باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

لکنهو

نقشه کشور هند
نقشه کشور هند.bmp
اطلاعات کلی
کشور هندوستان
استان اتراپرادش
جمعیت کل ۲٬۷۵۰٬۴۴۷ نفر
نام محلی لکنو
زبان هندی، اردو
ادیان اسلام، هندوئیسم
اطلاعات تاریخی
وقایع مهم تشکیل حکومت شیعی، اشغال شهر توسط انگلیس
اماکن
قبرستان‌ها حسینیه غفران مآب
حوزه علمیه سلطان المدارس، مدرسه ناظمیه، مشارع الشرایع، مدرسة الواعظین
حسینیه‌ها امام‌باره آصفی، امام‌باره چوتا

لَکْنَهو یا لَکنَهور، پایتخت ایالت اوتار پرادش واقع در هندوستان و از مراکز شیعه هند است. مرکز حکومت اوده، ابتدا در فیض‌آباد هند و بعدها به لکنهو منتقل می‌شود. لکنهو را سرزمین خاندان علمی و اجتهادی شیعه در هند می‌دانند، از جمله آنها خاندان‌ صاحب عبقات و غفران مآب است. بعد از تصرف لکنهو توسط انگلیسی‌ها و رواج علوم مختلف به وسیله آنها، علمای شیعه برای کم رنگ نشدن علوم اسلامی در این منطقه تصمیم به تأسیس حوزه‌های علمیه مختلفی از جمله حوزه علمیه سلطان المدارس گرفتند. یکی از مهمترین کتابخانه‌های شیعه به نام ناصریه در این شهر قرار دارد. مراسم ایام محرم در امام‌باره آصفی این شهر از مراسم‌های مشهور است.

محتویات

معرفی

لکنهو یا لکنهور، پایتخت ایالت اوتار پرادش در هندوستان و از مراکز شیعه هند،[۱]مدتی پس از انقراض حکومت‌های شیعه قطب شاهیان و عادلشاهیان در سال ۱۰۹۸ق توسط امپراتور گورکانی اورنگ زیب، حکومت شیعه دیگری در شمال هند به نام پادشاهی اَوَده به قدرت رسید[۲] که پایتخت آن، نخست شهر فیض آباد و در سال ۱۱۸۸ق به لکنهو منتقل گردید.[۳]

در سال ۱۲۷۳ق آخرین سلطان اوده از سوی ارتش انگلیس برکنار گردید. ارتش انگلیس با اشغال نظامی شهر لکنهو واجد علی شاه را دستگیر و وی را با اعضای خانواده‌اش به شهر کلکته، مقر حکومتی کمپانی هند شرقی بریتانیا تبعید کرد.[۴]سلطان العلماء، فتوای به مبازره با ارتش انگلیس می‌دهد، در چند حمله، مردم با ارتش مقابله می‌کنند ولی در نهایت، ارتش انگلیس پیروز می‌شود.[۵]

تاریخچه

  • پادشاهی اوده

پیش از تأسیس پاکستان‌، مراکز اصلی آموزش علوم شیعی در دهلی، رامپور، امروهه، سند و لکنهو قرار داشتند. مساجد،حسینیه‌ها و منازل استادان پایگاه اصلی تدریس علوم اسلامی به‌شمار می‌آمد و مدارس به‌سبک کنونی آن در آن روزگار کمتر وجود داشت.[۶]نقل کرده‌اند، در عصر حکومت سلاطین شیعی اوده، لکنهو به مهم‌ترین مرکز علمی شیعیان شبه قاره تبدیل شد.[۷]

شخصیت‌ها

لکنهو را سرزمین خاندان علم و اجتهاد شیعه در هند می‌دانند.[۸]از جمله آنها، خاندان صاحب عبقات و خاندان غفران مآب هستند.[۹]

سنگ قبر سید دلدار علی در حسینیه غفران مآب

بسیاری از این شخصیت‌ها، در نجف و کربلا تحصیل کرد‌ه‌اند و بعدها به هند و شهر لکنهو بازگشتند.[۱۰]

سید محمد قلی متولد کنتور، او از متکلمان لکنهو و مؤسس کتابخانه معروف به ناصریه بوده است.[۱۱]حدود ۲۰ جلد کتاب از او به جای مانده است که معروف‌ترین آنها کتاب تشیید المطاعن در رد باب دهم از کتاب تحفه اثنا عشریه عبدالعزیز دهلوی است.[۱۲]

سید دلدار علی نقوی سبزواری معروف به غفران مآب، متولد ۱۱۶۶ق، او را از احیاگران تشیع در شبه قاره هند و اولین کسی که در هند ادعای اجتهاد و مردم را به نماز جمعه و جماعت دعوت کرده است.[۱۳] اجداد دلدار علی، همانند بسیاری از خاندان سادات، بعد از حملات مغولان به خراسان، زادگاه خود خراسان را ترک کردند و در مناطق اطراف لکنهو ساکن و در آنجا ماندگار شدند.[۱۴]

تصویر سید علی نقی نقوی لکنهویی

سیدعلی نقوی در سال ۱۳۳۲ق در لکنهو به دنیا آمد. نقل می‌کنند، او در سنین جوانی به اجتهاد رسید و آثار متعددی در حوزه‌های علوم اسلامی نگاشته است. او شاگرد میرزای نایینی، آقا ضیاء عراقی، سید ابوالحسن اصفهانی و دیگر علمای کربلا و نجف بوده است. آقا بزرگ تهرانی و سید حسن صدر، او را علامه پژوهشگر نامیده‌اند.[۱۵]

میرحامدحسین فرزند سید محمدقلی موسوی نیشابوری هندی از متکلمان و عالمان شیعه در میروت از توابع دهلی.[۱۶]

مفتی میر محمّد عباس موسوی جزایری شوشتری، متولد ربیع الاول ۱۲۲۴ق. وی از نوادگان سید نعمت‌الله جزایری صاحب الانوار النعمانیه بود. او در دورانی منصب قاضی القضاتی را بر عهده داشت.[۱۷]

ابراهیم لکنهویی، متولد لکنهو و از فقهای لکنهو که عهده‌دار امور دینی مردم آن شهر بود. او از طرف سلطان واحد علی شاه، آخرین سلطان شیعه لکنهو، به سید العلماء ملقب گردید.[۱۸]

مراکز مهم شیعی

امام‌باره آصفی شهر لکنهو
نوشتار اصلی: امام‌باره
اِمام‌باره یا حسینیه، بناهایی در سرزمین هند که شیعیان برای برگزاری مراسم در ماه محرم، در آنها گرد می‌آیند. امام‌باره بزرگ لکنهو به نام آصفیه و امام‌باره کوچک آن را از مهمترین حسینه‌های شیعی دانسته‌اند.[۱۹] بعد از انتقال پایتخت به لکنهو با تلاش حاکمان و علمای شیعه و ایرانی، این شهر به مرکز عزاداری‌های باشکوه در مناسبتهای مختلف مذهبی تبدیل گردید. نقل می‌کنند، نواب آصف الدوله، برای ترویج مراسم عزاداری مبالغ بسیاری هزینه می‌کرد؛ از جمله در مراسم عزاداری ماه محرم از سوی دولت همه ساله بیش از ششصد هزار روپیه هزینه می‌شد.[۲۰]
حسینیه غفران مآب در شهر لکنهو
یکی دیگر از مکان‌های مذهبی لکنهو، حسینیه غفران مآب است. این حسینیه محل دفن علمای شهر لکنهو از جمله سید دلدار علی بوده است.[۲۱]

