باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

محمداسحاق فیاض

محمداسحاق فیاض
ایت الله فیاض.jpg
اطلاعات فردی
تاریخ تولد: ۱۳۰۹ش/۱۹۳۰م
زادگاه: جاغوری (افغانستان)
محل زندگی: نجف اشرف
خویشاوندان
سرشناس:
مدرس افغانی (پدر همسر)
اطلاعات علمی
استادان: سید ابوالقاسم خویی، محمدعلی مدرس افغانی، علی‌آقا فلسفی، مجتبی لنکرانی، سید اسدالله مدنی، کاظم تبریزی
شاگردان: شيخ هاشم صالحی (تركمانی)، شيخ محمد محقق بلخی، شيخ علی مروجی، سيد حسن مرعشی، شيخ مهدی مصلی
محل تحصیل: حوزه علمیه نجف
اجازه اجتهاد از: آيت‌الله خويی
تألیفات: محاضرات فی اصول الفقه، منهج الحکومة الاسلامیة، احکام البنوک، موقع المراة فی نظام السیاسی الاسلامی، المسائل الطبیة، توضیح المسائل
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
وبگاه رسمی: پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حضرت آيت‌الله‌العظمی حاج شیخ محمداسحاق فیاض

محمد اسحاق فیاض (زاده ۱۳۰۹ش) مرجع تقلید و استاد درس خارج حوزه علمیه نجف اهل افغانستان . او در ۳۵ سال آخر زندگی آیت‌الله خویی، از شاگردان نزدیک و همراهان وی به شمار می‌آمد.

فیاض بیش از ۴۰ اثر در موضوعات فقهی، اصولی، اجتماعی و سیاسی نوشته است. محاضرات فی اصول الفقه، تعالیق مبسوطة علی العروة الوثقی، منهاج الصالحین، احکام البنوک(احکام بانکها)، منهج الحکومة الاسلامیة(حکومت اسلامی) و موقع المراة فی النظام السیاسی الاسلامی (جایگاه زنان در نظام سیاسی اسلامی) از این جمله‌اند که برخی به فارسی ترجمه شده‌اند. برخی از نظریات وی با دیدگاه‌های سنتی متفاوت است.

پس از سقوط حکومت صدام، آیت‌الله فیاض در حمایت از تدوین، تصویب و تایید قانون اساسی جدید عراق، و نیز شرکت مردم در همه‌پرسی آن و انتخابات پارلمان و رهنمود برای تشکیل دولت، نقش و فعالیت داشته و دارد.

محتویات

ولادت

آیت‌الله فیاض (چپ) و شیخ محمود فیاض (راست)

محمد اسحاق در ۱۳۰۹ش/۱۹۳۰م در روستای صوبه از بخش جاغوری در ولایت غزنی واقع در افغانستان بدنیا آمد.[۱]

خانواده

والدین آیت‌الله فیاض از قوم هزاره بودند پدرش، محمدرضا (فوت ۱۳۶۸ش) کشاورز بود.[۲]

شیخ فیاض در ۳۰ سالگی ازدواج کرد و چهار دختر و سه پسر دارد.[۳]شیخ محمود فیاض، نمایندگی پدر را برعهده دارد.[۴]

زندگی علمی

سید عبدالمجید خویی، فرزند سید ابوالقاسم خویی، زندگی‌نامه فیاض را به عربی نگاشته و به فارسی ترجمه شده است.[۵]

افغانستان

محمداسحاق در پنج سالگی به مکتب ده مجاور فرستاده شد تا قرآن بیاموزد. سپس آموزش کتاب جامع المقدمات را شروع کرد. او پس از مدتی به ده دورتر، حوت‌قل رفت که شیخ قربان‌علی وحیدی، دانش‌آموخته حوزه نجف، در آنجا مدرسه دینی ایجاد کرده بود.[۶] تحصیل فیاض در این مدرسه، چهار سال طول کشید و کتاب‌های جامع المقدمات و سیوطی را تمام کرد. ملا اسماعیل و ملاحیدر علی اساتید وی بودند.[۷]

ایران

شیخ فیاض، پس از فوت مادرش، وارد ایران شد. او یک‌سال در مدرسه حاج‌حسن، محله بالا خیابان مشهد ماند و در آنجا حاشیه ملاعبدالله (درباره منطق) و بخشی از مطول (در علم معانی، بیان و بدیع) را نزد شیخ محمدحسین نیشابوری فرا گرفت.[۸] سپس به قم و از آنجا به اهواز رفت. فیاض در اهواز به کمک سید ابوالحسن بحرانی، به بصره رفت.[۹]

