باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

سید محمدکاظم طباطبایی یزدی


سید محمدکاظم طباطبائی یزدی (۱۲۴۷ق-۱۳۳۷ق) از فقهای شیعه و نویسنده کتاب العروة الوثقی است که پس از درگذشت سید محمدحسن شیرازی، به مرجعیت رسید. وی از مخالفان نهضت مشروطه بود و میان وی و آخوند خراسانی منازعاتی در این باره در گرفت. سید یزدی در مقابل حمله ایتالیا به لیبی، حمله انگلیس به عراق و حمله روسیه به ایران حکم به وجوب دفاع مسلمانان از وطن را صادر کرد.

سید محمد کاظم طباطبائی یزدی
زادروز ۱۲۴۷ق
زادگاه یزد، ایران
درگذشت ۲۸ رجب ۱۳۳۷ق
آرامگاه نجف؛ حرم امام علی
محل زندگی یزد
ملیت ایرانی
استادان سید محمدباقر خوانساری، سید محمدحسن شیرازی، شیخ مهدی آل کاشف الغطاء
شاگردان سید حسین قمی، شیخ عبدالکریم حائری یزدی، شیخ محمدحسین کاشف الغطاء، محمد تقی بافقی، آقا ضیاء عراقی، سید محمدحسین بروجردی
نقش‌های برجسته مرجع تقلید
دین اسلام
مذهب شیعه
آثار العروة الوثقی، حاشیه بر مکاسب شیخ انصاری، حاشیه بر فرائد الاصول و..

محتویات

زندگی‌نامه

سید محمدکاظم یزدی در روستای کِسنَویّه یزد در ایران به دنیا آمد.[۱] درباره سال تولد وی اختلافاتی وجود دارد اما علی دوانی در کتاب نهضت روحانیون ایران سال ۱۳۴۸ق را به نقل از خانواده سید محمدکاظم یزدی ذکر کرده است.[۲] نسب سید کاظم یزدی به سادات طباطبا و امام حسن(ع) می‌رسد.[۳]

سید عبدالعظیم، پدر سید محمدکاظم یزدی، کشاورز بود و در ۲۸ رجب ۱۳۳۷ق (۱۲۹۸ش) بر اثر بیماری درگذشت و در مسجد عمران بن شاهین در حرم امام علی(ع) دفن شد.[۴]

 
مسجد عمران بن شاهین که روبروی آن صحن حرم امام علی(ع) و سمت راست آن مقبره سید یزدی قرار دارد.

سید محمدکاظم یزدی در سال ۱۲۸۶ق پنج سال پس از اقامت در نجف ازدواج کرد[۵] و فرزندانش محمد، علی، زهرا، حسن و محمود تا سال ۱۲۹۹ق متولد شدند.[۶] سید محمدکاظم یزدی پس از درگذشت همسر اولش، در سال ۱۳۱۱ق برای بار دوم ازدواج کرد.[۷]

حیات علمی

تحصیلات

سید محمدکاظم یزدی آموختن مقدمات دروس حوزوی را از سال ۱۲۵۶ق در مدرسه محسنیه یا دومنار یزد آغاز کرد.[۸] چهار سال بعد برای ادامه تحصیل به مشهد رفت[۹] و دروس سطح و نیز هیئت و نجوم و ریاضی را فراگرفت.[نیازمند منبع] در سال ۱۲۶۵ق به اصفهان مهاجرت کرد[۱۰]، در مدرسه صدر اقامت گزید و در درس شیخ محمدباقر نجفی حاضر شد. میرزای نایینی، سید اسماعیل صدر، شیخ الشریعه اصفهانی و سید مصطفی کاشانی نیز در درس محمدباقر نجفی حاضر می‌شدند. محمدباقر خوانساری، معروف به صاحب روضات الجنات، برادرش میرزا محمدهاشم چهارسوقی و ملامحمدجعفر آباده‌ای از دیگر استادان وی در اصفهان بودند.

در سال ۱۲۸۱ق، با اجازه و معرفی یکی از استادان خود، محمدباقر اصفهانی نجفی به نجف رفت.[۱۱] در نزدیکی کرمانشاه خبر درگذشت شیخ مرتضی انصاری را شنید و نتوانست از درس وی بهره‌ای ببرد. وی در نجف در مدرسه صدر ساکن شد.

