باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

فضائل امام علی(ع)

تعداد و دسته‌بندی

از رسول خدا نقل شده خدا برای علی فضائلی قرار داده که غیر از او نمی‌تواند آنها را برشمرد.[۱] ابن عباس نزول بیش از ۳۰۰ آیه را درباره علی(ع) دانسته است.[۲] از او نقل شده كه آن مقدار از قرآن كه درباره على(ع) نازل شده درباره هيچ كس نازل نشده است.[۳] به گفته احمد بن حنبل آن مقدار که برای علی بن ابی طالب فضائل آمده، برای هیچ‌یک از یاران رسول خدا(ص) نیامده است.[۴]

فضایل امام علی دو دسته است؛

  1. فضایل اختصاصی؛ فضایلی که فقط فضلیتی برای وی محسوب می‌شود مانند خوابیدن او در بستر پیامبر در لیلة المبیت و نزول آیه لیله المبیت
  2. فضایل مشترک: فضائلی که شامل دیگر اهل بیت یا پنج تن نیز می‌شود مانند حدیث ثقلین و حدیث کسا

فضایل قرآنی

فضایل قرآنی، آیات یا سوره‌های قرآنی است که درباره امام علی نازل شده یا امام علی مصداق آن معرفی شده است. ابن عباس از رسول خدا(ص) نقل کرده که خداوند آیه‌ای نازل نکرد که در آن «یا أیها الذین آمنوا» باشد مگر آنکه علی در رأس مؤمنان و امیر آنان است.[۵] سيد مرتضى عسكرى در دانشنامه امام على(ع) حدود ۷۰ آيه در فضائل امام على(ع) از منابع اهل سنت نقل مى‌كند.[۶]

آیه تبلیغ

به گفته مفسران، آیه تبلیغ پس از بازگشت رسول خدا از حجة الوداع در منطقه غدیر خم در ۱۸ ذی‌الحجه نازل شد.[۷] در منابع اهل سنت نیز روایاتی وجود دارد که زمان و مکان نزول این آیه را غدیر خم بیان می‌کند.[۸] عالمان شیعه با تکیه بر روایاتی از امامان شیعه و برخی از صحابه، شأن نزول آیه تبلیغ را واقعه غدیر و اعلام جانشینی امیرالمومنین می‌دانند.[۹]

آیه اکمال

منابع شیعه شأن نزول آیه اکمال را واقعه غدیر خم و امامت حضرت علی بر مسلمانان می‎دانند.[۱۰] در الغدیر و عبقات الانوار، شواهدی از کتاب‌های اهل سنت نیز در تأیید نزول این آیه درباره امام علی(ع) و واقعه غدیر وجود دارد.[۱۱]

آیه ولایت

آیه ۵۵ سوره مائده که مفسران شیعه و سنی، شأن نزول آن را ماجرای خاتم‌بخشی حضرت علی دانسته‌اند که در حال رکوع، انگشتر خود را به فقیری بخشید؛[۱۲]

آیه اولی الامر

آیه اولی الامر یا آیه اطاعت، آیه ۵۹ سوره نساء است که مؤمنان را به اطاعت از خدا و رسول خدا(ص) و اولو الامر دستور می‌دهد. از نظر مفسران شیعه آیه بر عصمت اولو الامر دلالت دارد. روایات بسیاری مراد از اولی الامر را ائمه(ع) معرفی می‌کنند.[۱۳]

آیه صادقین

بسیاری از روایات شیعه، صادقین را به اهل بیت(ع) تفسیر کرده‌اند.[۱۴] محقق طوسی این آیه را از دلایل امامت علی(ع) دانسته است.[۱۵]

آیه تطهیر

بخشی از آیه ۳۳ سوره احزاب است که در آن به اراده خداوند بر پاکی اهل بیت(ع) از رجس و پلیدی تصریح شده است. مفسران شیعه معتقدند، این آیه در شأن اصحاب کساء نازل شده است.[۱۶]

آیه خیر البریه

آیه هفتم از سوره بینه است که بر اساس روایات شیعه و سنی به علی(ع) و شیعیان او تفسیر شده است.[۱۷] هنگامی که این آیه نازل شد پیامبر اکرم(ص) خطاب به حضرت علی(ع) فرمود: یا علی تو و شیعیانت هستید. تو و شیعیانت روز قیامت در حالی که شما از خدا خشنود و خدا از شما خشنود است، می‌آیید.»

آیه شراء

آیه ۲۰۷ سوره بقره است که در خصوص ماجرای لیلة المَبیت نازل شده است. به‌گفته ابن ابی‌الحدید عالم معتزلیِ اهل سنت، همه مفسران بر این باورند که این آیه در شأن امام علی(ع) نازل شده است.[۱۸] در لیلة المبیت مشرکان قصد داشتند دسته‌جمعی به خانه پیامبر اسلام(ص) در مدینه حمله کنند و او را به قتل برسانند. در این شب، امام علی(ع) برای حفظ جان پیامبر در بستر او خوابید و پیامبر از نقشه مشرکان نجات یافت.[۱۹]

آیه صالح المؤمنین

آیه ۴ سوره تحریم است که خداوند، علی(ع) را همراه خود، جبرئیل و دیگر فرشتگان، حامی و پشتیبان پیامبر اسلام(ص) قرار داده است. در تفاسیر با استناد به روایاتی که از طریق فریقین رسیده،[۲۰] تنها مصداق صالح المومنین امام علی(ع) معرفی شده است.[۲۱]

آیه مباهله

آیه ۶۱ سوره آل عمران است که اشاره به مباهله پیامبر(ص) با مسیحیان نجران دارد. بنابر تفاسیر، امام علی در این آیه به منزله نَفْس و جان پیامبر(ص) معرفی شده است.[۲۲]

آیه مودت

در این آیه، مودت و محبتِ «القربی» به عنوان مزد رسالت پیامبر بر مسلمانان واجب شده است. از ابن عباس نقل شده که پیامبر منظور از قربی را علی، فاطمه، حسن و حسین دانسته است.[۲۳]

آیه انفاق

آيه انفاق درباره على(ع) نازل شده است؛ او چهار درهم داشت كه يكى را در شب انفاق كرد، يكى را در روز، يكى را در نهان و يكى را در آشكار.[۲۴]

آیه اطعام

آیه ۸ سوره انسان است که درباره بخشش امام علی(ع) و خانواده‌اش نازل شد. طبق احادیث، حضرت علی(ع)، فاطمه (س) و خادم آنان فضه به خاطر شفای بیماری حسنین (ع) سه روز روزه گرفتند و هر سه روز هنگام افطار با اینکه خود گرسنه بودند، بخشی از غذایشان را به مسکین و یتیم و اسیر بخشیدند.

آیه اهل الذکر

آیه ۴۳ نحل و ۷ انبیاء است که بر پرسیدن سوال از اهل ذکر تاکید می‌کند. شیعیان و عده‌ای از اهل سنت اهل ذکر را منحصر در اهل بیت پیامبر می‌دانند.

آیه نجوا

آیه ۱۲ سوره مجادله است که به مسلمانان ثروتمند خظاب می‌کند قبل از نجوا (گفتگوی سری) با پیامبر اسلام(ص)، باید صدقه پرداخت کنند؛ ولی غیر از امام علی(ع)، دیگر مسلمانان از انجام این دستور خودداری کردند.

فضایل روایی

برخی از احادیثی که در فضلیت امام علی هستند عبارتند از:

حدیث غدیر

خِطابه‌ای از پیامبر اسلام(ص) است که علی(ع) را مولای مسلمانان معرفی می‌کند. علامه امینی در کتاب الغدیر، ۱۱۰ نفر از صحابه و ۸۴ نفر از تابعین و ۳۶۰ نفر از علمای اهل سنت را نام می‌برد که از ابتدای قرن دوم تا قرن چهاردهم به این حدیث اشاره کرده‌اند.[۲۵]

حدیث منزلت

روایتی که جایگاه امام علی(ع) را نسبت به پیامبر اکرم(ص)، همانند جایگاه هارون نسبت به حضرت موسی معرفی می‌کند.

لا فتی الا علی

به معنای «جوانمردی جز علی وجود ندارد»، که به دلیل فداکاری و شجاعت امام علی(ع) در جنگ احد از سوی جبرئیل گفته شد. این حدیث در منابع شیعه و سنی نقل شده و در کارهای هنری نیز منشأ پیدایش آثاری شده است.

