باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

عفریت

عِفْرِیت تعبیری در قرآن که در مورد فردی از جنیان، به کار رفته است. این واژه در روایات برای اشاره به موجود شرّ و موذی استفاده شده است.

محتویات

مفهوم‌شناسی

عفریت برگرفته از عفرة، به معنای فرد قوی که پشت حریف را به خاک می‌مالد. همچنین به زبردست، هوشمند و زیرک نیز عفریت گفته می‌شود.[۱] برخی، آن را به موجود موذی و پست معنا کرده‌اند.[۲]

عفریت زمان سلیمان

در سوره نمل ضمن داستان حضرت سلیمان از عفریت سخن گفته شده است. در آیه ۳۹ این سوره آمده است:

[سلیمان] گفت: «ای بزرگان! کدام یک از شما تخت او (بلقیس) را برای من می‌آورد پیش از آنکه مطیعانه نزد من آیند؟» عفریتی از جنّ گفت: «من آن را نزد تو می‌آورم پیش از آنکه از مجلس خود برخیزی و من نسبت به این امر، توانا و امانت‌دارم.»[۳]

به گفته برخی از مفسران، جمله «إِنِّی عَلَیهِ لَقَوِی أَمِینٌ» که با تأکیدهای مختلفی همراه است، نشان می‌دهد که بیم خیانت در این عفریت می‌رفته، لذا در مقام دفاع از خود قول امانت و وفاداری داده‌ است.[۴]

عفریت‌های دیگر

در حدیث لوح درباره قاتل امام رضا(ع) آمده او را عفریتی خودخواه و فرصت‌طلب خواهد کشت.[۵] در روایت دیگری امام باقر(ع) می‌فرماید: «در میان فرزندان ابلیس عفریت‌هایی هستند که لابه‌لای محمل‌ها و مرکب‌های مؤمنانِ مسافر می‌گردند تا مرکب‌ها را رم دهند، پس به آیة الکرسی آن‌ها را دفع کنید.»[۶]

پانویس

  1. طریحی، مجمع البحرین، ج۳، ص۴۰۹؛ قرشی، قاموس قرآن، ۱۳۶۷ش، ج۵، ص۱۸.
  2. ابن منظور، لسان العرب، ۱۴۱۱ق، ج۴، ص۵۸۷؛ راغب اصفهانی، المفردات، ۱۴۱۲ق، ص۵۷۴.
  3. سوره نمل، آیه۳۹.
  4. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۳ش، ج۱۵، ص۴۶۸.
  5. صدوق، عیون اخبار الرضا، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۵۰.
  6. مجلسی، بحار الانوار، ۱۳۹۰ق، ج۷۶، ص۲۴۹.

منابع

  • مجلسی، محمد باقر، بحارالأنوار، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۹۰ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه‌، تهران،‌ دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۳ش.
  • قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، اسلامیه، ۱۳۶۷ش.
  • طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۵ش.
  • ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۱ق.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق صفوان عدنان الداودی، بیروت،‌ دار القلم، ۱۴۱۲ق.
  • صدوق، محمدبن علی، عیون أخبار الرضا، تهران، نشر جهان، ۱۳۷۸ش.