باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

معانی الاخبار
کتاب معانی الاخبار.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: شیخ صدوق
موضوع: روایات
زبان: عربی
ناشر: گوناگون
مجموعه: ۱ جلد

مَعانی الأخبار کتابی روایی از شیخ صدوق، از عالمان برجسته شیعه در قرن چهارم هجری. این کتاب حاوی مجموعه روایاتی است از رسول خدا(ص) و ائمه معصومین(ع) در توضیح حدود پانصد اصطلاح قرآنی، روایی، کلامی و فقهی.

محتویات

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: شیخ صدوق

محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی مشهور به شیخ صدوق، از بزرگ‌ترین علمای قرن چهارم هجری قمری بوده است. سال تولد وی پس از ۳۰۵ق بوده است و در ۳۸۱ ق درگذشت و در قبرستان ابن بابویه مدفون شد. وی بزرگ‌ترین محدث و فقیه مکتب حدیثی قم بود. او حدود ۳۰۰ اثر علمی از خود بجا گذاشته بوده است که بسیاری از آنها مفقود شده است. کتاب من لایحضره الفقیه از کتب اربعه شیعه اثر اوست.

تاریخ نگارش

شیخ صدوق، کتاب معانی الاخبار را بعد از کتاب‌های «‌توحید» و «‌علل الشرایع‌» نوشته و نگارش آن به سال ۳۳۱ق پایان یافته است.[۱]

ساختار کتاب

کتاب حدیثی معانی الاخبار در پنج موضوع احادیث تفسیری، فقهی، کلامی، اخلاقی، تاریخی آمده که حجم قابل توجهی به احادیث تفسیری اختصاص دارد.[۲] این کتاب شامل ۸۰۹ حدیث است که در ضمن ۴۲۹ باب آمده است و در هر باب از یک تا صد حدیث وجود دارد.

عناوین ابواب‏

از جمله ابواب کتاب می‌توان به این موارد اشاره کرد:

  • معنای بسم الله الرحمن الرحیم،
  • معنای سبحان الله،
  • معنای حروف مقطعه،
  • معنای من کنت مولاه فعلی مولاه،
  • معنای بیع الحصاة،
  • معنای لوح و قلم،
  • معنای ازدواج نور با نور،
  • معنای جوانمردی و مردانگی،
  • معنای وحدت و تفرقه و معنای سنت و بدعت،
  • معنای سخن حضرت رسول خدا(ص) که می‌فرماید: «‌اختلاف امت من رحمت است»،
  • معنای همسایه و حد همسایگی،
  • معنای غیبت و بهتان و....

ویژگی‌های کتاب

روش شیخ صدوق در نگارش کتاب معانی الاخبار دارای ویژگی‌ها و موارد قابل توجهی است:

  • اذعان صدوق به پرسیدن معانی برخی اخبار و احادیث از اساتید خویش
  • بیان و مکان زمان استماع حدیث
  • استناد به اقوال لغویین
  • استدلالات کلامی صدوق
  • ذکر روایاتی در قرائت آل یاسین
  • ارجاع به کتب و منابع دیگر
  • ذکر احادیث مشهور اهل سنت از طریق شیعه و تصحیح معنای مقصود از آن
  • بحث پیرامون اسناد روایات.[۳]

اعتبار و ارزش‏ کتاب

مصحح کتاب در ابتدای آن می‌نویسد:

اهمیت این کتاب در جهت موضوع آن در میان دیگر آثار شیخ صدوق است؛ چرا که این کتاب در مقام بیان مفاهیم احادیث و مشکلات اخبار از زبان اهل بیت است و روزگار، کتابی مانند این در این زمینه به خود ندیده و بر سبک آن کتابی نوشته نشده و فواید آن در غیر آن یافت نمی‌شود.[۴]
معانی الأخبار مانند دیگر کتاب‏‌های شیخ صدوق، پیوسته مورد توجه علما و فقهای شیعه قرار داشته و از معتبرترین اصول روایی شیعه به شمار می‌‏آید و روایات آن در بسیاری از مجموعه‏‌های بزرگ روایی شیعه مانند کتب اربعه، بحار الانوار[۵] و وسائل الشیعة[۶] آمده و به آن استناد شده است.
معانی الاخبار ترجمه شیخی

پژوهش‌های پیرامون کتاب

آقا بزرگ تهرانی کتابی را به داوود بن حسن بن یوسف بحرانی نسبت داده که معانی الاخبار را بر اساس حروف الفبا تنظیم کرده است.[۷] همچنین کتاب شرح معانی الاخبار را ملا عبدالنبی طَسّوجی نگاشته است.[۸] شیخ علی بن احمد قطیفی نیز آن را با عنوان مختصر المعانی تلخیص کرد.[۹]

این کتاب توسط آقا محمدابراهیم بن محمدعلی آبادی یزدی ترجمه شده که نسخه ترجمه او در کتابخانه مجلس شورای اسلامی نگهداری می‌شود.[۱۰] و عبدالعلی محمدی شاهرودی به فارسی ترجمه شده است. همچنین ترجمه‌ای نیز توسط حمیدرضا شیخی انجام شده است.[۱۱]

نسخه‏‌ها و چاپ

این کتاب بارها در ایران چاپ شده است. دو نسخه چاپی آن همراه با علل الشرایع بوده است، یکی در سال ۱۲۹۹ق و دیگری در سال ۱۳۱۱ق.

پانویس

  1. تهرانی، الذریعة، ج۲۱، ص۲۰۴.
  2. عبداللهی عابد، معانی الاخبار و سبک مؤلف در نگارش آن، ۱۳۸۶ش.
  3. عبداللهی عابد، معانی الاخبار و سبک مؤلف در نگارش آن، ۱۳۸۶ش.
  4. صدوق، معانی الاخبار، ۱۳۷۹ق، ص۴.
  5. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ ق، ج۱، ص۷.
  6. حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۴ ق، ج۱، ص۵۳، ۶۰، ۶۹ و...
  7. تهرامی، الذریعه، ج۲۱، ص۲۲۶.
  8. تهرانی، الذریعه، ج۱۴، ص۷۲.
  9. تهرامی، الذریعه، ج۲۱، ص۲۰۴.
  10. تهرانی، الذریعه، ج۲۶، ص۲۰۳.
  11. صدوق، معانی الاخبار، حمیدرضا شیخی، قم، فکرآوران، ۱۳۸۹ش.
  12. صدوق، معانی الاخبار، ۱۳۷۹ق، مقدمه کتاب.

منابع

  • صدوق، محمد بن علی، معانی الاخبار، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۷۹ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.
  • تهرانی، آقابزرگ، الذریعة، بیروت، دارالاضواء.
  • حر عاملی، محمدبن حسن، وسائل الشیعه، قم، آل البیت، ۱۴۱۴ق.
  • صدوق، معانی الاخبار، حمیدرضا شیخی، قم، فکرآوران، ۱۳۸۹ش.
  • عبداللهی عابد، صمد، شیخ صدوق، معانی الاخبار و سبک مؤلف در نگارش آن، شیعه‌شناسی، زمستان ۱۳۸۶ش، شماره ۲۰.

پیوند به بیرون

معانی الاخبار و سبک مؤلف در نگارش آن.