کتابخانه‌ها

مؤسس این کتابخانه، سید محمد قلی موسوی هندی پدر میرحامد حسین بوده است. بعدها به دست فرزند میرحامد به نام ناصر حسین اداره می‌شود و پس از مرگ ناصر حسین این کتابخانه معروف به ناصریه می‌شود.[۲۲] کتابخانه ناصریه، دارای حدود ۴۵۰۰۰ کتاب خطی و چاپی نفیس فارسی و عربی است.[۲۳]
تابلوی ورودی کتابخانه ناصریه
علامه امینی به جهت اهمیت این کتابخانه، به لکنهو سفر کرده و حدود ۴۰۰۰ نسخه خطی آن را استنساخ کرده است.[۲۴]
  • کتابخانه ممتاز العلماء

کتابخانه ممتاز العلماء،‌ متعلق به محمدتقی بن سید حسین بن سید دلدار علی، این کتابخانه با حدود دو هزار نسخه خطی از مهمترین کتابخانه‌های لکنهو و یکی از کتابخانه‌های مهم هندوستان است.[۲۵]

  • کتابخانه‌ مدرسه‌ الواعظین

کتابخانه مدرسه الواعظین، مشتمل بر ۲۰۰۰۰ کتاب چاپی و حدود ۱۵۰۰ نسخه خطی می‌باشد.[۲۶]

حوزه‌های علمیه

نقل می‌کنند، پس از سلطه انگلیسی‌ها بر هند و فروپاشی حکومت شیعی اوده ۱۲۷۳ق، افکار و علوم جدید غربی در هند رواج یافت و علما برای مقابله با آن و همچنین دفاع از دانش و مکتب تشیع،
تصویر ورودی حوزه علمیه مدرسه الواعظین
حوزه سلطان المدارس را به تلاش مولانا سید ابوالحسن چند سال بعد و مدرسه ناظمیه و مشارع الشرایع را به‌تشویق ایشان و میرزا محمد عباس علی خان در سال ۱۳۰۸ق و مدرسه الواعظین را به‌ سرپرستی نجم‌العلماء در سال ۱۳۳۸ق در لکنهو تأسیس کردند.[۲۷] گفته‌اند این سه مدرسه، نقش محوری در آموزش و پژوهش علوم اسلامی در هند ایفا کردند.[۲۸]در مدارس علمیه لکنهو، علوم نقلی و عقلی تا سطح اجتهاد تدریس می‌شد.[۲۹]

از دیگر مدارس لکنهو می‌توان به مدرسه تنظیم المکاتب، مدرسه امام‌باره غفران مآب و جامعه الزهراء، ویژه خواهران اشاره کرد.[۳۰]

آثار علمی شیعیان

تصویر کتاب عبقات الانوار میرحامد حسین

بنا بر نقل پژوهشگران، وضعیت پژوهش در زمان حضور دولت شیعی در لکنهو به حد مطلوبی رسیده بود.[۳۱] از جمله، کتاب عبقات الانوار میر حامد حسین هندی در کلام و عقاید،[۳۲] در تفسیر، لوامع التنزیل (سید علی حائری)، تفسیر روایج القرآن (مفتی محمد عباس) و تفاسیر سوره‌های متعدد قرآن توسط سید العلماء حسین بن دلدار علی، در علوم دیگر نیز آثار بیست و شش‌گانه مولانا دلدار علی، آثار فرزندان مولانا دلدار علی، کتاب غایه المقصود (۴ جلد در عقاید) از علی حائری با قریب یکصد عنوان کتاب و رساله دیگر او، حدود ۱۲۵ جلد اثر علمی و ادبی از مفتی عباس، سه جلد کتاب حدیقه الاسلام از محمد حسین محقق هندی همراه با ۱۴ اثر دیگر او، بیان‌کننده رشد تحقیق در آن دوره است.[۳۳]

