باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

شرح الاخبار فی فضائل الائمة الاطهار (کتاب)

شرح الاخبار فی فضائل الائمة الاطهار
کتاب شرح الاخبار.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: قاضی نعمان مغربی (درگذشت ۳۶۳ق)
موضوع: دوازده امام(ع)
سبک: روایی
زبان: عربی
مجموعه: ۳ جلد
اطلاعات نشر
ناشر: جامعه مدرسین

شَرْحُ ألأخْبار فی فَضائل ألأئمّة ألأطْهار(ع) تألیف قاضی نعمان مغربی (درگذشت ۳۶۳ق) دانشمند بزرگ اسماعیلیه است. این کتاب بر خلاف نامش منحصر به فضائل و مناقب ائمه نیست؛ بلکه یک دوره تاریخ ائمه از امیرالمؤمنین علی(ع) تا پایان زندگی امام صادق(ع) است.

محتویات

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: قاضی نعمان مغربی

ابو حنیفه، نعمان بن محمد بن منصور بن احمد بن حَیون تمیمی مغربی، از دانشمندان بزرگ فرقه اسماعیلیه در آغاز پیدایش آنان به شمار می‌‏آید. وی در سال ۲۵۹ هجری در مغرب و در خانواده‏‌ای اهل علم به دنیا آمد. پدر او از علمای بزرگ اهل تسنن و پیرو مذهب مالکی بود و روایات فراوانی را روایت کرده است. نعمان از همان کودکی با روایات و علوم و معارف اسلامی آشنا شد و خود را آماده کرد تا یکی از دانشمندان جهان اسلام گردد.

نعمان در آغاز پیرو مذهب مالکی بود ولی بعد تغییر مذهب داده و شیعه شد، اما در سلک فرقه اسماعیلیه در آمد یعنی از آن گروه که عقیده دارند اسماعیل فرزند امام جعفر صادق(ع) امام غائب است. البته برخی از علمای شیعه مانند علامه مجلسی[۱] و محدث نوری[۲] او را شیعه می‌‏دانند و می‌‏گویند او در برابر سلاطین اسماعیلیه تقیه می‌‏کرده است.

موضوع کتاب

مؤلف این کتاب قاضی نعمان مغربی (متوفای ۳۶۳ق) که بر مذهب اسماعیلیه است پس از شرح زندگی و مناقب امام صادق(ع)، به مهدی مغربی و مطالبی درباره اسماعیلیه و فاطمیان پرداخته و شرح حال بقیه ائمه را ذکر نکرده است. در عین حال این کتاب از آثار کهن در زندگی امامان شیعه بخصوص امیر مؤمنان(ع) به شمار می‌رود که با توجه به اشتراک عقیده مؤلف تا امام ششم، مباحثی که در آن آمده کاملاً با روایات شیعه امامیه مطابق است. جلد اول و دوم کتاب، اختصاص به زندگی و فضائل امام اول دارد و در جلد سوم به بقیه اهل بیت و مباحث خاص دیگر پرداخته است.[۳]

روش تألیف

روش قاضی نعمان در این کتاب، حدیثی است و سلسله اسناد را ذکر کرده است. راویان وی همانند کتب شیعی امامی، راویان ائمه هستند چنانکه اصل روایات و مطالب این کتاب درباره اهل بیت و فضائل آنان، همانند روایات امامیه است. حتی در بخش آخر این کتاب که به موضوع مهدی پرداخته شده، روایات امامیه درباره مهدی نقل شده است. برخی از امتیاات کتاب در روش تألیف قاضی نعمان است که عبارتند از: تکراری نبودن روایات، اختصار در ذکر اسناد، نقل اخبار صحیح ومشهور، دسته بندی کتاب در شانزده جزء و روایاتی که از طریق معروف نقل شده است.[۴] [۵]

محتوا

این کتاب از شانزده جزء تشکیل شده است. در ترتیب این اجزاء قدری آشفتگی وجود دارد و مؤلف یک مطلب را در اجزاء مختلف پراکنده است. مثلاً در جزء نخست احادیثی از پیامبر(ص) در فضیلت علی(ع) آورده ولی حدیث سد الابواب را در جزء هفتم نقل کرده است. البته مؤلف روایات را پیوسته و بدون عنوان دهی و تبویب در کنار هم آورده و محقق کتاب عناوینی را جهت تنظیم ابواب و اجزاء قرار داده است.

