان در برابر خط نفاق».
  14. مکارم، الامثل فى تفسیر، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۵۰۵.
  15. مکارم، الامثل فى تفسیر، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۵۰۴.
  16. برای نمونه نگاه کنید به علامه حلی، تحریر احکام الشریعه علی مذهب الامامیه، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۱۲۹؛ نجفی، جواهرالکلام، بیروت، ج۱۲، ص۴۷.
  17. نجفی، جواهرالکلام، بیروت، ج۱۲، ص۴۷.
  18. نگاه کنید به علامه حلی، تحریر احکام الشریعه علی مذهب الامامیه، ۱۴۲۰ق، ج۱، ص۱۲۹؛ نجفی، جواهرالکلام، بیروت، ج۱۲، ص۴۷.
  19. نجفی، جواهرالکلام، بیروت، ج۱۲، ص۴۹-۵۱.

منابع

  • جعفریان، رسول، تاریخ سیاسی اسلام، قم، دلیل، ۱۳۸۰ش.
  • دانش، محمدقدیر، «رسول خدا(ص) و استراتژی ایشان در برابر خط نفاق»، مجله معرفت، شماره ۱۲۹، ۱۳۸۷ش، تاریخ بازدید ۱۳۹۶/۹/۱۱.
  • علامه حلی، حسین بن یوسف، تحریر احکام الشرعیه علی مذهب الامامیه، تحقیق/تصحیح ابراهیم بهادری، قم، مؤسسه امام صادق، چاپ اول، ۱۴۲۰ق.
  • طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیرالقرآن، قم، انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
  • مصباح یزدی، محمدتقی، «اخلاق اسلامی»، مجله معرفت شماره ۴، ۱۳۷۲ش.
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، انتشارات صدرا، ۱۳۹۰ش.
  • مکارم شیرازى، ناصر، الامثل فى تفسیر کتاب‌الله المنزل، قم، مدرسه امام على بن ابى‌طالب(ع)، چاپ اول، ۱۴۲۱ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر و جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۳ش.
  • نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، تحقیق/تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم.