باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

عصمت اکتسابی

اعتقادات شیعه
‌خداشناسی
توحید توحید ذاتی • توحید صفاتی • توحید افعالی • توحید عبادی • صفات ذات و صفات فعل
فروع توسل • شفاعت • تبرک
عدل (افعال الهی)
حُسن و قُبح • بداء • امر بین الامرین
نبوت
خاتمیتپیامبر اسلام  • اعجاز • عدم تحریف قرآن
امامت
باورها عصمت • ولایت تكوینی • علم غیب • خلیفة الله • غیبتمهدویتانتظار فرجظهور • رجعت
امامان
معاد
برزخ • معاد جسمانی • حشر • صراط • تطایر کتب • میزان
مسائل برجسته
اهل بیت • چهارده معصوم • تقیه • مرجعیت

عصت اِکتسابی یا عصمت اختیاری نوعی از عصمت، به معنای دوری اختیاری انسان از گناه و خطا که با تلاش و مبارزه با هوای نفس به دست می‌آید. در مقابل آن، عصمت موهبتی قرار دارد که معصوم به خاطر وجود نیرویی که خدا در وجود او نهاده، گناه نمی‌کند و یا اینکه نمی‌تواند گناه کند.

متکلمان شیعه انبیاء و چهارده معصوم را دارای عصمت ذاتی و اکتسابی دانسته‌اند. به عقیده برخی عصمت اکتسابی مراتبی دارد و پایین‌ترین مرتبه آن تقوا است. همچنین برخی با انکار عصمت اکتسابی، آن را همان عدالت در فقه دانسته‌اند.

اشاعره عصمت اکتسابی را انکار کرده و براین باورند که خداوند قدرت انجام دادن گناه را از معصومان گرفته است.

محتویات

تعریف

عصمت اکتسابی یا اختیاری نوعی از عصمت، که برخلاف عصمت موهبتی، انسان با اختیار و اراده خود و با مبارزه با هوای نفسش، از گناه دوری می‌کند.[۱] در عصمت موهبتی یا ذاتی انسان، به‌واسطه وجود نیرویی که خداوند در او قرار داده، از گناه اجتناب می‌کند.[۲] به عقیده برخی عصمت ذاتی یا موهبتی بعد از تلاش و کوشش انسان و بعد از به دست آوردن عصمت اکتسابی به برخی از انسان‌‌‌ها داده می‌شود.[۳]

به گفته گروهی، عصمت اکتسابی مختص معصوم نبوده[۴] و ممکن است عده‌ای از عالمان و عارفان به مقام عصمت برسند؛ همانطور که برخی به عصمت رسیدن آیت الله سیداحمد خوانساری را احتمال داده‌اند.[۵] عمصت دارای مراتبی است که اولین مرتبه آن، تقوا و مراتب بالاتر آن مختص به انبیاء(ع) و امامان(ع) است.[۶]

همچنین برخی عصمت اکتسابی را به معنای عدالت دانسته‌اند.[۷] به عقیده آنان عصمت اکتسابی به معنای گناه نکردن در طول عمر است که این همان معنای عدالت است.[۸] اشاعره نیز با انکار عصمت اکتسابی معتقدند، با توجه به مجبور بودن انسان، خداوند قدرت انجام را از معصومان گرفته‌ است.[۹]

انبیاء و معصومان

متکلمان شیعه معتقدند که انبیاء و معصومان از عصمت اکتسابی(اختیاری) و موهبتی برخوردار بوده‌اند.[۱۰] به گزارش شیخ طوسی، معصومان(ع) نیز قادر به انجام گناه بوده ولی با توجه به کوشش و مبارزه با هوای نفس خود، از گناه خوددرای می‌کنند.[۱۱] به عقیده برخی، معصومان(ع) با تزکیه نفس و لطف خاص خداوند، به عصمت اکتسابی دست یافته‌اند.[۱۲] همچنین پژوهشگران منشأ عصمت حضرت زهرا(س) را اکتسابی و موهبتی دانسته‌اند.[۱۳]

پانویس

  1. سبحانی، الفکرالخالد فی بیان العقاید، ۱۴۲۵، ج۱، ص۲۲۷-۲۳۷؛ رضوانی، شیعه‌شناسی و پاسخ به شبهات، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۵۳۰- ۵۳۸.
  2. سبحانی، الفکرالخالد فی بیان العقاید، ۱۴۲۵، ج۱، ص۲۲۷-۲۳۷؛ رضوانی، شیعه‌شناسی و پاسخ به شبهات، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۵۳۰- ۵۳۸.
  3. دیانتی‌پور، نعمتی، «عصمت حضرت زهرا(س) الهی یا اکتسابی»، ص۱۰۸.
  4. دیانتی‌پور، نعمتی، «عصمت حضرت زهرا(س) الهی یا اکتسابی»، ص۱۰۸.
  5. «آیت الله خوانساری فقط ستاره حراب نبود.»
  6. ناصری، «موهبت عصمت از منظر آیات»، ص۱۴۹.
  7. السند، الوراثةالإصطفائیه، ۱۴۳۱ق، ص۳۶.
  8. السند، الوراثةالإصطفائیه، ۱۴۳۱ق، ص۳۶.
  9. ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ش، ص۲۸۰؛ سبحانی، الفکرالخالد فی بیان العقاید، ۱۴۲۵، ج۱، ص۲۲۷-۲۳۷؛ رضوانی، شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۵۳۰- ۵۳۸.
  10. سبحانی، الفکرالخالد فی بیان العقاید، ۱۴۲۵، ج۱، ص۲۲۷-۲۳۷؛ رضوانی، شیعه‌شناسی و پاسخ به شبهات، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۵۳۰- ۵۳۸.
  11. شیخ طوسی، تلخیص المحصل، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۴۳۰.
  12. الحسینی، لقد شیعنی الحسین(ع)، ۱۴۱۵ق، ص۳۷۵.
  13. دیانتی‌پور، نعمتی، «عصمت حضرت زهرا(س) الهی یا اکتسابی»، ص۱۰۸.

منابع

  • «آیت الله خوانساری فقط ستاره حراب نبود.»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۱۸ مهر ۱۳۹۷ش.
  • ایجی، میرسید شریف، شرح المواقف، قم، شریف رضی، ۱۳۲۵ش.
  • السند، شیخ محمد، الوراثة الإصطفائیه لفاطمةالزهراء(س)، قم، باقیات، ۱۴۳۱ق.
  • الحسینی مغربی، إدریس، لقد شیعنی الحسین(ع)، بی‌جا، انوارالهدی، ۱۴۱۵ق.
  • دیانتی‌پور، زهرا، دل‌آرا نعمتی، «عصمت حضرت زهرا(س) الهی یا اکتسابی»، در مجله بانوان شیعه، قم، موسسه شیعه شناسی، تابستان ۱۳۸۶ش.
  • رضوانی، علی اصغر، شیعه شناسی و پاسخ به شبهات، تهران، مشعر، ۱۳۸۴ش.
  • سبحانی، جعفر، الفکرالخالد فی بیان العقاید، قم، موسسه امام صادق(ع)، چاپ اول، ۱۴۲۵ق.
  • شیخ طوسی، نصیرالدین، تلخیص المحصل، بیروت، دارالأضواء، چاپ دوم، ۱۴۰۵ق.
  • ناصری، محمد، «موهبت عصمت از منظر آیات»، در نشریه معرفت، قم، موسسه امام خمینی(ره)، ۱۳۷۰ش.

پیوند به بیرون