باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

رودخانه فرات.jpg

فُرات (به معنی آب گوارا[۱])، رودخانه‌ای که از ترکیه سرچشمه می‌گیرد و پس از گذشتن از سوریه و عراق، به خلیج فارس می‌ریزد. واقعه کربلا در کنار این رود رخ داده است. در روایات، فضیلت‌هایی برای این رودخانه بیان شده است.

محتویات

موقعیت جغرافیایی

نقشه دجله و فرات.png

طول رودخانه فرات تقریبا ۲۹۰۰ کیلومتر است و از مناطق شرقی ترکیه سرچشمه می‌گیرد، سپس از سوریه و عراق گذر می‌کند. فرات و دجله تقریباً به موازات همدیگر هستند. این دو رود، در نزدیکی خلیج فارس به هم می‌پیوندند و از آن پس شط العرب خوانده می‌شوند و پس از اضافه شدن کارون به آن، اروندرود نام گرفته که مرز بین ایران و عراق را تشکیل می‌دهد. این رود از شهرهای دير الزور، رقه، الميادين، حديثه، هيت، رمادی، فلوجه، كوفه و ناصريه می‌گذرد.[نیازمند منبع]

فرات و دجله موجب شده‌اند در این منطقه، سرزمینی حاصل‌خیز شکل بگیرد که به بین النهرین مشهور است. این سرزمین از قدیمی‌ترین مراکز تمدن بشری بوده و در طول تاریخ، تمدن‌های متعددی در آن رشد و تکوین یافته است؛ برای مثال، بابِل، پایتخت قدیم کشور بابل، در ساحل فرات بنا شده بود.[۲]

فرات در روایات

فرات، بنابر برخی روایات، نهر مقدس و بافضیلتی است که دو ناودان از بهشت بر آن می‌ریزدو نهری پربرکت است و کودکی که کامش را با آب فرات بردارند، دوستدار اهل بیت(ع) می‌شود.[۳] در حدیث است که فرات، مهریه حضرت زهرا(س) است.[۴] در روایتی دیگر، فرات، نهر مؤمن و نهر بهشتی خوانده شده است.[۵]

مستحب است برای زیارت امام حسین(ع)، با آب فرات غسل زیارت کنند که موجب آمرزش گناهان است.[۶] نوشیدن از آب فرات هم مطلوب است.

فرات در آخرالزمان

ابراهیم بن محمد بن جعفر از پدرش روایت می‌کند که امام صادق(ع) فرمود: در سال فتح (قیام امام زمان(عج)‌)، آب فرات طغیان خواهد کرد و در کوچه‌های کوفه خواهد ریخت.[۷]

فرات در واقعه عاشورا

نقاشی از موقعیت فرات در واقعه عاشورا.
]

واقعه عاشورا در حاشیه یکی از نهرهای منشعب شده از رودخانه فرات رخ داده است. امام حسین(ع) و یارانش در کربلا، در محرم سال ۶۱ هجری قمری توسط نیروهای عبیدالله بن زیاد در محاصره قرار گرفتند. آنان آب را به روی اردوگاه امام حسین(ع) و اطفال و خیمه‌ها بستند.[۸] سپاه دشمن می‌خواست با قرار دادن سپاه امام حسین(ع) در مضیقه بی‌آبی، او را به تسلیم وادارد؛ اما امام حسین (ع) تسلیم نشد.[نیازمند منبع]

عباس بن علی(ع) که برای آوردن آب برای کودکان تشنه رفته بود، در کنار شریعه فرات دستانش قطع شد و به شهادت رسید.[۹]

در فرهنگ شیعه، آب فرات همچون خاک کربلا، نمادی از حادثه عاشورا به شمار می‌آید؛ از این رو برداشتن کام نوزاد با آب فرات یا تربت حسینی، از روی تبرک رواج دارد.[نیازمند منبع]

پانویس

  1. لغتنامه دهخدا
  2. محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۷۶ش، ص ۳۴۱.
  3. مجلسی، تحفة الزائر، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۶.
  4. ابن شهر آشوب، مناقب، ج ۳، ص ۳۵۱ به نقل از محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۷۶ش، ص۴۴۰.
  5. کلینی، اصول کافی، ۱۳۸۸ق، ج‌ ۶، ص ۳۹۲.
  6. فتال نیشابوری، روضة الواعظین، ۱۳۶۶ش، ص۳۲۰.
  7. طبرسی، اعلام الوری، انتشارات اسلامیه، ص۵۸۶.
  8. دینوری، اخبارالطوال، ۱۳۶۸ش، ص۲۵۵؛ بلاذری، انساب‌الاشراف، ۱۹۷۷م، ج۳، ص۱۸۰؛ طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ۹۱۶۷م، ج۵، ص۴۱۲؛ مفید، الارشاد، ۱۳۹۹ق، ج۲، ص۸۶.
  9. طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ۱۹۶۷م، ج۵، ص۴۴۶-۴۴۹؛ ابن‌شهرآشوب، مناقب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۱۰۸.

منابع

  • ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب، قم، علامه، ۱۳۷۹ق.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق محمد باقر محمودی، بیروت: دارالتعارف، چاپ اول، ۱۹۷۷.
  • دینوری، احمد بن داوود، الاخبارالطوال، تحقیق عبدالمنعم عامر مراجعه جمال الدین شیال، قم، منشورات رضی، ۱۳۶۸ش.
  • فتال نیشابوری، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشر نی، ۱۳۶۶ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، تحقیق علی اکبر غفاری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۸۸ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، زندگانی چهارده معصوم علیهم السلام ترجمه کتاب إعلام الوری بأعلام الهدی، ترجمه عزیزالله عطاردی قوچانی، تهران، انتشارات اسلامیه، بی‌تا.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ۱۹۶۷م.
  • محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، نشر معروف، ۱۳۷۶ش.
  • مجلسی، محمدباقر، تحفة الزائر، قم، پیام امام هادی (ع)، ۱۳۸۶ش.
  • مفید، محمد بن محمد، الارشاد، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۹ق.