باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

مشرق الشمسین و اکسیر السعادتین (کتاب)

مشرق الشمسین و اکسیر السعادتین
کتاب مشرق الشمسین.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: شیخ بهایی
موضوع: فقه
زبان: عربی
اطلاعات نشر
ناشر: مجمع البحوث الاسلامیة

مَشْرِقُ الشّمسَیْن و اِکْسیرُ السَّعادَتَیْن یا مَجْمَعُ النّورَیْن و مَطْلَعُ النّیّرَیْن کتابی به زبان عربی تألیف شیخ بهایی (وفات ۱۰۳۰ ق) از عالمان شیعه قرن یازدهم قمری است. مطالب کتاب شامل مقدمه‌ای در علم رجال، وضو، انواع غسل‌ها، تیمم، احکام آب‌ها، احکام نجاست‌ها تا مستحبات و مکروهات است.

محتویات

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: بهاء الدین عاملی

محمد بن عزّالدین حسین (۹۵۳ق ۱۰۳۱/۱۰۳۰ق) متخلص به بهائی و معروف به شیخ بهائی و بهاءالدین عاملی، فقیه، محدث، حکیم، ریاضیدان و دانشمند ذوالفنون قرن ۱۰و ۱۱ق است. شیخ بهائی دارای ۱۲۳ اثر در علوم دینی و شعر و ادبیات است.

علت نام‌گذاری و تألیف

تاریخ پایان این اثر، ۱۷ ذی الحجة ۱۰۱۵ق ذکر شده است.[۱]
در مورد علت نام‌گذاری آن آمده که چون این کتاب در بردارنده احکام قرآن کریم و سنت معصومین (ع) است این کتاب به نام‌های «دو خورشید» یا «دو سعادت» و یا «دو نور» و یا «دو آتش» نام‌گذاری شده است.[۲]
مؤلف درباره علت تألیف آن هم می‌گوید جماعتی از فضلا و برادران دینی که در راه اشاعه علوم دینی و احادیث اهل بیت تلاش می‌کنند از من خواستند کتابی تألیف کنم که خلاصه کتب اربعه و در بردارنده احادیث احکام شرعی باشد.[۳]

روش تألیف و ساختار کتاب

این کتاب به سبک فقه استدلالی نوشته شده و در حد نیاز اقوال و نظریات فقهای قبل از وی بررسی شده است. از آنجا که این کتاب مختصرتر از الحبل المتین است و پس از آن نوشته شده است در مواردی توضیح و تفصیل مطالبش به آن ارجاع داده شده است.[۴][۵]

کتاب شامل مقدمه ارزشمندی در علم رجال و فروعات باب طهارت تا مستحبات و مکروهات است. در این مقدمه که بعدها در کتب فقهی و رجالی به آن مکررا استناد شده است، مطالب مهمی همچون تعریف علم حدیث، شرایط قبول خبر، اسامی رجال مشترک مطرح شده است.

مباحث

برخی از فصل‌ها و مباحث آنها به این شرح است.

  • مقدمه کتاب شامل:
  1. اصول اربعه
  2. معنای حدیث و خبر و سنت
  3. دلایل شرط خبر
  4. قبول روایت مشایخ اجازه
  5. اشتراک و تمییز بین راویان
  • مسلک اول: طهارت با آب
  1. احکام وضو
  2. کیفیت وضو
  3. غسل‌های واجب
  4. موجبات غسل جنابت
  5. احکام حیض
  6. احکام استحاضه
  7. احکام نفاس
  8. احکام غسل میت
  9. احکام کفن
  10. احکام غسل مس اموات
  • مسلک دوم: طهارت با خاک
  1. مواقع تیمم کردن
  2. کیفیت تیمم
  3. مباحث متفرقه تیمم
  1. حکم آب چاه
  2. حکم آب باران
  3. حکم آب غسل
  • مسلک چهارم: نجاسات
  1. احکام بول
  2. احکام خون و منی
  3. نجاست کافر
  4. نجاست سگ و خوک
  5. نجاست خمر
  • مسلک پنجم: مسائل وابسته به طهارت
  1. آنچه را خورشید و آتش و زمین پاک می‌کند.
  2. آداب استحمام
  3. آداب مسواک و کوتاه کردن شارب و خضاب و غیره.[۶]

اهمیت کتاب

این کتاب نظیر کتاب دیگر شیخ بهایی«الحبل المتین» از زمان نگارش مورد توجه فقها واقع شده است و نظریات آن را مطرح و بررسی کرده‌اند مثل:

نسخه‌ها

در الذریعه به سه نسخه اشاره شده است:

  • نسخه سید علی شبر به خط محمد طاهر بن حسن علی کوسازی مربوط به ۱۱۰۲ق
  • نسخه کتابخانه آستان قدس رضوی مربوط به سال ۱۰۱۷ق
  • نسخه متعلق به سید محمد تهجدی مربوط به سال ۱۰۳۱ق.[۷]

در کتاب مقدمه‌ای بر فقه شیعه به نسخه‌های متعدد منتخبی همچون نسخه‌های آستان قدس رضوی، مسجد اعظم، کتابخانه ملک در تهران، مجلس شورای اسلامی، آیت الله مرعشی، آیت الله گلپایگانی اشاره شده است.[۸]

پانویس

  1. تهرانی، الذریعه، ج۲۱، ص۵۰.
  2. عاملی، مشرق الشمسین، ص۲۱.
  3. عاملی، مشرق الشمسین، ص۲۰.
  4. تهرانی، الذریعه، ج۲۱، ص۵۰.
  5. کتابخانه دیجیتال نور.
  6. عاملی، مشرق الشمسین، فهرست کتاب.
  7. تهرانی، الذریعه، ج۲۱، ص۵۰.
  8. مدرسی طباطبایی، مقدمه‌ای بر فقه شیعه، ص۲۲۰.

منابع