ورود به نجف

محمداسحاق در بصره، مهمان شیخ عبدالمهدی مظفر بود که اسباب رفتن او را به سوی نجف مهیا کرد او در مدرسه سلیمیه در محله مشراق نجف ساکن شد.[۱۰]

تحصیل

شیخ فیاض در نجف کتاب مطول را با شیخ محمدعلی مدرس افغانی تکمیل کرد. قوانین الاصول، حاشیه ملاعبداللّه، و بخشی از شرح لمعه را نزد میرزا کاظم تبریزی خواند. ادامه شرح لمعه را با سید اسدالله مدنی و میرزا علی‌آقا فلسفی فراگرفت.[۱۱]

سپس شیخ محمداسحاق درس‌های سطوح عالی را آغاز کرد. کفایة الاصول، رسائل و مکاسب محرمه را از شیخ مجتبی لنکرانی فرا گرفت.[۱۲]

شیخ فیاض در ۲۰ سالگی به کلاس و مجالس بحث‌های خارج حوزه نجف راه یافت و در درس سید ابوالقاسم خویی شرکت می‌کرد.[۱۳]

شاگردی و همراهی آیت‌الله خویی

ارتباط و همراهی فیاض با آیت‌الله خویی حدود ۳۵ سال تا زمان فوت وی ادامه داشت.[۱۴] به نقل از محمود فیاض فرزند آیت‌الله فیاض، پدرش شخصیت آیت‌الله خویی را الگوی خود می‌داند[۱۵] و هر ساله مراسم گرامیداشت استاد خود را در نجف برگزار می‌کند.[۱۶]

حضور محمد اسحاق فیاض در درس سید خویی، ۱۵ سال طول کشید. از اواخر دوره شاگردی، فیاض در کارهای دفتر و سفر به شهرهای دور و نزدیک خویی را همراهی می‌کرد.[۱۷] او همچنین در شورای استفتای آیت الله خویی فعالیت می‌کرد. سید محمد روحانی، میرزا علی غروی، سید محمدباقر صدر، میرزا جواد تبریزی، حسین وحید خراسانی، سید محمدتقی قمی، میرزا علی‌آقا فلسفی و سید علی سیستانی از دیگر اعضای شورای استفتا بودند که برخی از آنها بعدها به مرجعیت رسیدند.[۱۸] فعالیت اصلی این شورا، پاسخ به پرسش‌ و مسائل فقهی روزانه بود که از نقاط مختلف عراق و خارج آن برای دفتر آیت الله خویی فرستاده می‌شد.[۱۹]

تدریس

فیاض در کنار تحصیل سطح عالی، تدریس کتاب‌هایی را که از تحصیل آن فارغ گردیده، برای طلاب مبتدی شروع کرد. این مدرس تا ۱۳۵۶ش/۱۹۷۸م کتاب‌های سطوح عالی معمول و رائج در حوزه یعنی رسائل، مکاسب و کفایه را در جلسات پیاپی در مسجد هندی تدریس می‌کرد.[۲۰] شیخ فیاض همچنین بیش از ۱۰ سال استاد سطوح عالی حوزه در جامعة الدینیة النجف بود که سید محمد کلانتر آن را تأسیس کرد.[۲۱]

در سال ۱۳۵۶ش شیخ فیاض شروع به ارائه درس خارج کرد. جلسات این درس در مدرسه سید یزدی واقع در محله عماره برگزار می‌گردید.[۲۲] بعد از افتتاح مدرسه دارالعلم توسط آیت‌الله خویی در ۱۳۵۹ش/۱۹۸۰م؛ مجلس درس وی به این مدرسه منتقل شد. پس از تخریب این مدرسه توسط صدام، مسجد هندی برای مدت کوتاهی مکان درس وی شد. ولی دوباره از آنجا به مدرسه سید یزدی منتقل شد و تا امروز در این مدرسه جلسات درس این مرجع ادامه دارد. تدریس وی به زبان عربی است.[۲۳]

