باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

تمبر یادبود عید فطر و عید قربان در کشور کانادا

عید فطر روز اول ماه شوال و از مهم‌ترین اعیاد مسلمانان است. در روایات این روز برای کسانی که روزه آنها در ماه رمضان پذیرفته شده، روز عید و پاداش معرفی شده است. در این روز، روزه گرفتن حرام و پرداخت زکات فطره بر مسلمانان واجب است.

آداب و احکام خاصی برای شب و روز عید فطر گفته شده است؛ ازجمله خواندن نماز و دعا، قرائت قرآن، غسل، زیارت امام حسین(ع)، احیا و گفتن تکبیرات خاص از جمله اعمال مستحب این اعمال است. این روز در بیشتر کشورهای اسلامی، تعطیل رسمی است و مسلمانان نماز عید برگزار می‌کنند.

عید فطر در کشورهای اسلامی تعطیل رسمی است.

محتویات

معنای فطر

کلمه «فِطر» به معنای روزه نبودن است[۱]که از ریشه فَطر به معنای شکافتن، ابتدا و اختراع گرفته شده است[۲] و نیز گفته شده «تَفَطَّرَتْ» و «انْفَطَرتْ» به یک معنا است و «افطار» و «عید فطر» نیز از همین ریشه است؛ زیرا روزه‌دار دهانش را در وقت مغرب و روز عید فطر بر خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها باز می‌کند.[۳]

زمان عید فطر

عید فطر اولین روز ماه شوال است که با رؤیت هلال ماه شوال در پایان روز ۲۹ ماه رمضان و یا گذشت ۳۰ روز از اول ماه رمضان، ثابت می‌شود.

بر اساس برخی روایات، ماه رمضان، پیوسته ۳۰ روز است و هیچ‌گاه کمتر از آن نمی‌شود.[۴] گروهی از فقیهان نیز بدان قائل بودند.[۵] اما در مقابل، بعضی روایات بیان می‌کند که ماه رمضان همچون دیگر ماه‌ها در نوسان است و می‌تواند ۲۹ یا ۳۰ روزه باشد.[۶] بیشتر فقها قائل به این دیدگاه‌اند.[۷]

اهمیت

در روایات روز عید فطر روزه جایزه‌های خدا،[۸] روز پاداش نیکوکاران[۹] آمرزش گناهان[۱۰] معرفی شده است. از امام علی(ع) نقل شده عبد فطر عیدی کسی است که خداوند، روزه او را پذیرفته و عبادتش را قبول کرده است.[۱۱]

«روز فطر، از آن جهت عید قرار داده شده است که مسلمانان، اجتماعی داشته باشند که در آن روز گرد هم آیند و برای خدا بیرون آیند و او را بر نعمت‌هایی که به آنان داده شده است، بستایند و روز عید، روز تجمع، روز خوردن روزه، روز زکات، روز شوق و روز نیایش است؛ و برای آن که اولین روز از سال است که خوردن و آشامیدن در آن حلال است؛ چرا که ماه رمضان، اولین ماه سال نزد اهل حق (شیعیان اثنی عشری) است. پس خداوند، دوست داشت که در چنین روزی، همایشی داشته باشند تا خدا را حمد و ستایش کنند و در این روز، تکبیر در نماز، از آن روی بیش از روزهای دیگر قرار داده شده که تکبیر، بزرگداشت خداوند و ستایش و ثنای او بر نعمت هدایت است، آن گونه که خداوند فرموده است: «تا خداوند را بر این که هدایتتان کرد، بزرگ بدارید و باشد که شکر گزارید». و در آن روز، دوازده تکبیر قرار داده شده است؛ چون در هر دو رکعت، دوازده تکبیر است هفت تکبیر در رکعت اول و پنج تکبیر در رکعت دوم قرار داده شده و آن دو، یکسان نشده‌اند؛ چرا که مستحب است نماز واجب، با هفت تکبیر آغاز شود. از این رو در این جا با هفت تکبیر آغاز شده است. و در رکعت دوم، پنج تکبیر است؛ چرا که تکبیرة الاحرام نمازها در شبانه روز، پنج تکبیر است، و برای این که تکبیرها در هر دو رکعت، فرد فرد باشند.»[۱۲]

