باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

سید محمدقلی موسوی هندی
اطلاعات فردی
لقب: علامه کنتوری
نسب: موسوی
تاریخ تولد: ۵ ذی‌القعده ۱۱۷۴ یا ۱۱۸۸ق
تاریخ وفات: ۹ محرم ۱۲۶۸ق
محل دفن: لکهنو
شهر وفات: لکهنو
تألیفات: تقریب الأفهام فی تفسیر آیات الأحکام • تطیهر المؤمنین عن نجاسة المشرکین • احکام عدالت علویه • أبنیه الافعال
اجتماعی: تأسیس کتابخانه ناصریه


سید محمدقُلی موسوی هندی نیشابوری مشهور به علامه کنتوری، محدث، فقیه، مورخ و متکلم امامی در هندوستان. او از سادات نیشابور بود و نسبش به امام کاظم (ع) می‌رسد. تحصیلاتش را در لکهنو آغاز کرد و به درجات بالای علمی خصوصا در کلام رسید. سید محمد تألیفات متعددی دارد و کتابخانه ناصریه در هند از یادگارهای اوست. وی پدر میر حامد حسین صاحب عبقات الانوار است.

محتویات

ولادت و خاندان

سید محمد قلی موسوی، در ۵ ذی‌القعده ۱۱۷۴ یا ۱۱۸۸ق (۱۷۷۴ م و ۱۱۵۳ ش) در «کُنتور» زاده شد. نسب وی با ۲۵ واسطه به موسی بن جعفر(ع) می‌رسد.[۱]

او در خاندان بزرگ سادات نیشابور با پیشینه‌ ای علمی به دنیا آمد. پدرش سیدمحمد حسین (معروف به الله‌کَرَم)، از علما و فقهای زمان خویش بود که بسیاری از علوم را نزد مولوی عبدالرب حضرت پوری آموخت و قرآن و بسیاری از کتب حدیثی را مانند تحفه الزائر و حق الیقین از علامه مجلسی و جامع عباسی از شیخ بهایی را استنساخ کرد.[۲]

تحصیلات و مناصب

سیدمحمد قلی، کتاب‌های اوّلیه را در لکهنو نزد فضلای آن دوره فرا گرفت و پس از آن محضر سید دلدار علی نقوی (۱۱۶۶-۱۲۳۵ق) را درک کرد و در اکثر علوم و فنون به ویژه در علم کلام تبحّر و احاطه بسیار پیدا کرد.

او در شهر «میرتهه» از توابع لکهنو و نزدیک دهلی به تدریس و قضاوت اشتغال داشت و متصدّی مقام فتوا بود.[۳]

شاگردان

  • فرزندش سید میرحامد حسین (۱۲۴۶-۱۳۰۶ق) صاحب عبقات الانوار؛
  • فرزند بزرگترش، مولانا سید سراج حسین (۱۲۱۱-۱۲۷۳ق) حکیم، طبیب، ریاضی دان و صاحب «رساله در مخروطات»؛
  • فرزند میانی ، علامه سید اعجاز حسین (۱۲۴۰-۱۲۸۶ق) صاحب کشف الحجب و شذور العقیان؛
  • دامادش، سید غلام حسنین کنتوری (۱۲۴۷-۱۳۳۷ق) صاحب انتصار الاسلام.
  • سلطان العلماء سید محمد نقوی نصیرآبادی (۱۱۹۹-۱۲۸۴ق) صاحب طعن الرماح و الضربة الحیدریة.[۴]

تألیفات

سید محمد که در اکثر علوم خصوصا کلام، محقق و صاحب‌نظر بود دارای تألیفات متعددی است، از جمله:

  1. تقریب الأفهام فی تفسیر آیات الأحکام (فارسی)
  2. تطیهر المؤمنین عن نجاسة المشرکین؛ در احکام نجاست کفار (هند، ۱۲۶۱ق)
  3. احکام عدالت علویه (فارسی)؛ در دوازده باب و یک خاتمه (هند)
  4. أبنیه الافعال؛ در علم صرف (اردو)
  5. تکمیل المیزان لتعلیم الصبیان؛ شرح کتاب میزان در علم صرف
  6. الحواشی و المطالعات
  7. نفاق الشیخین بحکم احادیث الصحیحین؛ (هند، مطبعه شریفیه). (مؤلف دو حدیث صحیح از بخاری و مسلم آورده: ۱. در بیان علامات نفاق؛ ۲. در نزاع علی(ع) و عباس در امر فدک
  8. مزیل الوسواس فی ردّ من تبع الخنّاس؛ نسخه خطی ناقص آن در کتابخانه مرکز احیای میراث اسلامی در قم موجود است.
  9. رساله در تقیه (فارسی، لکهنو) ؛ فرزندش میرحامد حسین آن را به اردو ترجمه و در مجله الاصلاح چاپ کرده است.
  10. رساله در گناهان کبیره (فارسی)
  11. سیف ناصری؛ ردّ باب اول تحفه اثنا عشریه عبدالعزیز دهلوی (که دربارة تاریخ فرقه های شیعه است)؛ نسخه  ای از آن در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.
  12. تقلیب المکائد؛ رد باب دوم تحفه اثنا عشریه (فارسی). این کتاب، در کلکته، در سال ۱۲۶۲ق به چاپ رسیده است.
  13. برهان سعادت؛ ردّ باب هفتم تحفه اثنا عشریه (فارسی). این کتاب در موضوع امامت ائمه(ع) بوده و نسخه ‌ای از آن در کتابخانه راجه رضا (رامپور هند) موجود است.
  14. تشیید المطاعن لکشف الضغائن؛ ردّ باب دهم تحفه اثنا عشریه (فارسی). این کتاب درباره مطاعن، قبایح افعال و بدعت‌های خلفای ثلاث است.
  15. مصارع الافهام لقطع (لقلع) الاوهام؛ ردّ باب یازدهم تخفة اثنا عشریه که در اوهام، تعصّبات و مغالطات اوست.
  16. الاجوبة الفاخرة فی ردّ الاشاعرة؛ ردی بر رشیدالدین دهلوی است که در جواب سیف ناصری، کتابی نگاشته بود و مؤلف، رُدود او را پاسخ گفته است.
  17. فتوحات حیدریه؛ ردّ بر صراط المستقیم عبدالحی برهانوی (۱۲۴۳ق) که در آن از اقامه عزاداری برای امام حسین(ع) منع کرده و آن‌ها را بدعت دانسته است. مؤلف، جواز سوگواری، گریه و عزای بر سیدالشهداء را از کتاب‌های عامه، ثابت کرده است.
  18. شعلة ظفریة لإحراق الشوکة العمریة؛ ردّ بر شوکت عمریه، نوشته رشیدالدین خان شاگرد عبدالعزیز دهلوی که آن را در ردّ بارقه ضیغمیه، تألیف سلطان العلماء سید محمد بن دلدار علی نوشته بود و پس از شعله ظفریه، سلطان العلماء هم کتاب ضربه حیدریه را در ردّ بر شوکت عمریه نگاشت. مؤلّف در این کتاب، به اثبات حلیت متعتین (متعه حج و متعه زنان) با استفاده از کتب اهل سنت پرداخته است.
  19. رساله در وجوب غسل مسّ میت؛ نسخه آن در کتابخانه ناصریه لکهنو موجود است.
  20. مقدمه الهیه؛ ردّ مقدمه تحفه اثنا عشریه.[۵]

کتابخانه ناصریه

نوشتار اصلی: کتابخانه ناصریه

یکی از خدمات علامه سیدمحمد قلی، تأسیس کتابخانه ‌ای است که بعدها با تلاش و کوشش فرزندش میرحامدحسین و نوه‌اش سیدناصر حسین، گسترش یافت و اکنون، در لکهنو بنام «کتابخانه ناصریه» یکی از بزرگ‌ترین کتابخانه‌های شیعه در بلاد هند و کشورهای اسلامی و آکنده از کتاب‌های چاپی و خطی شیعه و سنی است.[۶]

وفات

سیدمحمد قلی در اواخر عمرش به لکهنو بازگشت و به تألیف و خدمات علمی و دینی اشتغال داشت و سرانجام در ۸۴ سالگی در ۹ محرم ۱۲۶۸ق در شهر لکهنو وفات یافت و در حسینیه خود مدفون شد.[۷]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ناصرالدین انصاری قمی، شخصیت‌شناسی علامه سید محمدقلی موسوی لکهنوی، ۱۳۹۰ش.
  2. ناصرالدین انصاری قمی، شخصیت‌شناسی علامه سید محمد‌قلی موسوی لکهنوی، ۱۳۹۰ش.
  3. ناصرالدین انصاری قمی، شخصیت‌شناسی علامه سید محمدقلی موسوی لکهنوی، ۱۳۹۰ش.
  4. ناصرالدین انصاری قمی، شخصیت‌شناسی علامه سید محمدقلی موسوی لکهنوی، ۱۳۹۰ش.
  5. ناصرالدین انصاری قمی، شخصیت‌شناسی علامه سید محمدقلی موسوی لکهنوی، ۱۳۹۰ش.
  6. ناصرالدین انصاری قمی، شخصیت‌شناسی علامه سید محمدقلی موسوی لکهنوی، ۱۳۹۰ش.
  7. ناصرالدین انصاری قمی، شخصیت‌شناسی علامه سید محمدقلی موسوی لکهنوی، ۱۳۹۰ش.

منابع