باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

شفاء الصدور فی شرح زیارة العاشور (کتاب)

(تغییرمسیر از شفاء الصدور)
شفاء الصدور فی شرح زیارة العاشور
کتاب شفاء الصدور.gif
اطلاعات کتاب
نویسنده: میرزا ابوالفضل تهرانی
موضوع: شرح زیارت عاشورا
زبان: فارسی
مجموعه: ۱ جلد

شفاء الصدور فی شرح زیارة العاشور از مشهورترین شرح‌های فارسی بر زیارت عاشورا اثر میرزا ابوالفضل تهرانی.(۱۲۷۳-۱۳۱۷ق)

محتویات

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: ابوالفضل تهرانی

میرزا ابوالفضل تهرانی (۱۲۷۳-۱۳۱۷ق) از عالمان شیعی دوره قاجار و فرزند میرزا ابوالقاسم تهرانی مشهور به کلانتر از شاگردان میرزا محمد حسن شیرازی است. در سی سالگی برای ادامه تحصیل راهی حوزه علمیه نجف اشرف شد و در مجلس درس ملاحبیب الله رشتی شرکت کرد. بعد از چندی عازم سامراء شد و از محضر میرزا محمد حسن شیرازی مشهور به میرزای شیرازی بهره‌ برد. بعد از درگذشت میرزا به تهران آمد و در مدرسه سپهسالار تهران به تربیت و آموزش طالبان علوم دین مشغول شد.[۱] از وی آثاری چند در زمینه فقه و ادب و اصول برجای مانده است. مشهورترین اثر وی همین کتاب شفاء الصدور فی زیاره العاشور است.[۲]

انگیزه نگارش و زمان آن

نویسنده در صفحات آغازین کتاب به درخواست مکرر دوستانش برای نوشتن شرحی جامع بر زیارت عاشوراو عذرخواهی‌های مکرر خود اشاره کرده و سرانجام علت اصلی نگارش کتاب را درخواست میرزای شیرازی مبنی بر نگارش شرحی جامع و قابل استفاده برای همگان عنوان می‌کند.[۳]

به گفته نویسنده نوشتن کتاب به سال ۱۳۰۸ق آغاز و در سال ۱۳۰۹ق به پایان رسیده است.[۴]. نکته بدیع این که تاریخ پایان کتابت این اثر به حروف ابجد همان «شفاء الصدور فی زیاره العاشور» می‌شود که عنوان کتاب است.[۵].

تقریظ میرزای شیرازی بر شفاء الصدور

از آنجا که به ادعای نویسنده نگارش کتاب به خواست میرزای شیرازی انجام شده است بر همین اساس گویا کتاب به میرزا عرضه و ایشان تقریضی بر آن نگاشته‌اند که نویسنده آن را در آغاز کتاب آورده است:

بسم الله الرحمن الرحیم

کتاب شریف «شفاء الصدور» الحق کتابی است در نهایت خوبی و تمامیت و متانت، وجامع بین مراتب تحقق و تتبع، و محیط به ذکر انواع فضائل و معارف برای اصناف و طبقات مردم نافع و ممتع، در باب خود بی‌نظیر، شایسته است که عموم خوانندگان به آن رجوع نموده و از تأمل در مباحث او تصحیح عقاید و رفع مشکلات نمایند.
امید که خداوند اقدس جل ذکره هر که را در این امر دخلی یا معاونتی بوده، به هر وجه که باشد، با جناب خامس آل عبا علیه وعلی جده وابیه وامه واخیه والطاهرین من ذریته افضل الصلاة والسلام، که وضع این کتاب به جهت احیای امر واعلای کلمۀ آن جناب است، محشور فرماید به محمد وآله الطاهرین صلوات الله و سلامه علیه وعلیهم اجمعین.
حرّره الاحقر محمد حسن الحسینی.[۶]

ساختار کتاب

مولف خود در مقدمه مختصر کتاب کتاب را مشتمل بر دو باب و یک خاتمه دانسته است:[۷]

  • باب اول: در شرح سند و متن روایت زیارت عاشوراء. وی باب اول را مشتمل بر دو مقصد ساخته و هر مقصد را مترتب بر دو فصل:
    • مقصد اول:
      • فصل اول: شرح حال راویان زیارت عاشورا و بیان اعتبار آن
      • فصل دوم: وی در این فصل نظر علامه مجلسی را درباره دعای علقمه نقل کرده و آن را نقد می‌کند.
    • مقصد دوم: شرح و تفسیر زیارت عاشورا و اشکال مختلف قرائت و انجام آن و نقد و بررسی آنها. و در پایان باب مباحثی شامل نقل زیارت عاشورا از منابع دیگر و مواقع خواندن آن و حکایاتی چند در فائده قرائت زیارت عاشورا مطرح شده است.
  • باب دوم: در شرح و ترجمه الفاظ زیارت عاشورا و آوردن مباحث متناسب با بحث در ترجمه و تفسیر فرازهای مختلف زیارت.
  • خاتمه: در ترجمه و بیان مشکلات دعای صفوان معروف به دعای علقمه.