احکام و آداب

شب عید

  • خواندن دعا و نماز و قرائت قرآن؛ حضرت علی(ع) می‌فرماید: اگر بتوانی شب عید فطر و شب عید قربان و... را مراقبت کنی، چنان کن و در این شب‌ها دعا و نماز و قرآن، بسیار بخوان.[۱۳]
  • در شب اول ماه شوال، خواندن دعای استهلال، هنگام دیدن هلال ماه مستحب است.[۱۴]
  • زیارت امام حسین (ع) در این شب مستحب است.[۱۵]
  • غسل کردن در شب عید مستحب است. روایت شده که قبل از غروب شب عید فطر غسل شود، آن‌گاه که می‌داند آن شب، شب عید است. نیز روایت شده که اواخر شب عید، غسل شود.[۱۶]
  • بنابر قول مشهور متأخران، زمان وجوب زکات فطره آغاز شرعی شب عید فطر است. برخی زمان آن را طلوع فجر روز عید دانسته‌اند.[۱۷] براساس برخی روایات منظور از «تزکی» در آیه «‌قَدْ أَفْلَحَ مَن تَزَکیٰ»[۱۸] دادن زکات فطره است.[۱۹]
  • نماز؛ امام صادق(ع) به نقل از حضرت علی(ع) فرمود: هر کس در شب عید فطر، دو رکعت نماز بخواند، که در رکعت اول حمد یک بار و هزار بار سوره «قل هو الله احد»، و در رکعت دوم، حمد و یک بار سوره «قل هو الله احد» را بخواند، از خدای متعال چیزی درخواست نمی‌کند، مگر آنکه خداوند به او عطا می‌کند.[۲۰]
  • تکبیر بعد از نمازها؛ تکبیر، آن است که بگوید: «الله اکبر الله اکبر، لا اله الا الله و الله اکبر، و لله الحمد علی ما هدانا، و له الشکر علی ما اولانا.[۲۱] مفسران گفته‌اند که مقصود از «و لِتُکبِّرُ‌وا اللَّـهَ» در «وَ لِتُکمِلُوا الْعِدَّةَ وَ لِتُکبِّرُ‌وا اللَّـهَ عَلَیٰ مَا هَدَاکمْ وَ لَعَلَّکمْ تَشْکرُ‌ونَ»[۲۲] تکبیرهایی است که در شب عید فطر وارد شده است.[۲۳]

روز عید

  • از مستحبات روز عید فطر غسل است. آغاز وقت آن طلوع فجر است؛ ولی در اینکه پایان وقت غسل، پیش از بیرون رفتن برای نماز عید است یا زوال خورشید (وقت نماز ظهر) و یا غروب آفتاب، اختلاف است.[۲۶]
  • گزاردن نماز عید در عصر غیبت مستحب است؛ ولی در عصر حضور و حاکمیت امام(ع) واجب می‌باشد.[۲۷] براساس برخی روایات منظور از «فَصَلَّیٰ» در آیه «وَ ذَکرَ‌ اسْمَ رَ‌بِّهِ فَصَلَّیٰ»[۲۸] خواندن نماز عید است.[۲۹]
  • مستحب است قبل از نماز عید خوراکی‌ای، بویژه خرما بخورند.[۳۰]
  • گفتن تکبیرات، به گونه‌ای که وارد شده پس از نماز صبح و نماز عید بنابر قول مشهور مستحب است.[۳۱] خواندن دعای ندبه نیز مستحب است.[۳۲] و توسعه دادن بر خانواده در خوردنی و غیر آن.[۳۳]
  • روزه گرفتن در روز عید فطر حرام[۳۴]
  • مسافرت کردن در روز عید پس از طلوع خورشید و پیش از گزاردن نماز عید در فرض وجوب آن، حرام و در غیر این صورت، مکروه است.[۳۵]

تعطیلات عید فطر

عید فطر از اصلی‌ترین عیدهای مسلمانان در کشورهای مختلف عربی و غیر عربی است که با تعطیلات مراکز دولتی، بانک‌ها و مدارس از ۲ تا ۱۲ روز همراه است.

کشور عربستان قطر سوریه امارات عمان کویت مالزی اردن سودان اندونزی بحرین افغانستان پاکستان ترکیه عراق ایران
تعطیلات ۱۲ روز ۱۱ روز ۹ روز ۹ روز ۹ روز ۹ روز ۷ روز ۶ روز ۵ روز ۵ روز ۵ روز ۳ روز ۳ روز ۳ روز ۳ روز ۲ روز[۳۶]