حدیث مدینة العلم

حدیثی از پیامبر اکرم(ص) است که در آن خود را شهر علم و علی(ع) را دروازه آن شهر معرفی کرده‌ است.[۲۶] کتاب الغدیر نام ۲۱ تن از محدثان سنی را که این حدیث را حسن یا صحیح می‌دانند، ثبت کرده است.[۲۷]

حدیث حق

از احاديث مشهور پيامبر درباره على(ع) حديث حق مدارى است كه پيامبر بارها بر زبان آورده است. در يكى از نقل‌هاى اين حديث آمده است ابوثابت غلام ابوذر گفته است: روزى به خانه امّ سلمه رفتم ديدم مى‌گريد و از على(ع) ياد مى‌كند و مى‌گويد: از رسول خدا شنيدم كه على با حق است و حق با على است. اين دو هرگز از يكديگر جدا نشوند تا سرانجام بر سر حوض كوثر به روز قيامت بر من وارد شوند.[۲۸]

حديث تشبيه

رواياتى با الفاظى گوناگون از طريق شيعه و سنى نقل شده است كه پيامبر، على(ع) را خود و دیگر پيامبران تشبيه كرده است.[۲۹]

حدیث یوم الدار

روایتی از پیامبر اکرم(ص) است که در آن، از خویشاوندان خود می‌خواهد دعوت او را بپذیرند و اسلام بیاورند و در ضمن آن به وصایت و خلافت علی بن ابی طالب(ع) تصریح می‌کند.[۳۰]

حدیث وصایت

حدیث وصایت حدیثی از پیامبر اسلام (ص) است که در آن از امام علی(ع) به عنوان وصی و جانشین پیامبر نام برده شده است.

حدیث ولایت

حدیثی از پیامبر(ص) و یکی از دلایل شیعیان برای اثبات امامت علی بن ابی‌طالب(ع) است. این حدیث با عبارت‌های مختلفی در منابع شیعه و سنی نقل شده که عبارت «هُوَ وَلِیُّ کُلِّ مُؤْمِنٍ بَعْدی؛ او [علی] ولیّ هر مؤمنی پس از من است» از مشهورترین آنهاست.

حدیث طیر

روایتی در فضیلت حضرت علی(ع) است که بنا بر محتوای آن، پیامبر(ص) قصد تناول گوشت پرنده‎ای بریان را داشت و از خدا خواست با بهترینِ خلق هم‌غذا شود و با حضرت علی(ع) هم‌غذا شد. این روایت در منابع شیعه و اهل سنت آمده است

حدیث رایت

حدیثی مشهور از حضرت محمد(ص) درباره شجاعت امام علی(ع) در غزوه خیبر

حدیث ثقلین

حدیثی مشهور و متواتر از پیامبر اسلام(ص) درباره جایگاه قرآن کریم و اهل بیت پیامبر(ص) در دین اسلام پس از آن حضرت. بر اساس این حدیث، پس از درگذشت پیامبر (ص)، برای هدایت باید به قرآن و اهل بیت تمسک جست و این دو، همواره در کنار یکدیگرند.

حدیث کسا

حدیثی در فضیلت پیامبر، امام علی(ع)، فاطمه (س)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) است. پیامبر اکرم(ص) هنگام نزول آیه تطهیر، خود و خاندان خویش را با پارچه‌ای پشمین (کِساء) پوشانید. امامان شیعه به این حدیث برای اثبات فضیلت و برتری خود برای به دست گرفتن خلافت مسلمانان استناد کرده‌اند.

حدیث سفینه

حدیثی مشهور از پیامبر اسلام(ص) که در آن اهل بیت(ع) خود را برای مسلمانان، به کشتی نوح تشبیه کرده است.

