باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

محرق القلوب (کتاب)

محرق القلوب
کتاب محرق القلوب.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: ملا مهدی نراقی
موضوع: مقتل امام حسین(ع)
زبان: فارسی
مجموعه: یک جلد
ترجمه فارسی
نام کتاب: غم‌های جانسوز
مترجم: علی نظری‌منفرد

مُحْرِقُ القُلوب (سوزاننده دل‌ها) کتابی به زبان فارسی نوشته ملا مهدی نراقی (متوفای۱۲۰۹ق) که در آن، به شرح واقعه کربلا و جریان شهادت امام حسین(ع) و مصائب متعددی که بر آن حضرت و یاران و خاندان ایشان رفته می‌پردازد. کتاب دارای فصل‌بندی خاصی نیست و مؤلف در مجالس متعدد به بیان مقتل پرداخته است. این اثر با اقتباس از روضه الشهداء و به جهت ورود برخی از اخبار ضعیف به آن، مورد انتقاد واقع شده و بعضی از بزرگان، آن را به دور از شأن مؤلفِ آن دانسته‌اند.

محتویات

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: ملا مهدی نراقی

محمد مهدی بن ابی‌ذر فاضل نراقی معروف به محقق نراقی(۱۱۲۸ - ۱۲۰۹ق) از علمای شیعه در قرن دوازده و سیزده هجری در نراق کاشان به دنیا آمد و تحصیلات ابتدایی را همانجا گذراند. سپس راهی اصفهان شد و در محضر اساتید آن شهر شاگردی نمود که در میان آنان ملا اسماعیل خواجویی جایگاه خاصی داشت. محقق نراقی در سال ۱۲۰۹ق در کاشان درگذشت و پیکر او به نجف منتقل و در حرم امیرالمؤمنین به خاک سپرده شد.

انگیزه تألیف

نقل شده که ملامهدی وقتی مشاهده کرد هر کدام از کتابهای مصائب، ایرادات خاصی دارند از قبیل عدم نظم و ترتیب، استفاده زیاد از روایات عامه، اختصار و اطناب بیش از حد، نبود اشعار شورانگیز عربی و فارسی؛ اقدام به تألیف محرق القلوب کرد.[۱]

محتوای کتاب

در این نوشتار، علاوه بر شرح مبسوط ماجرای کربلا و جریان شهادت امام حسین و مصائب متعددی که بر آن حضرت و یاران و خاندان ایشان رفته، گوشه‌هایی از مصائب رسول خدا(ص)، حضرت علی(ع)، فاطمه زهرا(س)، امام حسن مجتبی(ع)، امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) نیز ذکر شده است.[۲]

ابواب کتاب

کتاب دارای فصل‌بندی مرتبی نیست و به صورت مجلس به طرح مباحث پرداخته است.

  • مجلس اول برخی از مصائب و آزارهایی که بر رسول خدا(ص) وارد شده است و وقایع مهم دوران نبوت آن حضرت به تصویر کشیده شده است.
  • مجلس دوم ابتدا مناقب حضرت زهرا(س) و سپس مصائب ایشان بیان شده است.
  • مجلس سوم ابتدا مناقب امیرالمومنین علی(ع) و سپس انواع فتنه‌ها و مصائب آن حضرت پس از رحلت پیامبر اکرم بیان گردیده است.
  • مجلس چهارم گوشه‌هایی از مظلومیت امام حسن مجتبی(ع) و جریان شهادت ایشان بیان شده است.
  • مجلس‌های پنجم تا هجدهم ابتدا جریان رفتن امام حسین(ع) از مدینه به مکه و وداع ایشان با بنی هاشم در پی تهدیدهای بنی امیه و نامه‌های مکرر اهل کوفه نقل شده است و سپس جریان فرستادن مسلم بن عقیل و پاداش گریه بر مصائب اهل بیت بیان شده و حرکت امام حسین(ع) از مکه به کربلا و حوادث مربوط به آن شرح داده شده است.

نگارنده، در ادامه به وارد شدن امام حسین(ع) به کربلا و رویارویی آن حضرت با حر بن یزید ریاحی و شهادت حر و سایر یاران امام مانند زهیر بن حسان اسدی، زهیر بن قین بجلی، وهب بن عبدالله، مسلم بن عوسجه، هاشم بن عتبه، حبیب بن مظاهر، غلام سیاه (جون) و عابس و نحوه اقامه نماز جماعت ظهر توسط امام حسین(ع) در روز عاشورا را تشریح نموده است. در بخش‌های دیگر شهادت قاسم بن الحسن، عباس بن علی، علی اکبر و خود امام حسین(ع) به صورت مبسوط بیان شده است.