مرجعیت

شروع مرجعیت آیت‌الله فیاض در زمان آیت‌الله خویی بوده ولی به احترام استاد خود، تا چند سال از چاپ و نشر توضیح المسائل خودداری می‌کند و مقلدین را به آیت‌الله خویی ارجاع می‌دهد ولی پس از اصرار فراوان آنها، رساله علمیه خود را چاپ و توزیع می‌کند.[۲۴] هم‌چنین سید محمد صدر، پدر مقتدی صدر، به فرزندان و پیروان خود توصیه کرد که پس از وی، از سیدکاظم حائری یا محمد اسحاق فیاض تقلید کنند.[۲۵] دفاتر این مرجع پس از سقوط صدام، در خارج از عراق، در ایران؛ قم، تهران و مشهد؛ در افغانستان، غزنی، کابل، مزار شریف و هرات؛ و در پاکستان؛ کویته تاسیس شد.[۲۶]

دیدگاه‌ها

برخی از نظرات و دیدگاه‌های آیت‌الله فیاض به این شرح است:

مذهب شیعه

از نظر فیاض، شیعه افراط ندارد و مبتنی بر اصول است از این رو استقبال از آن در آینده بیشتر و بیشتر می‌شود حتی در آمریکا.[۲۷] او هم‌چنین معتقد است که شیعه باید خود را با علم، تحصیل ثروت مشروع، سازمان‌دهی و نقش‌آفرینی قدرتمند کند و به تدریج لابی قدرتمندی را در جهان شکل دهد. از نظر او اقلیت بودن دلیل بر ضعیف بودن نیست.[۲۸]

حکومت اسلامی

نظر آیت‌الله فیاض درباره حکومت اسلامی به‌ویژه ولایت فقیه، در کتاب وی بنام الحکومة الاسلامیة یا حکومت اسلامی آمده است. از دیدگاه فیاض، عنوان حکومت اسلامی را می‌توان به دو حکومت داد: نخست حکومتی که در راس آن ولی‌فقیه اعلم و دارای شرایط کامل قرار دارد و تمام نظام سیاسی و اجتماعی بر اساس اسلام ایجاد شده است. دوم حکومتی که ریاست به عهده ولی فقیه نیست ولی قوانین مخالف اسلام نبوده و اکثریت مردم مسلمان هستند.[۲۹]او حکومت اسلامی از نوع دوم را برای عراق و افغانستان با توجه به پیچیدگی‌ها و ساختار جامعه مناسب می‌داند.[۳۰]

آیت‌الله فیاض شایستگی فقیهان را برای حکومت دارای دلیل و استدلال عقلی می‌داند نه روایی.[۳۱] او اعلمیت فقیه حاکم را شرط می‌داند.[۳۲] و اختیارات ولی فقیه را محدود به چارچوب شریعت تعریف می‌کند[۳۳]. فیاض همچنین ولی‌فقیه را موظف به تشکیل شورای مشاوران کارشناس می‌داند تا از اتلاف بیت‌المال مسلمانان جلوگیری شود.[۳۴]

اقتصاد اسلامی

آیت‌الله فیاض اقتصاد اسلامی را براساس مالکیت‌های همگانی، فردی و اقتصاد آزاد در محدوده قوانین اسلامی تعریف می‌کند.[۳۵]

زنان

درباره جایگاه اجتماعی و حقوق زنان، آیت‌الله فیاض نقش ماهیت حکومت را در آن مهم می‌داند. به عقیده این مرجع، در حکومت اسلامی به جز چند مقام خاص، زنان حق فعالیت در همه مشاغل و پست‌ها را دارند.[۳۶] فیاض به دست گرفتن تمامی پست‌ها و مقام‌ها را برای زنان شایسته در حکومت غیر اسلامی، جایز می‌داند.[۳۷] شیخ فیاض، حجاب را از رفتارهای واجب و تکلیف شرعی می‌شمارد، اما درباره رعایت آن فقط تذکر را مجاز می‌شمارد و قائل به اجبار نیست[۳۸]

حفظ حوزه‌های علمیه

آیت‌الله فیاض معتقد است استقلال مالی و سیاسی، میانه‌روی و پژوهش علمی در حوزه‌های علمیه شیعه، مهم‌ترین شاخصه‌های این مراکز علمی است و باید حفظ گردد[۳۹]

عدم حمایت از گروه خاص

آیت‌الله فیاض پس از سقوط صدام و تشکیل اداره موقت عراق، از تدوین قانون اساسی عراق و تصویب و تأیید قوانین اسلامی در آن، و نیز شرکت و رای مردم در همه‌پرسی آن حمایت کرد.[۴۰] هم‌چنین او در اولین انتخابات پارلمانی عراق از ائتلاف گروه‌های شیعه‌ عراق حمایت کرد،[۴۱] ولی پس از آن، از روند طولانی شدن و مانع‌تراشی افراد سیاسی برای تشکیل دولت و نیز رواج فساد و عدم توجه به نیازهای عمومی انتقاد نمود.[۴۲][۴۳] فیاض بر آزادی مردم و عدم دخالت روحانیت در امور سیاسی بخصوص در انتخابات تاکید دارد.[۴۴] دفتر آیت‌الله فیاض در اردیبهشت(ثور)۱۳۹۷ش، پیش از انتخابات ۲۰۱۸م پارلمان عراق، اعلامیه‌ای منتشر کرد که در آن عدم حمایت او را از هیج جریان و گروه خاص سیاسی بیان داشت.[۴۵]