حدیث شجره
  • پیامبر(ص) فرمود: من و علی از یک درخت خلق شدیم و سایر مردم از درخت‌های مختلف[۳۱]

ویژگی‌ها و حوادث

ازدواج با حضرت زهرا

از فضایل اختصاصی امام علی ازدواجش با دختر پیامبر است که به دستور خداوند انجام شد[۳۲] گفته شده اگر علی(ع) نبود برای فاطمه همتایی نبود.[۳۳]

مولود کعبه

مولود کعبه به معنای زاده‌شده در کعبه، اشاره به ماجرای تولد امام علی (ع) در کعبه دارد که از فضایل اختصاصی او به‌شمار می‌رود.[۳۴]

لقب امیرالمؤمنین

به معنای امیر، فرمانده و رهبر مسلمانان، لقبی است که به اعتقاد شیعیان اختصاص به حضرت علی(ع) دارد[۳۵] به باور شیعیان، این لقب نخستین بار در زمان پیامبر اسلام برای علی بن ابی‌طالب به کار رفته و منحصر به اوست. سید بن طاووس، محدث مهم شیعه در قرن هفتم، در کتاب الیقین باختصاص مولانا علی بإمرة المؤمنین، با اتکا به ۲۲۰ حدیث از منابع اهل سنت، لقب امیرالمؤمنین را مختص به امام علی(ع) دانسته است.[۳۶]

ماجرای سدّ الابواب

به معنای مسدود کردن درها، به واقعه‌ای اشاره دارد که طی آن، پیامبر اسلام به فرمان خدا دستور داد جز درِ خانه امیرالمؤمنین، درِ همه خانه‌هایی که به مسجد النبی باز می‌شدند مسدود شود.[۳۷]

برادری با رسول خدا(ص)

پیامبر(ص) پیش از هجرت به مدینه، میان مهاجران، عقد اخوت برقرار کرد. سپس در مدینه میان مهاجران و انصار عقد اخوت بست و هر دو بار به علی(ع) فرمود: «تو در دنیا و آخرت برادرم هستی»؛ و میان او و خودش عقد اخوت بست.[۳۸]

اولین مسلمان

بر اساس اعتقاد شیعه و برخی از دانشمندان اهل سنت، امام علی(ع)، اولین مردی است که به پیامبر ایمان آورد.[۳۹] طبق برخی از روایات شیعه، پیامبر اسلام، امام علی(ع) را اولین فرد مسلمان، اولین مؤمن[۴۰] و اولین شخصی معرفی کرده که او را تصدیق نمود.[۴۱]

علم بی‌پایان

امام علی(ع) بارها می‌فرمود: از من سؤال کنید قبل از آنکه مرا از دست بدهید که من به راه‌های آسمان داناترم از راه‌های زمین[۴۲] بعد از من کسی این جمله را نمی‌گوید مگر آنکه مدعی جاهل یا دروغگویی فریبکار باشد.[۴۳] و بعد از آن حضرت هر که ادعا کرد در کمال ذلت و خواری رسوا شد چنانکه واقع شد این مطلب از برای ابن جوزی و مقاتل بن سلیمان و واعظ بغدادی در عهد ناصر عباسی.[۴۴]

ابلاغ سوره برائت

آیات ابتدایی سوره توبه بیانگر این بود که مشرکین چهار ماه فرصت دارند که به آیین توحید بگروند و در این صورت در زمره مسلمانان قرار خواهند گرفت، ولی اگر بر لجاجت و عناد خود باقی بمانند، باید آماده نبرد شوند و بدانند که در هر جا دستگیر شوند کشته خواهند شد. این آیات هنگامی نازل شد که پیامبر(ص) تصمیم به شرکت در مراسم حج نداشت. از این‌رو طبق فرمان الهی که «این پیام‌ها را باید خود پیامبر و یا کسی که از اوست به مردم برساند و غیر از این دو نفر، کسی برای این کار صلاحیت ندارد»،[۴۵] حضرت محمد(ص)، علی(ع) را خواست و به او فرمان داد که به مکه رفته و در محل منا در روز عید قربان، آیات سوره برائت را به مشرکان ابلاغ نماید.[۴۶]

خاتم‌بخشی

بخشیدن انگشتر(خاتم) توسط امام علی(ع) به فقیر در رکوع نماز است. این واقعه در کتب روایی شیعه و سنی نقل شده است.

رد الشمس

از معجزات پیامبر (ص) و کرامات امام علی(ع). در این واقعه، به دعای پیامبر اکرم(ص)، خورشید که در حال غروب بود، به عقب بازگشت و حضرت علی(ع) نماز عصر خویش را خواند.