سبک نگارش

تبحر و تسلط نویسنده بر ادبیات عرب در بخشهای مختلف کتاب خود نمایی کرده ولی نویسنده هنگام ورود به مباحث تاریخی رویکردی کلامی-حدیثی در پیش گرفته و در گزینش اخبار از دقتهای فنی تاریخی خبری نیست. امور ماورائی در کتاب حضوری پررنگ دارند و به نقش کاربردی و دنیوی معصومان علیهم السلام توجه چندانی نشده است.[نیازمند منبع] نویسنده سبک و سیاق نوشته‌های دوره صفوی را پیش گرفته است و اخبار فراوانی در نکوهش امویان و عباسیان و کارگزاران آنها در کتاب وجود دارد. برخی از آیات قرآن نیز در همین مسیر تأویل شده‌اند.[نیازمند منبع] کتاب علاوه بر ترجمه و تفسیر الفاظ زیارت عاشورا و مباحث مربوط به سند این زیارت و اجر و ثواب قرائت آن، به طرح مسائل فراوانی از دیدگاه شیعی اقدام کرده است. مسائل مربوط به خلافت، فضائل و مناقب امیرالمؤمنین و ائمه هداةعلیهم السلام، تعریف مفاهیمی چون آل محمد صلی الله علیه و آله و دشمنان ایشان، مراتب ائمه، مسائل مربوط به عاشورا و پیامدهای آن، عزاداری و مسائل مرتبط از جمله موضوعات مطرح شده در این کتابند.[نیازمند منبع]

نسخه‌ها و چاپ‌ها

این کتاب برای اولین بار در بمبئی افست شد و بعد از آن چندین بار در قم و تهران تجدید چاپ شده است. در دوره‌های اخیر کتاب توسط دو محقق تحقیق و عرضه شده است. تحقیق اول توسط سید علی موحد ابطحی انجام گرفته و کتاب در دو مجلد به سال ۱۳۶۸ش در قم به چاپ رسیده است. محقق در بخش پایانی کتاب کتابنامه‌ای مربوط به زیارت عاشورا افزوده است.هم اکنون چاپ سوم این تحقیق در دسترس می‌باشد.[نیازمند منبع] تحقیق دیگر توسط سید ابراهیم شبیری زنجانی به سال ۱۳۸۳ش در تهران انجام گرفته است.ایشان نیز در انتهای کتاب کتابنامه‌ای شامل ۱۵ اثر در مورد زیارت عاشورا آورده است.[نیازمند منبع]

منابع و مصادر

نویسنده در نگارش کتاب از منابع و مصادر فروانی استفاده کرده است. منابع روایی شیعی اعم از منابع کهن مانند کتب اربعه: کافی، تهذیب الاحکام، الاستبصار، من لایحضره الفقیه و منابع متأخر مانند بحارالانوار و نیز منابع حدیثی اهل سنت اعم از صحاح سته به تکرار مورد استفاده قرار گرفته‌اند. منابع تاریخی مانند تاریخ طبری، مروج الذهب، مقاتل الطالبیین و دیگر منابع هم در استنادات تاریخی بکار گرفته شده‌اند. منابع رجالی، شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، و شروح احادیث نیز از دیگر منابع مورد استفاده تهرانی در این کتاب می‌باشند.[نیازمند منبع]

پانویس

  1. محسن امین، ج۲، ص۴۷۵.
  2. محسن امین، ج۲، ص۴۷۵.
  3. طهرانی، ص۲۴-۲۵
  4. طهرانی، ص۲۳-۲۵
  5. آغابزرگ، ج۱۴، ص۲۱۳
  6. طهرانی، مقدمه، ص۲۰.
  7. طهرانی، ص۲۹.

منابع

  • طهرانی، آقابزرگ، الذریعه الی تصانیف الشیعه، چاپ سوم، بیروت، دارالاضواء، ۱۴۰۳.
  • قمی، شیخ عباس، الکنی و الالقاب، با مقدمه محمد هادی امینی، تهران، مکتبه صدر، بی‌تا.
  • امین، سید محسن، اعیان الشیعه،به تحقیق: حسن الامین، بی‌تا، بیروت، دارالتعارف.
  • طهرانی، ابوالفضل، شفاء الصدور فی شرح زیارة العاشور، تحقیق: علی موحد ابطحی، قم، ۱۴۰۹ق.