تألیفات

تعداد تالیفات آیت‌الله فیاض بیش از چهل اثر است.[۴۶] بیشتر این آثار در موضوعات فقهی، اصولی و نیز طرح دیدگاه‌های این مرجع درباره برخی مسائل اجتماعی و سیاسی مطرح در کشورهای اسلامی است:

  • منهج الحکومة الاسلامیة: درباره حکومت اسلامی به‌ویژه ولایت فقیه. انگیزه فیاض از نگارش این کتاب پاسخ به پرسش‌ها و درخواست درباره نظر وی درباره ولایت فقیه بوده است. منهج الحکومة الاسلامیه در نخستین ماه‌های پس از سقوط صدام منتشر گردید و با عنوان حکومت اسلامی، به فارسی نیز ترجمه شده است.[۴۷]
  • محاضرات فی اصول الفقه: این کتاب اولین تألیف آیت‌الله فیاض است که یادداشت‌های درس اصول آیت‌الله خویی است. خویی پس از خواندن نوشته‌های وی، آن را بهترین تقریر خواند.[۴۸] و اجازه چاپ آن را داد (آبان(عقرب)۱۳۴۱ش/نوامبر۱۹۶۸م) در حالی که برخی از اطرافیان خویی به دلیل جوان بودن و تبار افغانستانی وی، راضی به این کار نبودند. در پیش‌گفتار این کتاب، آیت‌الله خویی از او به عنوان «نور چشمش» یاد کرده است. محاضرات در ۱۰ جلد نوشته شده که ۵ جلد آن به چاپ رسیده است.[۴۹]
  • تعالیق مبسوطة علی العروة الوثقی: توضیح و شرح مطالب عروة الوثقی در ۱۰ جلد.[۵۰]
  • احکام البنوک: احکام اسلامی بانک‌ها، سهام، اوراق و بازارهای مالی (بورس)[۵۱] این کتاب به فارسی ترجمه و با دو عنوان «بانک از نظر اسلام» و «بانکداری از نگاه اسلام» نشر شده است.[۵۲]
  • منهاج الصالحین (۳ جلد): رساله توضیح المسائل به زبان عربی[۵۳]
  • المباحث الاصولیة در ۱۴ جلد. شرح و توضیح مسائل اصولی[۵۴]
  • موقع المراة فی النظام السیاسی الاسلامی. این کتاب با عنوان جایگاه زن در نظام سیاسی اسلامی به فارسی ترجمه شده است.[۵۵]
  • المسائل الطبیة. پرسش و پاسخ‌هایی در مسائل پزشکی مانند مرگ مغزی، اهدای عضو، اهدای رحم، تلقیح مصنوعی، خطای پزشکی، دیه و پزشکی قانونی. این کتاب به فارسی ترجمه شده است.[۵۶]
  • نرم‌افزار مجموعه آثار آیت‌الله فیاض توسط مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، تولید و عرضه شده است. متن ۲۷ عنوان کتاب در ۵۴ جلد از آثار شیخ محمداسحاق فیاض به زبان‌های عربی و فارسی در موضوع‌های فقه، اصول فقه، فتاوا و مسائل جدید، محتوای علمی این نرم‌افزار را تشکیل می‌دهد.[۵۷]

