باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

مقامع الفضل (کتاب)

(تغییرمسیر از مقامع الفضل)
مقامع الفضل
کتاب مقامع الفضل.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: آقا محمد علی کرمانشاهی
تاریخ نگارش: ۱۱۹۲ق
موضوع: گوناگون
زبان: عربی و فارسی
مجموعه: یک جلد
اطلاعات نشر
ناشر: مؤسسه وحید بهبهانی
تاریخ نشر: ۱۴۲۱ق

مَقامعُ الفَضل کتابی کشکول‌وار به زبان عربی و فارسی، اثر آقا محمدعلی کرمانشاهی (متوفای ۱۲۱۶ق) فقیه، اصولی و رجالی شیعه در قرن سیزدهم است. وی در این اثر درباره مسائل مختلفی چون فقه، اصول، کلام، ادبیات، تاریخ، جغرافیا، نجوم، اقتصاد، عرفان، اخلاق، درایه، فلسفه و تفسیر سخن گفته‌ است. او همچنین با استفاده از آیات، روایات و اشعار به صورت سؤال و جواب، مسائل مهم و مشکل را مطرح کرده و به صورت تفصیلی و استدلالی پاسخ گفته است. شهرت کتاب تا آن‌جاست که محمدعلی کرمانشاهی را صاحب مقامع می‌نامند.

مقامع الفضل، کتابی جُنگ‌مانند در ردیف کتاب‌هایی همچون کشکول شیخ بهایی، خزائن نوشته ملا احمد نراقی، مشکلات العلوم اثر ملا مهدی نراقی و جامع الشتات تألیف میرزای قمی محسوب شده است. در کتاب مقامع، تبحر مؤلف در ادبیات عرب، فقه، کلام و ریاضی و حتی ذوقیات فارسی و فن معما آشکار است. این کتاب، نکاتی از تاریخ فرهنگی و اجتماعی ایران در قرن سیزدهم را نشان می‌دهد.

محتویات

درباره مؤلف

سید محمدعلی بن وحید بهبهانی (۱۱۴۴-۱۲۱۶ق) معروف به آقا محمد علی کرمانشاهی، فقیه، اصولی و رجالی متنفّذ شیعه در قرن دوازدهم و سیزدهم است. عمده شهرت آقامحمدعلی، مبارزه جدّی و گسترده او با صوفیه در عصر قاجار است. اولاد و نوادگان وی، که شماری از آنان از علما و فقهای امامیه‌اند به «آل آقا» معروف‌اند.

تاریخ تألیف و نام کتاب

تاریخ تألیف کتاب، در سال ۱۱۹۲ق بوده و در برخی منابع علاوه بر نام مشهور مقامع الفضل، به نام‌های «آصار رشت»، «قوامع الفضل»، «المقامع»، «القوامع» و «مَقامعُ مِنْ حَدید» نام‌گذاری شده است. أصار رشت اشاره به نام حاکم رشت یعنی هدایت‌الله‌خان گیلانی دارد.[۱]

معرفی کلی

این کتاب، مهم‌ترین اثر آقا محمدعلی است؛ تا آنجا که وی را «صاحب مقامع» می‌نامند. مقامع الفضل، کتابی است جُنگ‌مانند در ردیف کشکول شیخ بهایی، خزائن ملا احمد نراقی، مشکلات العلوم ملا مهدی نراقی و جامع الشتات میرزای قمی. در کتاب مقامع، تبحر مؤلف در ادبیات عرب، فقه، کلام و ریاضی و حتی ذوقیات فارسی و فن معما آشکار است. این کتاب، نکاتی از تاریخ فرهنگی و اجتماعی ایران در قرن سیزدهم را نشان می‌دهد؛ همچنین صراحت و شجاعت فتاوای فقهی مؤلف را نشان می‌دهد.[۲]

محتوا

مقامع، دائرةالمعارفی است مشتمل بر مسائل مهم و مشکل که مؤلف، به صورت سؤال و جواب و به ترتیب حروف ابجدی تدوین و فهرست مبسوطی برای آن تنظیم کرده است.

برخی مسائل مذکور

بازخوردها

آقا احمد کرمانشاهی فرزند مؤلف در مرآت الاحوال جهان نما درباره کتاب پدرش می‌گوید: «مصنفاتش خصوص کتاب مقامع الفضل، بر جامعیتش گواهی است ناطق.»

ابوعلی حائری در منتهی المقال می‌نویسد: «در مقامع الفضل مسائل باارزشی جمع شده است.»

مدرس تبریزی در ریحانه الادب می‌نویسد: «مقامع الفضل که مطالب مشکله بسیاری از فقه و تاریخ و غیر آنها را حاوی و در اثبات جامعیت و تفنن وی در اکثر علوم و فنون متداوله غیر متداوله گواهی صادق است.»[۴] [۵]

معلم حبیب‌آبادی در مکارم الآثار، محمدباقر خوانساری در روضات، شیخ عباس قمی در الفوائد الرضویه، تنکابنی در قصص العلماء و آقا بزرگ در الذریعه نیز این کتاب را ستوده‌اند.[۶]

حاشیه، نسخ‌ها و چاپ

خود مؤلف بر مقامع حاشیه زده و در چاپ، حواشی آن آمده است.[۷]
این اثر دارای نسخه‌های دستنویس متعددی است[۸] [۹] و برای اولین بار در دو جلد به اهتمام مؤسسه وحید بهبهانی چاپ و نشر گردیده است.

پانویس

  1. متقی، کتاب‌شناسی آثار و تألیفات علمی علامه ذوالفنون آقا محمد علی بهبهانی کرمانشاهی حائری، ۱۳۸۷ش.
  2. ذکاوتی قراگزلو، سیری در مقامع الفضل، ۱۳۸۹ش.
  3. کرمانشاهی، مقامع الفضل، ۱۴۲۱ق، فهرست کتاب، ج۱، ص۶۵۱ به بعد.
  4. کرمانشاهی، مقامع الفضل، ۱۴۲۱ق، ص۱۳-۱۵.
  5. متقی، کتابشناسی موضوعی: کتاب‌شناسی آثار و تألیفات علمی علامه ذوالفنون آقا محمد علی بهبهانی کرمانشاهی حائری، ۱۳۸۷ش.
  6. کرمانشاهی، مقامع الفضل، ۱۴۲۱ق، ص۱۳-۱۵.
  7. کرمانشاهی، مقامع الفضل، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۵۹۱.
  8. کرمانشاهی، مقامع الفضل، ۱۴۲۱ق، ص۲۲و۲۳.
  9. متقی، کتابشناسی موضوعی: کتاب شناسی آثار و تألیفات علمی علامه ذوالفنون آقا محمد علی بهبهانی کرمانشاهی حائری، ۱۳۸۷ش.

منابع

  • کرمانشاهی، آقا محمدعلی، مقامع الفضل، قم، مؤسسه وحید بهبهانی، ۱۴۲۱ق.
  • متقی، حسین، کتابشناسی موضوعی: کتاب شناسی آثار و تألیفات علمی علامه ذوالفنون آقا محمد علی بهبهانی کرمانشاهی حائری، آینه پژوهش، آذر و دی ۱۳۸۷ - شماره ۱۱۳.
  • ذکاوتی قراگزلو، علی رضا، سیری در مقامع الفضل، آینه پژوهش» مهر و آبان ۱۳۸۹ - شماره ۱۲۴.