باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

مسالک الافهام فی شرح شرائع الاسلام (کتاب)

مسالک الافهام فی شرح شرائع الاسلام
کتاب مسالک الافهام.jpg
کتاب مسالک الافهام
اطلاعات کتاب
نویسنده: شهید ثانی
موضوع: فقه
زبان: عربی
مجموعه: ۱۵ جلد
اطلاعات نشر
ناشر: مؤسسة المعارف الاسلامیة
تاریخ نشر: ۱۴۱۳ق

مَسالِکُ الأفْهام فی شَرْحِ (إلی تَنْقیح) شَرائع الْإسْلام کتابی فقهی و به زبان عربی، نوشته شهید ثانی(متوفای ۹۶۵ق) و از مشهورترین شروح کتاب شرائع الإسلام است. این کتاب یک دوره فقه کامل است که از کتاب طهارت شروع می‌شود و به کتاب دیات پایان می‌پذیرد. بر این اثر شروح و حواشی متعددی نگاشته شده است.

محتویات

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: شهید ثانی

زین الدین بن نورالدین علی بن احمد عاملی جُبَعی معروف به شهید ثانی از نوادگان علامه حلی و از علما و فقهای نامدار شیعه در قرن دهم هجری قمری است. وی یکی از بزرگ‌ترین علمای فقه اسلامی می‌باشد که دارای تألیفات بسیاری است. کتاب الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه معروف‌ترین اثر فقهی او است. او در سال ۹۶۶ق به شهادت رسید.

درباره شرایع الاسلام

نوشتار اصلی: شرایع الاسلام

شَرائعُ الإسلام فی مسائل الحَلال و الحَرام مشهور به شرایع، از آثار فقهی امامیه تألیف ابوالقاسم نجم الدین جعفر بن حسن هذلی، معروف به محقق حلی یا محقق اول (متوفای ۶۷۶ق.). این کتاب از زمان تألیف همواره در کانون توجه فقها و از قدیم جزو متون درسی حوزه‌های علمیه بوده است. پژوهش‌های فراوانی پیرامون شرایع صورت گرفته است.

ساختار

مباحث مطرح شده در جلدهای مختلف کتاب عبارتند از:

  • جلد اوّل: کتاب طهارت، کتاب صلاة، کتاب زکات، کتاب خمس
  • جلد دوم: کتاب صوم، کتاب حج، کتاب عمره‌
  • جلد سوّم: کتاب جهاد و کتاب امر به معروف و نهی از منکر و کتاب تجارت‌
  • جلد چهارم: کتاب‌های رهن، مفلس، حجر، ضمان، صلح، شرکت، مضاربه‌
  • جلد پنجم: کتاب‌های مزارعه و مساقات، ودیعه و عاریه، اجاره، وکالت، وقوف و صدقات، سکنی و حبس‌
  • جلد ششم: هبات، سبق و رمایه، وصایا‌
  • جلد هفتم: کتاب نکاح
  • جلد هشتم: بقیۀ کتاب نکاح‌
  • جلد نهم: کتاب طلاق، کتاب خُلع و مُبارات، کتاب ظهار‌
  • جلد دهم: کتاب ایلاء، کتاب لعان، کتاب عتق، کتاب تدبیر و مکاتبه و استیلاد‌
  • جلد یازدهم: کتاب‌های اقرار، جعاله، أیمان، نذر، صید و ذباحه‌
  • جلد دوازدهم: کتاب‌های اطعمه و اشربه، غصب، شفعه، احیاء موات، لقطه‌
  • جلد سیزدهم: کتاب فرائض، کتاب قضاء‌
  • جلد چهاردهم: شامل بقیۀ کتاب قضاء، کتاب شهادات، کتاب حدود و تعزیرات‌
  • جلد پانزدهم: دنبالۀ کتاب حدود، کتاب قصاص، کتاب دیات.[۱]

حواشی و شروح

کتاب مسالک الأفهام دارای حواشی و شروح زیادی است. برخی از این حواشی و شروح عبارتند از:

  1. معارج الأحکام فی شرح مسالک الأفهام و شرائع الإسلام، تألیف سید حسین بن ابراهیم قزوینی(م ۱۲۰۸ ق).
  2. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف خود مؤلف، شهید ثانی(م ۹۶۵ ق).
  3. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف وحید بهبهانی (م ۱۲۰۵ ق) از اول مکاسب محرمه تا آخر معاطاة.
  4. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف مدقق شیروانی، محمد بن حسن(م ۱۰۹۸ ق).
  5. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف میرزا ابراهیم حسینی قزوینی(م ۱۱۴۹ ق).
  6. تبیان المسالک، شرح و حاشیه بر مسالک، تألیف بعضی از افاضل معاصرین(م ۱۲۰۶ ق).
  7. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف ملا حیدر علی بن میرزا محمد بن حسن شیروانی.
  8. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف شیخ صالح بن محمد مهدی حائری(م ۱۲۹۸ ق).
  9. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف سید عبدالله جزائری تستری(م ۱۱۷۳ ق).
  10. حاشیه بر مسالک الأفهام، تألیف میرزا محمد تنکابنی.[۲]

نسخه‌ها

اگر چه چاپ‌های سنگی متعددی از کتاب مسالک الأفهام چاپ شده امّا به علت غلط‌های زیاد آنها، کتاب در دسترس بر اساس تلفیق بین نسخه‌های خطی و مقابلۀ این نسخه‌ها نوشته شده است. البته در بعضی موارد اشاره به نسخۀ دست خط شهید ثانی شده است.[۳] برخی از این نسخ بدین شرح است:

قدیمی‌ترین نسخه در کتابخانه آیت الله مرعشی، نسخه‌ای است که در عصر مؤلف نگاشته شده زیرا در حواشی کتاب عبارت «منه سلّمه اللّه» وجود دارد که نشان از حیات مؤلف در زمان نگارش کتاب دارد.

نسخۀ دیگر در همان کتابخانه به‌خط دوست محمد بن حبیب اللّه حسینی مازندرانی بوده که در در سال ۱۰۸۰ق نوشته شده است.

نسخۀ سوم در کتابخانه مرعشی از اول کتاب حج تا آخر کتاب وکالت به قلم نصراللّه بن محمد آل عطاف زبیدی در سال ۹۸۲ق بوده که به‌وسیلۀ نوۀ شهید ثانی علی بن محمد حسن بن زین الدین تصحیح و مقابلۀ آن تأیید شده است.

نسخۀ چهارم از کتاب صید و ذباحه تا آخر دیات، در سال ۹۷۳ق نوشته شده و مصنف و نویسندۀ آن، این نسخه را با اصل مقابله کرده و تأیید کرده است.

نسخه‌های دیگری از مسالک الافهام در کتابخانه‌های گلپایگانی، مجلس و آستان قدس موجود است.[۴]

چاپ

مسالک الافهام با تحقیق و تصحیح گروه پژوهش معارف اسلامی در قم و انتشارات مؤسسة المعارف الاسلامیة در ۱۴۱۳ق به چاپ رسید.

پانویس

  1. شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۴۱۳ق، فهرست کتاب.
  2. تهرانی، الذریعة، ج۶، ص ۱۹۶-۱۹۸.
  3. اعجاز حسین، کشف الحجب، ۱۴۰۹ق، ص۵۰۲.
  4. شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۴۱۳ق، ص۴۷-۵۲.

منابع

  • شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام، قم، مؤسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق.
  • سید إعجاز حسین، کشف الحجب والأستار، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی، ۱۴۰۹ق.
  • تهرانی، آقابزرگ، الذریعه، بیروت، دارالاضواء.