انکار و جلوگیری از نشر فضایل علی

معاویه سب علی می کرد و می گفت دست از این کار برنمی‌دارم تا هيچ گوينده‌اى فضيلتى را از علی ياد نكند.[۴۷] به گفته محمّد جواد مغنيه امويان كسانى را كه فضيلتى يا حديثى از امام على(ع) نقل كرده‌اند، شكنجه و آزار دادند و شاگردان و خاصّان امام را در هر جا تعقيب مى‌كردند. كسانى چون ميثم تمّار، عمرو بن حمق خزاعى، رشيد هجرى، حجر بن عدى و كميل بن زياد، يكى پس از ديگرى كشتند و بدترين شكنجه‌ها را بر آنان روا داشتند تا كسى به وسيله آنها به اخبار و آثار على(ع) آگاه نشود.[۴۸] به گفته شيخ محمّد ابوزهره، حكومت اموى تأثيرى جدى در پنهان ماندن بسيارى از آثار على(ع) داشته به همین دلیل احادیث اندکی از او در منابع اهل سنت نقل شده است.[۴۹] محمّد جواد مغنيه در بيان شاهد بر گفته ابوزهره مى‌گويد، امويان كسانى را كه فضيلتى يا حديثى از امام على(ع) نقل كرده‌اند، شكنجه و آزار دادند و شاگردان و خاصّان امام را در هر جا تعقيب مى‌كردند. كسانى چون ميثم تمّار، عمرو بن حمق خزاعى، رشيد هجرى، حجر بن عدى و كميل بن زياد، يكى پس از ديگرى كشتند و بدترين شكنجه‌ها را بر آنان روا داشتند تا كسى به وسيله آنها به اخبار و آثار على(ع) آگاه نشود.[۵۰]

ابن کثیر گفته است در خصوص علی(ع) آیه‌ای نازل نشده است.[۵۱]او همچنین درباره حدیث طیر نیز گفته است که قلب من در مورد صحت این حدیث تردید دارد هر چند که اسناد این حدیث بسیار است.[۵۲]

جعل فضایل علی برای دیگران

معاویه در جعل حدیث دو روش را پیش گرفت. روش اول جعل احادیثی در مدح خود[۵۳] و دیگر رقبای اهل بیت(ع) و دوم جعل حدیث در ذم اهل بیت.[۵۴]

على ابن محمّد ابن عبد الله مدائنى متوفاى ۲۲۵ ق مورخ قرن سوم در كتاب الاحداث مى‌نويسد: معاويه پس از بدست آوردن خلافت، فرمانى به همه كارگزاران خود نگاشت كه در آن آمده بود هر كس چيزى در فضل ابوتراب و خاندانش بازگويد حرمتى براى جان و مالش نيست و خونش هدر خواهد بود.

در فرمان بعد چنين نوشت: هر كه از دوستداران عثمان و علاقه‌مندان او و ناقلان فضايل وى در سرزمين تحت فرمانروايى شما زندگى مى‌كند شناسايى كنيد و آنها را به خود نزديک كنيد و اكرام نماييد و آنچه اين گونه افراد در فضيلت عثمان نقل مى‌كنند، براى من بنويسيد. اسم گوينده، نام پدر و خاندانش را نيز ذكر كنید. مدائنى مى‌گويد: آنچنان اين فرمان اجرا شد و مردمان به خاطر رسيدن به حطام دنيوى و مال و منال و صله و خلعت و ملک، حديث آوردند كه نقل فضايل عثمان فراوانى گرفت. معاويه نيز آنچه در اختيار داشت بى دريغ بر سر عرب و غير عرب فرو ريخت. پس از چندى فرمان ديگرى صادر شد:

اينک روايات فضايل عثمان فراوانى يافته و در همه شهرها و نواحى بر سر زبانهاست. چون نامه من به شما برسد، مردم را دعوت كنيد كه فضايل صحابه و خلفاى اوليه را روايت كنند و در فضيلت ابوتراب حديثى نباشد مگر اينكه روايتى همانند آن را در فضل خلفاى نخستين و صحابه بياوريد يا ضد يا مخالف آن را نقل كنيد. او مى‌گويد: فرمان معاويه بر مردم خوانده شد و به دنبال آن روايات دروغين فراوان در فضايل صحابه پديد آمد و چنان شهرت يافت كه در منابر گفته شد و به مكتب خانه‌ها راه يافت و به كودكان و نوجوانان آموزش داده شد همان طور كه قرآن آموزش داده مى‌شد. بدين ترتيب اين احاديث به روزگاران بعد رسيد و دين داران با آن كه از دروغ و بهتان پرهيز داشتند به گمان اينكه اينها راست است براى ديگران بازگو نمودند.[۵۵]


