باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

علی بن محمد خزاز قمی

علی بن محمد خزاز
درگذشت حدود ۴۰۰ق
محل زندگی قم، ری
نقش‌های برجسته محدث، فقیه
مذهب شیعه
آثار کفایة الاثر


علی بن محمد بن علی خزاز قمی رازی از فقها و راویان شیعه در نیمه دوم قرن چهارم هجری است. خزاز، نزد بزرگانی همچون شیخ صدوق و دیگر اساتید ری و بغداد شاگردی کرد. مشهورترین اثر او، کتاب کفایة الاثر است که روایات و نصوص دالّ بر خلافت و امامت ائمه اطهار(ع) را در آن گردآوری کرده است.

محتویات

ولادت

خزار در قم به دنیا آمد؛ اما تاریخ ولادت او دقیقا مشخص نیست. نظر به روایت خزار از شیخ صدوق متوفی ۳۸۱ قمری، ابن عیاش جوهری متوفی ۴۰۱ قمری و ابوالمفضل شیبانی متوفی ۳۸۷ قمری، او را متولد نیمه دوم قرن چهارم دانسته‌اند.[۱]

تحصیلات علمی

خاندان وی در اصل اهل قم بودند و سپس به ری که در آن روزگار مرکزیت علمی بیشتری نسبت به قم یافته بود و ابن‌بابویه مشهور به شیخ‌صدوق (متوفی ۳۸۱) در آن‌جا سکنا داشت، مهاجرت کردند. خزاز از عالمانی نیز بهره برده که ساکن بغداد بوده‌اند؛ از این رو می‌توان به سفر علمی وی به بغداد هم اشاره کرد.

سخن بزرگان

نجاشی، عالم رجالی می‌گوید: علی بن محمد خزاز یکی از چهره‌های نامی و موثق دانشمندان شیعه است. او در روزگار خود فقیه بلندمرتبه‌ای بود.[۲]

شیخ طوسی نیز می‌نویسد: خزاز رازی، متکلمی بلندمرتبه که در دانش کلام کتاب‌ها تألیف کرد، به علم فقه هم گرایش و دلبستگی فراوانی داشت. او در شهر ری می‌زیست و در همان جا بدرود حیات گفت.

علامه حلی در کتاب خلاصه می‌نویسد: او شخصیتی مورد اطمینان و از فقهای سرشناس شیعه به شمار میآید.[۳]

علامه مجلسی هم آورده است: شیخ سعادتمند علی بن محمد خزار قمی... کتاب کفایة الأثر از او، کتابی است که مانند آن در زمینه امامت تألیف نشده و این اثر بهترین نشانه بر فضل و کمال و وثاقت و دیانت مؤلف اوست.[۴]

صاحب وسائل الشیعه درباره وی تصریح می‌کند: دانشور نامدار و راستگو، علی بن محمد خزاز قمی.[۵]

وحید بهبهانی در وصف اثر وی نگاشته است: کتاب کفایة الاثر در کمال خوبی و متانت نوشته شده و از تحقیقات خود مؤلف در این نوشتار بدست می‌آید که این شخصیت بزرگوار در کمال فضل و دانش قرار داشته است.

میرزا محمدباقر خوانساری نیز آورده است: خزار قمی یکی از شخصیت‌های سترگ و برجسته شیعه است.[۶]

شیخ عباس قمی می‌گوید: خزاز که علی بن محمد خزاز که قمی هم به او گفته می‌شود، از قدما و پیشروان شیعه است.[۷]

میرزا عبدالله بن عیسی افندی صاحب ریاض العلما می‌نویسد: شیخ بزرگوار ابوالقاسم علی بن محمد بن علی خزاز رازی قمی که تربت پاکش مقدس باد، از قدمای شیعه و شخصیتی فاضل، دانشمند، متکلم، بزرگوار، فقیه، راوی معروف و معتبر شیعه و از شاگردان شیخ صدوق و دیگر علمای معاصر با ایشان است.[۸]

اساتید و شاگردان

وی از محضر علمای بزرگی بهره‌مند گشته است مانند:

  1. شیخ صدوق
  2. ابوالمفضل محمد بن عبد الله بن مطلب شیبانی
  3. ابو علی احمد بن اسماعیل سلیمانی
  4. احمد بن زیاد بن جعفر همدانی
  5. ابو علی احمد بن سلیمان
  6. احمد بن محمد بن اسحاق قاضی
  7. احمد بن محمد بن عبد الله بن حسن عیاشی
  8. ابو عبد الله احمد بن محمد بن عبد الله بن حسن بن عباس جوهری
  9. حسین بن محمد بن جعفر بن محمد تمیمی بن نجار کوفی
  10. حسین بن علی بن حسن رازی.[۹]

چهره‌های برجسته‌ای از محضر وی بهره برده‌اند از جمله:

  • ابوالبرکات علی بن حسن حسینی جوری
  • محمد بن ابوالحسن بن عبد الصمد قمی
  • محمد بن حسین بن سعید قمی.[۱۰]
کتاب کفایة الاثر

آثار و تألیفات

علی بن محمد خزاز دارای تألیفاتی در علوم فقه، کلام و حدیث است. از جمله تألیفات او:

  1. کفایة الأثر فی النص علی الأئمة الإثنی عشر. خزّاز در این کتاب در مقام گردآوری روایات و نصوص دالّ بر خلافت و امامت ائمه اطهار(ع) است.
  2. الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة
  3. الإیضاح فی أصول الدین علی مذهب أهل البیت علیهم السلام.[۱۱]

وفات

درباره سال وفات او هم تاریخ مشخصی مطرح نیست اما گفته شده در سال ۴۰۰ در ری بوده است.

پانویس

  1. تهرانی، الذریعه، ج ۲، ص ۴۸۹. ج ۱۸، ۸۶.
  2. نجاشی، رجال جاشی، ۱۴۱۶ق، ص ۲۶۸.
  3. حلی، خلاصة الاقوال، ۱۴۱۷ق، ص ۱۸۸.
  4. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج ۱، ص ۱۰.
  5. حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۲۰، ۱۴۱۴ق، ص ۴۰.
  6. خوانساری، روضات الجنات، ج ۴، ص ۳۱۳.
  7. قمی، هدیة الاحباب، ص ۱۳۱؛ قمی، فوائد الرضویه، ۱۳۸۵ش، ص ۳۲۵؛ قمی، الکنی و الالقاب، ج ۲، ص ۱۸۴.
  8. خزاز، کفایة الاثر، ۱۴۰۱ ق، مقدمه کتاب.
  9. خزاز، کفایة الاثر، ۱۴۰۱ ق، ص۱۵ و ۱۶.
  10. خزاز، کفایة الاثر، ۱۴۰۱ ق، ص۱۶.
  11. خزاز، کفایة الاثر، ۱۴۰۱ ق، ص۱۶.

منابع

  • خزاز، علی بن محمد، کفایة الأثر فی النص علی الأئمة الاثنی عشر، قم، بیدار، ۱۴۰۱ ق.
  • تهرانی، آقا بزرگ، الذریعه، بیروت، دارالاضواء.
  • نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۶ق.
  • حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الأقوال، مؤسسة نشر الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسة آل البیت، ۱۴۱۴ق.
  • خوانساری، محمد باقر بن زین العابدین، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، قم، اسماعیلیان.
  • قمی، عباس، الکنی و الالقاب، تهران، مکتبة الصدر.
  • قمی، عباس، الفواید الرضویه فی احوال علماء المذهب الجعفریه، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۵ش.