اساتید

  • در اصفهان:
  • در نجف:

شاگردان

تعداد شاگردان سید محمدکاظم یزدی، چنانکه در مقالات کنگره بزرگداشت وی آمده، ۳۵۰ تن ذکر شده، اما بنابر پژوهشی دیگر، شاگردان وی دست‌کم ۷۵۰ نفر بوده‌اند.[۱۲] برخی از شاگردان وی عبارتند از:

مرجعیت

سید محمدکاظم طباطبائی یزدی در سال ۱۳۱۲ق بعد از وفات میرزای شیرازی به مرجعیت رسید.[۱۳] در آن روزها آخوند خراسانی (درگذشته ۱۳۲۹ق) و شیخ محمد طه نجف (درگذشته ۱۳۲۳ق) نیز از مراجع زنده شیعیان بودند که پس از درگذشت آن دو، سید محمدکاظم یزدی تنها مرجع بزرگ زمان خود شد.[۱۴]

آثار

  1. العروة الوثقی در فقه
  2. اجتماع الامر و النهی
  3. الاستصحاب
  4. التعادل و التراجیح
  5. رسالة فی منجزات المریض
  6. حاشیه بر مکاسب شایخ انصاری
  7. السؤال و الجواب حاوی استفتاءات فقهی که کاشف الغطاء آن را تدوین کرده.
  8. حجیة الظن فی عدد الرکعات و کیفیة صلوة الاحتیاط
  9. الصحیفة الکاظمیة حاوی مجموعه‌ای از ادعیه و مناجات که خود وی انشاء کرده است.
  10. ملحقات العروة الوثقی
  11. بستان راز و گلستان نیاز که الهی نامه به فارسی است.
  12. الکلمات الجامعه و الحکم النافعه کلمات قصار با انشای ایشان
  13. حاشیه بر فرائد الاصول
  14. رسالة فی ارث الزوجة من الثمن و العقار
  15. سروده‌ها

خدمات اجتماعی

مدرسه سید کاظم یزدی که ساخت آن از سال ۱۳۲۵ق در محله حویش نجف آغاز شده بود،[۱۵] در سال ۱۳۲۷ق تکمیل شد.[۱۶]

سیاست

سید کاظم یزدی با آنکه هم‌پایه آخوند خراسانی بود، بر خلاف او تمایلی به فعالیت سیاسی نداشت. در سال‌های آخر عمرش، درگیر سیاست شد و در زمانی که به صورت جدی احساس خطر می‌کرد، با بیانیه و تلگراف، نظرات خود را بیان می‌نمود که در روند سیاسی ایران تأثیرگذار بود. با فروکش کردن تب و تاب مشروطه، او دوباره از فعالیت سیاسی دست کشید.[۱۷] با وجود کناره‌گیری از سیاست، با آغاز جنگ جهانی اول، سید کاظم فتوای دفاع داد. در این جهاد بر ضد انگلیسی‌ها، فرزند وی به شهادت رسید.[۱۸]

حمایت از شرکت اسلامیه

در سال ۱۳۱۶ق برخی از متدینان برای مبارزه با نفوذ اقتصادی بیگانگان، شرکت اسلامیه را در اصفهان تأسیس کردند. سید جمال الدین واعظ اصفهانی برای تقویت این شرکت، رساله‌ای با عنوان «لباس التقوی» نوشت و با استفاده از آیات قرآن و روایات، ایرانیان را از مصرف کالاهای خارجی منع نمود و حمایت از شرکت اسلامیه را از وظایف حتمی مسلمانان دانست.[۱۹]

بر این رساله، عالمان برجسته‌ای همچون آخوند خراسانی، حاج میرزا حسین حاج میرزا خلیل، فاضل شربیانی، میرزا حسین نوری، شریعت اصفهانی، سید اسماعیل صدر و سیدمحمدکاظم طباطبائی یزدی، تقریظ نوشتند. سیدکاظم در تقریظ خود این‌گونه نوشته است: «بذل جهد و صرف همت با روی گرداندن مهما امکن از البسه و اقمشه خارجه لازم است.»[۲۰]

فتوای سید کاظم یزدی علیه استعمار ایتالیا در لیبی
”در این ایامی که کشورهای اروپایی مانند ایتالیا به طرابلس غرب حمله نموده و از طرفی روس‌ها شمال ایران را با قوای خود اشغال کرده‌اند و انگلیسی‌ها نیز نیروهای خود را در جنوب ایران پیاده کرده‌اند و اسلام را در معرض خطر نابودی قرار داده‌اند، بر عموم مسلمانان، از عرب و ایرانی، واجب است که خود را برای عقب راندن کفار از ممالک اسلامی مهیا سازند و از بذل جان و مال در راه بیرون‌راندن نیروهای ایتالیا از طرابلس غرب و اخراج قوای روس و انگلیس از ایران هیچ فروگذار نکنند؛ زیرا این کار از مهم‌ترین فرایض اسلامی است؛ تا به یاری خداوند دو مملکت اسلامی از تهاجم صلیبی‌ها محفوظ بماند. سید محمدکاظم طباطبائی …»
علی دوانی، نهضت روحانیون ایران، بنیاد فرهنگی امام رضا علیه‌السلام، ص۱۳۱ به نقل از آیت الله سید هبة الدین شهرستانی، مجله العلم، سال دوم، شماره ۶

فتوا علیه استعمار ایتالیا در لیبی

در پی اشغال کشور لیبی توسط قوای ایتالیایی و نیز هجوم قوای روس و انگلیس به ایران، سید کاظم یزدی در سال ۱۳۲۹ق فتوایی صادر کرد.