در ایران ادارات دولتی به مناسبت عید فطر، یک روز تعطیل بود؛ از سال ۱۳۹۰ شمسی به دو روز افزایش یافت.[۳۷]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. فراهیدی، العین، ذیل واژه «فطر»؛ واسطی، تاج العروس، ج۷، ص ۳۵۱.
  2. ابن منظور، لسان العرب، ذیل واژه «فطر».
  3. ابن منظور، لسان العرب، ذیل واژه «فطر».
  4. رک: حر عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۱۶ق، ج۱۰، ص۲۶۸-۲۷۴.
  5. رک: سید ابن طاووس، الاقبال بالأعمال الحسنة، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۳۳-۳۵.
  6. رک: حر عاملی، وسائل الشیعة، ۱۴۱۶ق، وسائل الشیعة، ج۱۰، ص۲۶۱-۲۶۸.
  7. آملی، مصباح الهدی، ۱۳۱۰ق، ج۸، ص۳۸۴.
  8. کلینی، الکافی، ۱۴۲۹ق، ج۷، ص۶۵۰.
  9. صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۷۴
  10. نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۸ق، ج۶، ص۱۵۴.
  11. نهج البلاغه، حکمت ۴۲۸.
  12. صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۵۲۲
  13. طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۸ق، ص۵۹۰ ـ ۵۸۹
  14. مفید، مسارالشیعه، ۱۴۱۳ق، ص۲۹.
  15. سید ابن طاووس، الاقبال بالأعمال الحسنة، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۴۶۴.
  16. سید ابن طاووس، الاقبال بالأعمال الحسنة، ۱۳۷۶ش،ج۱، ص۴۵۷.
  17. یزدی، عروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج ۴، ص۲۲۲.
  18. سوره اعلی، آیه ۱۴.
  19. طباطبائی، المیزان، جامعه مدرسین، ج۲۰، ص۲۶۹.
  20. سید ابن طاووس، الاقبال بالأعمال الحسنة، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۴۶۱.
  21. سید ابن طاووس، الاقبال بالأعمال الحسنة، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۴۵۹.
  22. سوره بقره، آیه ۱۸۵.
  23. فخر رازی، التفسیر الکبیر، ۱۴۲۰ق، ج۵، ص۲۵۹.
  24. طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۸ق، ص۵۸۹.
  25. سید ابن طاووس، الاقبال بالأعمال الحسنة، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۴۶۵.
  26. آملی، مصباح الهدی، ۱۳۱۰ق، ج ۷، ص۸۶.
  27. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج ۱۱، ص۳۳۲ ـ ۳۳۳
  28. سوره اعلی، آیه ۱۵.
  29. طباطبائی، المیزان، جامعه مدرسین، ج۲۰، ص۲۶۹.
  30. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج ۱۱، ص۳۷۷
  31. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج ۱۱، ص۳۷۸ و ۳۸۲
  32. سید ابن طاووس، الاقبال بالأعمال الحسنة، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۵۰۴.
  33. أبو الصلاح الحلبی، الکافی فی الفقه، ۱۴۰۳ق، ص۱۵۵
  34. نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، جواهر الکلام، ج ۱۶، ص۳۲۴
  35. أبو الصلاح الحلبی، الکافی فی الفقه، ۱۴۰۳ق، ص۱۵۵
  36. مقایسه تعطیلات عید فطر در ایران و کشورهای اسلامی - آفتاب
  37. سایت اطلاع رسانی شورای نگهبان، «كدخدايي: افزايش تعطيلات عيد فطر مغايرتي با شرع و قانون اساسي ندارد».

منابع

  • قرآن کریم.
  • ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
  • ابوالصلاح الحلبی، تقی الدین بن نجم الدین، الکافی فی الفقه، محقق رضا استادی، اصفهان، کتابخانه عمومی امیرالمومنین(ع)، ۱۴۰۳ق.
  • آملی، محمد تقی، مصباح الهدی فی شرح عروة الوثقی، تهران، بی نا، ۱۳۱۰ق.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۶ق.
  • سید ابن طاووس، علی بن موسی، الاقبال باعمال الحسنة، محقق جواد قیومی اصفهانی، قم، مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامی، ۱۳۷۶ش.
  • نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، قم، هجرت، ۱۴۱۴ق.
  • صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، مصحح علی اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۳ق.
  • طباطبائی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، جامعه مدرسین، بی‌تا.
  • طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، بیروت، موسسه اعلمی، ۱۴۱۸ق.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، الطبعة الثالثة، ۱۴۲۵ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، قم، دارالحدیث، ۱۴۲۹ق.
  • مفید، محمد بن محمد، مسارالشیعه، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
  • نجفی، محمد حسن، جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت، دار احیاءالثراث العربی، ۱۴۰۴ق.
  • نوری، حسین بن محمد تقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل،قم، موسسه آل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۸ق.
  • یزدی، سید کاظم، العروه الوثقی فیما تعم به البلوی(محشی)، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۹ق.
  • «كدخدايي: افزايش تعطيلات عيد فطر مغايرتي با شرع و قانون اساسي ندارد»، سایت اطلاع رسانی شواری نگهبان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ شهریور ۱۳۹۰، تاریخ بازدید: ۳۱ خرداد ۱۳۹۶.