زوال علمی لکنهو

وضعیت نسبتا مناسبی از آموزش و پژوهش در لکهنو گزارش کرده‌اند و تا پیش از استقلال پاکستان ۱۹۴۷م، شیعیان این کشور تحت تاثیر مکتب علمی لکهنو بودند، که برخی آموزه‌های آنها همسویی زیادی با گرایش‌های صوفیانه داشت.[۳۴] اما پس از استقلال پاکستان و گرایش روحانیت آن کشور به حوزه علمیه نجف و سپس قم و مشهد، گرایش‌های صوفیانه به‌ تدریج، کم‌رنگ‌تر و ابعاد عملی مناسک دینی، اجتماعی و سیاسی آن مورد توجه بیشتری قرار گرفت.[۳۵] اما در نیمه دوم قرن بیستم از شهرت و پیش‌تازی بازمانده و این را زمانی دانستند که پاکستان از هند استقلال پیدا کرد و جمعیت زیادی از شیعیان هند به پاکستان مهاجرت کردند و حکومت انگلیس و سپس هندوهای هند، عرصه را بر مسلمانان از جمله شیعیان تنگ کردند.[۳۶]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. جمعی از پژوهشگران، مجموعه مقالات هند، ۱۳۹۲ش، ص۲۵.
  2. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکنهوی هند»، ص۹۷.
  3. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکنهوی هند»، ص۹۸.
  4. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکنهوی هند»، ص۱۰۶.
  5. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکنهوی هند»، ص۱۰۶.
  6. عارفی، شیعیان پاکستان،۱۳۸۵ش، ص۲۴۱.
  7. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۱.
  8. حسینی، فهرست نسخه‌های خطی ممتاز العلماء، ۱۳۸۵ش، ص۶.
  9. خواجه پیری، «خاندان عبقات و اقدامات ایشان در حفظ تراث اسلامی»
  10. حسینی، فهرست نسخه‌های خطی ممتاز العلماء، ۱۳۸۵ش، ص۶.
  11. انصاری قمی، «شخصیت‌شناسی علامه سید محمدقلی موسوی لکنهوی»، ص۲۰۲.
  12. میرشریفی، هندوستانی که من دیدم، ۱۳۸۷ش، ص۲۱۶.
  13. رحمان علی، تحفة الفُضَلاء، ۱۳۹۱ش، ص۸۴.
  14. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکنهوی هند»، ص۱۰۱.
  15. صدر، تکمله امل الآمل،‌ دار الاضواء، ص۴۴.
  16. میرشریفی، هندوستانی که من دیدم، ۱۳۸۷ش، ص۲۱۶.
  17. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکنهوی هند»، ص۱۰۱.
  18. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۲۰۵.
  19. حسینی، فهرست نسخه‌های خطی ممتاز العلماء، ۱۳۸۵ش، ص۶.
  20. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکنهوی هند»، ص۱۰۰.
  21. زیدی، «نقش سید دلدار علی نقوی در گرایش شیعیان شبه قاره هند به مسلک اصولی»، ص۲۲۱.
  22. جمعی از پژوهشگران، مجموعه مقالات هند، ۱۳۹۲ش، ص۱۶.
  23. جمعی از پژوهشگران، مجموعه مقالات هند، ۱۳۹۲ش، ص۶۳.
  24. جمعی از پژوهشگران، مجموعه مقالات هند، ۱۳۹۲ش، ص۱۶.
  25. حسینی، فهرست نسخه‌های خطی ممتاز العلماء، ۱۳۸۵ش، ص۷.
  26. صدرائی خویی، «نسخه‌های خطی مدرسه الواعظین لکنهو»
  27. عارفی، شیعیان پاکستان،۱۳۸۵ش، ص۲۴۲.
  28. عارفی، شیعیان پاکستان،۱۳۸۵ش، ص۲۴۲.
  29. عارفی، شیعیان پاکستان،۱۳۸۵ش، ص۲۴۳.
  30. صدرائی خویی، «نسخه‌های خطی مدرسه الواعظین لکنهو»
  31. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۴.
  32. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۴.
  33. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۴.
  34. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۴.
  35. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۴.
  36. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۴.

منابع