کتاب‌شناسی

پانویس

  1. امالی صدوق، ص۲۰۱.
  2. گنجی شافعی، ص۲۳۱؛ هیثمی، ص۷۶؛ قندوزی، ینابیع المودة، ص۱۲۶.
  3. شبلنجى، نور الأبصار، ص۷۳
  4. ابن حنبل، فضائل امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(ع)، ۱۴۱۳ق، ص۹.
  5. حلیة الاولیاء، ج ۱ ص ۱۰۴.
  6. ج۱۰، ص۱۰۲
  7. رجوع کنید به: قمی، تفسیر القمی، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۷۹؛ عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۳۳۲.
  8. رجوع کنید به: سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۲۹۸؛ آلوسی، روح المعانی، ۱۴۰۵ق، ج۶، ص۱۹۴.
  9. کلینی، الکافی، ۱۴۰۱ق، ج‌۱، ص‌۲۹۰، ح‌۶؛ طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۵۷؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ۱۳۸۲-۱۳۸۷ش، ج۴، ص۲۷۵-۲۸۱.
  10. امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۴۴۷.
  11. نگاه کنید به امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۴۴۸تا۴۵۶؛ حسینی میلانی، نفحات الازهار فی خلاصة عبقات الانوار، ۱۴۲۳ق، ج۸، ص۲۶۱.
  12. قرطبی، ج۶، ص۲۰۸؛ طباطبایی، المیزان، ج۶، ص۲۵؛ فخر رازی، ج۱۲، ص۳۰؛ سیوطی، الدر المنثور، ج۳، ص۹۸؛ شوشتری، احقاق الحق، ۱۴۰۹ق، ج ۲، ص۴۰۰؛ حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۲۰۹-۲۳۹.
  13. مکارم شیرازی، آیات ولایت در قرآن، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۶-۱۱۴.
  14. کلینی، الکافی، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۲۰۸؛ آمدی، غایة المرام، ۱۳۹۱ق، ج۳، ص۵۲.
  15. حلی، کشف المراد، ۱۴۱۹ق، ص۵۰۳.
  16. ابن حکم، تفسیر الحبری، ۱۴۰۸ق، ص۲۹۷-۳۱۱؛ طبرسی، مجمع البیان، مؤسسه الاعلمی، ج۸، ص ۱۵۵-۱۵۷؛ طباطبائی، المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۱۶، ص۳۱۱.
  17. حاکم الحسکانی، شواهد التنزیل، ۱۳۹۳ق، ج۲، ص۳۶۲-۳۵۸؛ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۳۷۹.
  18. ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ۱۴۰۴ق، ج۱۳، ص۲۶۲.
  19. طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ص۴۶۶.
  20. حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۲، ۳۴۱-۳۵۲؛ ابوحیان اندلسی، البحر المحیط، ۱۴۲۰ق، ج۵، ص۳۳۲؛ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۶، ص۲۴۴؛صدوق، الامالی، ۱۳۷۶ش، ص۳۱؛ حویزی، تفسیر نورالثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۵، ص۳۷۰.
  21. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۹، ص۳۳۲.
  22. سیوطی، الدر المنثور، ذیل آیه ۶۱؛ زمخشری، ذیل آیه ۶۱ سوره آل عمران؛ طبرسی، مجمع البیان، ذیل آیه ۶۱ سوره آل عمران؛ طباطبایی، المیزان، ذیل آیه ۶۱ سوره آل عمران.
  23. مجلسی، بحار الانوار، ج۲۳، ص۲۳۳.
  24. ابن عساكر، تاريخ مدينة دمشق، ج۳۸، ص۲۰۶
  25. امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۴و۱۵.
  26. حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۲۶؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۱۱۰۲.
  27. امینی، الغدیر، ۱۳۷۰ق، ج۶، ص۷۸-۷۹.
  28. خطيب بغدادى، تاريخ بغداد: ج۱۴، ص۳۲۱