اعلان جهاد علیه انگلیس

در جنگ‎ جهانی اول و پس از اشغال عراق توسط نیروهای انگلیسی، سیدمحمدکاظم یزدی، میرزا محمد تقی شیرازی و شیخ الشریعه اصفهانی علیه انگلیس اعلان جهاد دادند، شماری از علمای ایران به همراه علمای عراق، وارد جنگ شدند و به دفاع از عراق پرداختند. از جمله علمایی که در آن جنگ شرکت نمودند، آقا سیدمحمد طباطبائی فرزند ارشد سیدکاظم یزدی، برادرش سید محمود طباطبایی، سید مصطفی کاشانی و فرزندش سیدابوالقاسم کاشانی، سیدمحمدتقی خوانساری، محمد مهدی خالصی و فرزندش محمد خالصی زاده، سید اسماعیل یزدی، سیدمحمدسعید حبوبی، سیدعلی تبریزی، میرزا مهدی خراسانی فرزند آیت‌الله خراسانی، شیخ محمدرضا شیرازی فرزند میرزا محمدتقی شیرازی، سید محسن حکیم و محمدحسین کاشف الغطا بودند. سید در وجوب جهاد با کفّار انگلیس، در آن زمان برای نماینده خود در کوفه فتوایی صادر نمود.[نیازمند منبع]

فتوای سیدکاظم یزدی علیه استعمار انگلیس خطاب به نماینده خود در کوفه
«سید بزرگوار، سیدعلی قزوینی ادام اللّه توفیقک: فتوای ما مبنی بر دفاع در مقابل هجوم کفّار به بلاد مسلمین در همه جا پخش شده است. از آنجا که دشمن نزدیک شده و کار سخت بالا گرفته و مشکلات زیادی پدید آورده است، بر هر کس لازم است که در عقب‌راندن قوای دشمن و سعی در حفظ ثغور اسلام، با همه امکاناتی که دارد، غفلت نورزد. اگر اهل جنگ نباشد یا عذری داشته باشد، وظیفه دارد که عشایر را با نصیحت و موعظه تشویق به جهاد کند. از این رو، بر شما هم واجب است که آنچه را گفتیم به دیگران برسانید؛ زیرا حفظ اسلام بر هر فردی، به هر صورت که امکان دارد، واجب است. النصر من الله تعالی ان شاء اللّه تعالی سیدمحمّدکاظم طباطبائی»
متن عربی این فتوا در مجله عربی اضواء چاپ بغداد، سال سوم، ش. ۱۰ آمده است. به نقل از دوانی، پیشین، ص۲۱۴.

مشروطه

در صدر مشروطه از امضای بی‌قید و شرط مجلس شورا خودداری کرد و حمایت از مجلس را منوط به انطباق کامل مصوبات آن با موازین شرع شمرد. دیدگاه انتقادیش نسبت به مشروطه، همسو با آراء شیخ فضل الله نوری بود و وقتی شیخ در حرم حضرت عبدالعظیم متحصن شد، مجدانه به حمایت از او برخاست.

تعامل و تقابل با آخوند

تعامل

  • تعامل با آخوند علیه مسیو نوز بلژیکی: نخستین ورود جدی این دو مرجع به سیاست، حمایتشان از عزل نوز بود. آخوند و سیدکاظم در جمادی الثانی ۱۳۲۳ق، در جواب عریضه تعدادی از تجار، ضمن ظالم‌خواندن نوز، رفتار او با مردم را نادرست شمردند.[۲۱]
  • حمایت از شرکت اسلامیه اصفهان: شرکت اسلامیه اصفهان در ۱۳۱۶ق، با هدف تأمین منسوجات مورد نیاز مردم ایران و مقابله با وابستگی به خارج تأسیس شد. آقانجفی اصفهانی و برادرش نورالله نجفی اصفهانی از مؤسسان این شرکت بودند. علماء در حمایت از این شرکت و ترغیب مردم به محصولات داخلی، بیانیه‌هایی صادر کردند. هشت تن از مراجع تقل