گالری

پانویس

  1. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  2. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  3. خبرگزاری شفقنا، «گفت‌وگوی ویژه شفقنا با فرزند آیت‌الله العظمی فیاض در مورد سلوک علمی و تربیتی و اجتماعی ایشان».
  4. خبرگزاری شفقنا، «گفت‌وگوی ویژه شفقنا با فرزند آیت‌الله العظمی فیاض در مورد سلوک علمی و تربیتی و اجتماعی ایشان».
  5. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ «زندگی‌نامه ‌آیت‌الله فیاض».
  6. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  7. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی، زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  8. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  9. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله حاج شیخ فیاض.
  10. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  11. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  12. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  13. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  14. وبگاه خبرگزاری شفقنا، «گفت‌وگوی ویژه شفقنا با فرزند آیت‌الله العظمی فیاض در مورد سلوک علمی و تربیتی و اجتماعی ایشان»
  15. وبگاه شفقنا، گفت‌وگوی ویژه شفقنا با فرزند آیت‌الله العظمی فیاض در مورد سلوک علمی و تربیتی و اجتماعی ایشان
  16. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، برگزاری سالگرد آیت‌الله خویی
  17. وبگاه شفقنا، گفت‌وگوی ویژه شفقنا با فرزند آیت‌الله العظمی فیاض در مورد سلوک علمی و تربیتی و اجتماعی ایشان.
  18. [وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  19. پایگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  20. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  21. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  22. پایگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  23. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض.
  24. ناصری، مشاهیر تشیع در افغانستان، ۱۳۹۰ش، ص۵۰۵.
  25. خسرو شاهین، نشریه شهروند، ۱۳۸۶، ش۳۱.
  26. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، «دفاتر».
  27. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، «شیعه باید خود را قدرتمند کند».
  28. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، «شیعه باید خود را قدرتمند کند».
  29. خبرگزاری شفقنا، مصاحبه با آیت‌الله فیاض.
  30. وبگاه شخصی سرور دانش (معاون دوم رییس جمهور افغانستان)، «حکومت اسلامی».
  31. وبگاه مباحثات، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیت‌الله العظمی شیخ محمد اسحاق فیاض».
  32. وبگاه مباحثات، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیت‌الله‌العظمی شیخ محمداسحاق فیاض».
  33. وبگاه مباحثات (مجله فکری تحلیلی حوزه و روحانیت)، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیت‌الله‌العظمی شیخ محمداسحاق فیاض».
  34. وبگاه مباحثات (مجله فکری تحلیلی حوزه و روحانیت)، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیت‌الله العظمی شیخ محمد اسحاق فیاض».
  35. وبگاه مباحثات، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیت‌الله‌العظمی شیخ محمداسحاق فیاض».
  36. وبگاه مباحثات، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیت‌الله‌العظمی شیخ محمداسحاق فیاض».
  37. وبگاه مباحثات، «اندیشه سیاسی اجتماعی آیت‌الله‌العظمی شیخ محمداسحاق فیاض».
  38. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، «شیعه باید خود را قدرتمند کند».
  39. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، «حوزه های علمیه باید مستقل باقی بماند».
  40. قاسمی، «مرجعیت و سیاست در عراق پس از اشغال؛ با تأکید بر اندیشه آیت‌الله سیستانی»، ۱۳۸۸، ص۱۱۴.
  41. خبرگزاری ایسنا، «توافق ۴ مرجع شیعی نجف با حمایت نکردن از ائتلاف‌های سیاسی در انتخابات عراق».
  42. وبگاه خبر آنلاین، «مراجع نجف سیاستمداران عراق را تحریم کردند».
  43. وبگاه دفتر آیت الله فیاض، «در دیدار با نماینده سازمان ملل در عراق: وجود فساد گسترده تأسف‌بار است».
  44. خبرگزاری ایسنا، «توافق ۴ مرجع شیعی نجف با حمایت نکردن از ائتلاف‌های سیاسی در انتخابات عراق».
  45. خبرگزاری شفقنا، «موضع آیت‌الله فیاض درباره انتخابات عراق؛از هیچ جریان سیاسی حمایت نمی‌کنم».
  46. بیشتر این آثار از سایت دفتر آیت‌الله فیاض،بخش «تالیفات» قابل دریافت است.
  47. سایت دفتر آیت‌الله فیاض، «تالیفات».
  48. وبگاه دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ «زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض».
  49. سایت دفتر آیت‌الله فیاض، خویی؛ «زندگی‌نامه آیت‌الله فیاض».
  50. سایت دفتر آیت‌الله فیاض، «تالیفات».
  51. سایت دفتر آیت‌الله فیاض، «تالیفات».
  52. وبگاه شبکه جامع کتاب گیسوم
  53. سایت دفتر آیت‌الله فیاض، «تألیفات».
  54. سایت دفتر آیت‌الله فیاض، «تألیفات».
  55. سایت دفتر آیت‌الله فیاض، «تالیفات».
  56. سایت دفتر آیت‌الله فیاض، «تألیفات».
  57. وبگاه مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، «مجموعه آثار آیت‌الله‌العظمی فیاض، عرضه شد».

منابع