وقایع پس از شهادت امام حسین(ع) و بردن اهل بیت آن حضرت به کوفه و شام و بازگشت آنان به مدینه، شرح مناقب و مصائب امام رضا(ع) و امام موسی‌بن جعفر(ع) از مباحث پایانی کتاب است.[۳]

انتقادات به کتاب

بعضی از علما، محرق القلوب را به دور از شأن مؤلف آن دانسته و برخی نقل‌ها را نپذیرفته‌اند.

میرزا محمد تنکابنی در قصص العلماء، برخی از گزارش‌های تاریخی محرق القلوب را غیر قابل اعتماد دانسته و اخبار نقل شده را ضعیف بلکه نزدیک به دروغ یا دروغ می‌داند. وی در جایی می‌نویسد که حیف است چنین فاضلی، این‌گونه خبرها را در کتاب خود بنویسد یا در جای دیگر می‌گوید: کتاب ملا دربندی (اسرار الشهاده) در بعضی جاها هم‌تراز محرق القلوب است.[۴]

محدث نوری در لؤلؤ و مرجان با اشاره به مقام شامخ ملا مهدی نراقی، این کتاب را دارای مطالب منکره‌ای ذکر می‌کند که ناظر بصیر از نوشتن چنان عالمی چنین مطالبی را متعجب می‌شود.[۵]

مرتضی مطهری هم در کتاب حماسه حسینی کتاب مُحْرِق القلوب آخوند ملامهدی نراقی را مشتمل بر بعضی اکاذیب معرفی کرده است و نویسنده کتاب را فقیه بزرگی می‌خواند که در تاریخ عاشورا صاحب اطلاع نیست.[۶]

محمدی ری‌شهری نیز در کتاب دانشنامه امام حسین(ع)، با توجه به مقام علمی نراقی این احتمال را می‌دهد که وی محرق القلوب را در اوایل تحصیل و پیش از رسیدن به مراتب والای علمی نوشته باشد.[۷]

نمونه‌هایی از تحریف

شهید مطهری می‌نویسد: در کتاب مُحرِق القلوب- که اتفاقاً نویسنده‌اش عالم و فقیه بزرگی است ولی در این موضوعات اطلاع نداشته- نوشته است یکی از اصحابی که در روز عاشورا از زیر زمین جوشید هاشم مرقال بود و یک نیزه هجده ذرعی هم دستش بود... محرق القلوب نوشته است که هاشم بن عتبه مرقال با نیزه هجده ذرعی پیدا شد. درحالی که این هاشم بن عتبه از اصحاب حضرت امیر بوده و در بیست سال پیش کشته شده بود.[۸]

یا نراقی در جایی دیگر آورده است که علی اصغر پس از تیر خوردن، به روی پدر نگاه کرد و تبسمی کرد و به شهادت رسید.[۹]

تصحیح و اضافات

«غم‌های جانسوز» عنوان اثری است که علی نظری‌منفرد، آن را بر اساس تصحیح محرق القلوب نگاشته و در ابتدای کتاب به بیان توضیحاتی پیرامون شخصیت مؤلف و تألیفات وی پرداخته است.

پیوند به بیرون

پانویس

  1. فاطمی، منابع تحریف‌گستر در حادثه عاشورا، ۱۳۸۳ش.
  2. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  3. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  4. فاطمی، منابع تحریف‌گستر در حادثه عاشورا به نقل از قصص العلماء، ۱۳۸۳ش، ص۱۳۳.
  5. نوری، لؤلؤ و مرجان، ۱۳۸۸ش، ص۲۲۰.
  6. مطهری، مجموعه آثار، ج۱۷، ص۷۷و۷۸.
  7. ری‌شهری، دانشنامه امام حسین(ع)، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۱۰۱.
  8. مطهری، مجموعه آثار، ج۱۷، ص۵۹۱.
  9. فاطمی، منابع تحریف‎گستر در حادثه عاشورا، ۱۳۸۳ش.

منابع

  • ری‌شهری، محمد، دانشنامه امام حسین(ع)، قم، دارالحدیث، ۱۳۸۸ش.
  • نوری، میرزا حسین، لؤلؤ و مرجان، تهران، ۱۳۸۸ش.
  • مطهری، مرتضی، مجوعه آثار شهید مطهری، تهران، صدرا.
  • فاطمی، سید حسن، منابع تحریف‌گستر در حادثه عاشورا، کتابهای اسلامی، تابستان ۱۳۸۳ش، شماره ۱۷.