باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

فهرست کنیه‌ها و لقب‌های حضرت فاطمه(س)

فهرست کنیه‌ها و لقب‌های حضرت فاطمه(س) مجموعه لقب‌ها و کنیه‌‌هایی است که در روایات و زیارتنامه‌ها، برای اشاره به حضرت فاطمه(س) استفاده شده است. زهراء، بتول، سیدة نساء العالمین و کوثر از القاب و ام ابیها کنیه مشهور اوست.

محتویات

نام‌ها

فاطمه (از ریشه فطم) به معنای جدا کردن و بریدن چیزی از چیز دیگر است و در روایات چند وجه برای نامیدن حضرت فاطمه(س) به این اسم گفته شده است. [یادداشت ۱] از امام صادق(ع)روایت شده است: «فاطمه(س) در نزد خداوند ۹ اسم دارد: فاطمه، صدّیقه، مبارکه، طاهره، زکیه، راضیه، مرضیه، محدَّثه و زهراء»[۱] به نظر می‌رسد مراد از نام در این روایت، اعم از نام و لقب باشد.

کنیه‌ها

مناقب ابن شهرآشوب چند کنیه برای حضرت فاطمه(س) ذکر کرده است:[۲]

ام الحسن ام الحسین ام المحسن ام الائمه ام ابیها

القاب

در منابع حدیثی و زیارات، القاب متعددی برای حضرت فاطمه(س) شمرده شده است:[۳]

لقب معنا
زَهراء درخشان و نورانی
عَذراء پاکدامن
معصومَه مصون از گناه
حَوراء إنسیّه حوریه‌ای به صورت انسان
حُرَّه آزاد
مُبارَکه پربرکت
بَتُول جدا و ممتاز از دیگران،
بریده از مردم و متوجه به سوی خدا،
زنی که عادت ماهیانه نبیند[یادداشت ۲]
طاهِرَه پاک
حَصَان پاکدامن
زََکیَّه پاکیزه (از زشتی‌های اخلاقی)
مَریم کُبری مریم بزرگ
راضیَه خشنود (به تقدیر الهی)
صِدّیقَه بسیار راستگو
مَرضیَّه کسی که خدا از او راضی و خشنود است
نوریَّه نورانی
رَضیَّه مورد رضایت و خشنودی
سَماویَّه آسمانی
سَیدة نِساء العالَمین سرور زنان جهان
حانیَه بسیار مهربان
مَنصورَه یاری شده
مُحَدَّثَه کسی که فرشتگان با او سخن گویند
زاهِدَه پارسا
طَیّبَه نیک، زلال، پاک
اُمّ اَبیها مادر پدرش[یادداشت ۳]
تَقیَّه پرهیزکار
بَرَّه نیکوکار
مُطَهَّرَه پاک
شَهیدَه شهید
صادِقَه راستگو
رَشیدَه فهمیده و خردمند
فاضِلَه با فضیلت
نَقیَّه خالص و ناب
عَلیمَه دانا
غَرّاء نورانی
مَهدیَّه هدایت یافته
صَفیَّه صاف و خالص
عابدَه عبادت‌کننده
مُتَهَجِّدَه شب‌زنده‌دار
قانِتَه پیوسته در حال اطاعت از خدا

در برخی منابع متاخر القاب دیگری نیز برای حضرت فاطمه ذکر شده است از جمله:

سیدة، مصلّیة، قائمة، شاهدة، صائمة، ولیة، زاکیة، سلیمة، حلیمة، حبیبة، جمیلة، حفیفة، صالحة، مصلحة، صبیحة، محمدة، نصیبة، مجیبة، شریفة، مکرمة، عالمة، فاتحة، مُنعِمة، داعیة، معلمة، شافعة، مشفقة، جاهدة، ناصحة، متجهدة، راقیة، ناصیة، حاضرة، وافیة.[۴] کوثر نیز یکی دیگر از القاب حضرت زهرا است که از سوره کوثر گرفته شده است.[۵]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. مجلسی، بحار الأنوار، ۱۳۶۳ش، ج۴۳، ص۱۰.
  2. ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۳۵۷.
  3. ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۳۵۷؛ سید بن طاووس، اقبال الاعمال، فی زیارة السیدة الزهراء، ۱۴۱۷ق، ص۱۱۲.
  4. انصاری زنجانی، الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهراء، ۱۴۲۸ق، ج۱۸، ص۳۴۶ به نقل از محمد الامین، الفاطمیة فی ذکر أسماء فاطمة علیها السّلام.
  5. انصاری زنجانی، الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهراء، ۱۴۲۸ق، ج۲۲، ص۲۵.
  1. از جمله در حدیثی از پیامبر آمده است: «خدا او را فاطمه نامیده زیرا او و دوستدارانش (و در روایت دیگر: شیعیانش)‌ را از آتش بریده و بازداشته است.» از امام صادق(ع) نیز نقل شده است: «او فاطمه نامیده شد زیرا از شر و بدی بازداشته شده است.»ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۳۳۰؛ اربلی، کشف الغمة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۴۳۹.
  2. از پیامبر(ص) پرسیدند معنای بتول، که درباره مریم و فاطمه به کار می‌رود، چیست؟ فرمود: زنی است که هرگز عادت ماهیانه ندیده است.(اربلی، کشف الغمة، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۳۳۹؛ نیز ببینید: ابن شهرآشوب، المناقب، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۳۳۰)
  3. ام ابیها به لحاظ قواعد زبان عربی، کنیه است ولی با توجه به معنای آن می‌تواند جزو القاب به شمار آید.

منابع

  • ابن شهرآشوب، محمد بن علی، المناقب، قم، نشر علامه، ۱۳۷۹ق.
  • اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، قم، رضی، ۱۴۲۱ق.
  • انصاری زنجانی، اسماعیل، الموسوعة الکبری عن فاطمة الزهراء سلام الله علیها، قم، دلیل ما، ۱۴۲۸ق.
  • سید بن طاووس، علی بن موسی، اقبال الاعمال، تحقیق حسین الاعلمی، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۷ق.
  • مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، تهران، اسلامیة، چاپ دوم، ۱۳۶۳ش.