  29. امينى، الغدير، ج۳، ص۳۵۷؛ ابن ابى الحديد، شرح نهج البلاغه، ج۲، ص۴۴۹؛ خوارزمى، المناقب، ص۶۷، ينابيع المودّة٬ ص۲۵۲
  30. طبری، تاریخ الامم والملوک، دار قاموس الحدیث، ج۲، ص۲۷۹؛ حسکانی، شواهد التنزیل، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۵۴۳؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۳۹۹ق، ج۲، ص۶۳-۶۰؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۱۳ق، ج۳، ص۵۴-۵۰؛ ابن کثیر، تفسیرالقرآن العظیم، ۱۴۱۹ق، ج۶، ص۱۵۳-۱۵۱؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۰۶ق، ج۷، ص۲۰۶؛ بحرانی، البرهان، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۱۸۹-۱۸۶؛ فرات کوفی، تفسیر فرات کوفی، ۱۴۱۰ق، ص۳۰۰؛ سیوطی، الدر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۵، ص۹۷؛ ابن هشام، السیرةالنبویة، المکتبة العلمیة، ج۱، ص۲۶۲.
  31. نیشابوری، المستدرک، ج۲، ص۲۴۱
  32. خوارزمی، المناقب، ص۳۳۶؛ مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳؛ ص۱۱۱
  33. فتال نیشابوری، روضة الواعطین، ص۱۴۶
  34. امینی، الغدیر، ۱۳۹۷ق، ج۶، ص۲۱-۲۳.
  35. «الیقین باختصاص مولانا علی(ع) بامره المؤمنین»، سایت حدیث نت.
  36. تقدمی معصومی، نور الأمیر فی تثبیت خطبة الغدیر، ۱۳۷۹ش، ص۹۷.
  37. مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج ۳۹، ص۳۵.
  38. ابن عبدالبر، الاستیعاب، به نقل امین، اعیان الشیعه، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۲۷.
  39. النسائی، السنن الکبری، ج۵، ص۱۰۷؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۱۵؛ آیتی، تاریخ پیامبر اسلام، ۱۳۷۸ش، ص۶۵، پاورقی شماره ۲؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۳۰.
  40. ابن شهر آشوب، مناقب آل أبی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۲، ص۶.
  41. صفار، بصائر الدرجات، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۸۴.
  42. نهج البلاغه، خطبه ۱۸۹
  43. بحار الانوار، ج۱۰، ص۱۲۶
  44. قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۸، ج۱، ص۲۳۲
  45. ابن هشام، ج۴، ص۵۴۵.
  46. طبری، تفسیر طبری، ج۶، جزء ۱۰؛ ابن هشام، السیرة النبویة، ج۴، ص۱۸۸-۱۹۰.
  47. ابن ابى الحديد، شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۵۷
  48. مغنيه، محمدجواد، الحسين و بطلة كربلاء: ص۱۱۲
  49. ابو زهره محمّد، الامام الصادق، ص۱۶۲.
  50. مغنيه، محمدجواد، الحسين و بطلة كربلاء: ص۱۱۲
  51. البدایة و النهایة ج ۷، ص ۳۹۵
  52. البدایة و النهایة ج ۷، ص ۳۹۰
  53. شوکانی، الفواید المجموعه فی الاحادیث الموضوعه، ص۴۰۳-۴۰۷
  54. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج ۴، ص۶۳ باب
  55. ابن ابى الحديد، شرح نهج البلاغه، ج۳، ص۱۵ ـ ۱۶ و ج۱۱، ص۴۴ ـ ۴۶

منابع

  • ابن حنبل، احمد، فضائل امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب، تحقیق سید عبدالعزیز طباطبایی، قم، دار التفسیر، ۱۴۳۳ق.
  • النسائی الشافعی، احمد بن شعیب، خصائص امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (کرم الله وجهه)، حققه و صحح اسانیده ووضع فهارسه: محمدهادی الامینی، طهران، مکتبة نینوی الحدیثة، ۱۳۸۹ق.