یازده جزء کتاب که دو جلد کنونی را تشکیل می‌دهد به مناقب و تاریخ زندگانی امیر مؤمنان پرداخته و در اجزاء بعدی از فضائل کلی اهل بیت، حضرت خدیجه (س) و حضرت زهرا (س)، حسنین(ع) و تاریخ کربلا سخن گفته است. وی همچنین بخشی از جزء سیزدهم را به خاندان ابو طالب اختصاص داده و به نام شهدای کربلا بازگشته است. سپس تا امام صادق(ع) مطالبی آورده و فرقه‌های شیعه را شرح می‌دهد که پس از آن حضرت به وجود آمدند.

شرح قیام بنی حسن و پس از آن موضوع مهدی و ظهور مهدی فاطمی و دعوت فاطمیان در یمن و آفریقا از مباحث بعدی است و جزء آخر کتاب یعنی شانزدهم به صفات شیعیان در بیان معصومین(ع) اختصاص دارد.[۶]

ابواب کتاب

  • جزء اول: حدیث مدینة العلم
  • جزء دوم: سبقت ایمان امام علی(ع)
  • جزء سوم: جهاد امام علی(ع)
  • جزء چهارم: جهاد با ناکثین، قاسطین و مارقین
  • جزء پنجم: اخبار صفین
  • جزء ششم: احتجاج امیرالمؤمنین(ع) با قاسطین
  • جزء هفتم: در مناقب امیر مؤمنان و رد حشویه
  • جزء هشتم: اخباری که در اطاعت حضرت علی(ع) آمده
  • جزء نهم: در باب آنچه از وحی و قرآن درباره علی(ع) آمده
  • جزء دهم: درباره معاویه
  • جزء یازدهم: اخباری که درباره اهل بیت وارد شده
  • جزء دوازدهم: در نقل فضائل امام حسن(ع) و امام حسین(ع)
  • جزء سیزدهم:شهادت امام حسین(ع)
  • جزء چهاردهم:در ذکر امام صادق(ع) و فرزندان او
  • جزء پانزدهم:در ذکر اخبار مهدی (عج)
  • جزء شانزدهم:در صفات شیعه علی(ع).[۷]

منابع کتاب

با توجه به اینکه قاضی نعمان در دربار خلفای فاطمی بوده و از امانکات آنان از قبیل کتابخانه‌های غنی بهره‌مند گردیده، منابع فراوانی در اختیار داشته است. اما تمام مصادری که استفاده کرده نام نبرده و اسم اندکی را گفته است که عبارتند از:

اهمیت

کتاب شرح الاخبار از منابع اصلی حدیث و تاریخ شیعه به شمار می‌رود که عالمان و نویسندگان قدیم و جدید از آن نقل کرده و به آن اهتمام ورزیده‌اند. نقل اخبار واقعه غدیر از کتاب الولایة طبری که اکنون در دست نیست، بر اهمیت این اثر می‌افزاید.[۹]

نسخه‌ها

چاپ

این کتاب توسط انتشارات جامعه مدرسین در قم با تحقیق سید محمد حسینی جلالی که مفصلا در مقدمه کتاب آمده، چاپ و منتشر گردیده است.

پانویس

  1. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۳۸.
  2. نوری، خاتمه مستدرک، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۱۲۸.
  3. مغربی، شرح الاخبار، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۷۱.
  4. مغربی، شرح الاخبار، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۷۶ - ۷۸.
  5. سیدیاسین زاهدی، بررسی شرح الاخبار فی فضایل الائمه الاطهار قاضی نعمان، ۱۳۸۷ش.
  6. کتاب‌شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.
  7. مغربی، شرح الاخبار، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۷۲.
  8. مغربی، شرح الاخبار، ۱۴۰۳ق، ج۱، ۷۹ - ۸۱.
  9. کتاب‌شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات رایانه ای علوم اسلامی نور.
  10. مغربی، شرح الاخبار، ۱۴۰۳ق، ج۱، ص۷ - ۱۰.

منابع

  • مغربی، نعمان بن محمد، شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار علیهم السلام‏، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۴ق.
  • نوری، حسین، خاتمة المستدرک، قم، آل البیت، ۱۴۱۵ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.
  • زاهدی، سید یاسین، بررسی شرح الاخبار فی فضایل الائمه الاطهار قاضی نعمان، سخن تاریخ، ۱۳۸۷ش، بهار شماره ۲.
  • کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات رایانه‌ای علوم اسلامی نور.

پیوند به بیرون