باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

سوره نور بیست و چهارمین سوره قرآن و از سوره‌های مدنی که در جزء ۱۸ قرآن جای گرفته است. این سوره را از آن جهت نور می‌نامند که کلمه نور ۷ بار در آن به کار رفته و آیه نور در آن آمده است. سوره نور احکام فقهی بسیاری چون حدّ زنا و نسبت زنا دادن (قذف) و واجب بودن حجاب برای زنان را بیان می‌کند. همچنین در این سوره به ماجرای اِفک و مسائل مربوط به نکاح و افترا، بهتان، تهمت اشاره شده و از اشاعه فحشا نهی شده است. در فضیلت تلاوت این سوره، از جمله روایت شده است هر کس سوره نور را قرائت کند، خداوند به تعداد تمام مردان و زنان مؤمن در گذشته و در آینده به او ده حسنه می‌دهد و اینکه از حقوق دختر بر پدر آن است که سوره نور را به او آموزش دهد.

مؤمنون سورهٔ نور فرقان
سوره نور.jpg
شماره سوره: ۲۴
جزء : ۱۸
نزول
ترتیب نزول: ۱۰۳
مکی/مدنی: مدنی
اطلاعات آماری
تعداد آیات: ۶۴
تعداد کلمات: ۱۳۸۱
تعداد حروف: ۵۷۵۵

محتویات

معرفی

  • نامگذاری

نامیدن این سوره به نور به این دلیل است که کلمه «نور» هفت بار در این سوره آمده و آیه نور در آن قرار دارد. آیه نور با کلمه الله شروع می‌شود و کلمه نور پنج بار در آن به کار رفته است.[۱]

  • ترتیب و محل نزول

سوره نور جز سوره‌های مدنی و در فهرست ترتیبی سوره‌های قرآن، صد و سومین سوره‌ای است که بر پیامبر(ص) نازل شده است. این سوره در چینش کنونی قرآن، بیست و چهارمین سوره و در جزء هجدهم جای دارد.[۲]

  • تعداد آیات

سوره نور ۶۴ آیه، ۱۳۸۱ کلمه و ۵۷۵۵ حرف دارد. این سوره از نظر حجمی از سوره‌های مثانی، متوسط و در حدود نیم جزء قرآن است.

محتوا

سوره نور احکام فقهی بسیاری را بیان می‌کند: حَدّ زنا، حد نسبت زنا دادن به کسی (قذف)، احکام لِعان، واجب بودن حجاب برای زنان، معافیت حجاب از زنان سالخورده و از کار افتاده، لزوم وجود چهار شاهد برای اثبات زنا، مسائل نکاح و ماجرای اِفک. از مطالب و مباحث دیگر این سوره، پند و موعظه خداوند به مؤمنان در پرهیز از سخن گفتن درباره چیزی که آگاهی از آن ندارند و پرهیز از افترا، بهتان، تهمت و نهی شدید از اشاعه فحشا، و آداب ورود که هنگام داخل شدن در خانه‌ها و مکان‌های دیگران باید به اذن و اجازه صاحب آن باشد.[۳]

محتوای سوره نور[۴]
 
 
 
 
 
 
اصول ترویج عفت و پاکدامنی با رعایت احکام الهی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
گفتار چهارم؛ آیه ۶۲-۶۴
اهمیت پیروی از فرمان خدا و پیامبر
 
گفتار سوم؛ آیه ۵۸-۶۱
اصول ترویج عفت و محبت در خانواده
 
گفتار دوم؛ آیه ۳۴-۵۷
تأثیر پایبندی به احکام دینی در جلب رحمت الهی
 
گفتار اول؛ آیه ۱-۳۳
اصول ترویج عفت و پاکدامنی در جامعه
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب اول؛ آیه ۶۲
ضرورت عمل به فرمان پیامبر در مسایل عمومی جامعه
 
اصل اول؛ آیه ۵۸-۵۹
رعایت حریم خصوصی والدین
 
مطلب اول؛ آیه ۳۴-۳۵
بیان احکام برای هدایت مؤمنان به سوی نور
 
مقدمه؛ آیه ۱
وجوب عمل به احکام این سوره
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب دوم؛ آیه ۶۳
همیشه گوش به فرمان پیامبر باشید
 
اصل دوم؛ آیه ۶۰
رعایت پوشش مناسب برای زنان
 
مطلب دوم؛ آیه ۳۶-۳۸
ذکر خدا موجب بهره‌مندی از هدایت الهی
 
اصل اول؛ آیه ۲-۳
مجازات علنی زناکاران
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب سوم؛ آیه ۶۴
تناسب احکام دینی با نیازهای بشر
 
اصل سوم؛ آیه ۶۱
رعایت آداب ورود به خانه دیگران
 
مطلب سوم؛ آیه ۳۹-۴۰
دو مثال برای محرومیت کافران از نور معارف الهی
 
اصل دوم؛ آیه ۴-۱۰
مجازات تهمت‌زنندگان به زنان پاکدامن
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب چهارم؛ آیه ۴۱-۴۲
تسبیح عمومی موجودات، نشانه رحمت عمومی خدا
 
اصل سوم؛ آیه ۱۱-۲۶
دامن نزدن به شایعات غیراخلاقی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب پنجم؛ آیه ۴۳
نزول باران رحمت بر گروهی از بندگان؛ نشانه رحمت خاص خدا
 
اصل چهارم؛ آیه ۲۷-۲۹
رعایت حریم خصوصی افراد
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب ششم؛ آیه ۴۴-۴۶
هدایت هرکس براساس شایستگی خود
 
اصل پنجم؛ آیه ۳۰-۳۱
رعایت حیا و عفت در برخورد با نامحرمان
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب هفتم؛ آیه ۴۷-۵۷
روش منافقان و مؤمنان در عمل به حکم خدا
 
اصل ششم؛ آیه ۳۲-۳۳
ترویج فرهنگ ازدواج


آیات مشهور

آیه لعان

نوشتار اصلی: آیه لعان

خداوند در آیه ۶ تا ۱۰ سوره نور به بیان حکم لعان می‌پردازد.[۵] اکثر مفسران شأن نزول آیه را مربوط به یکی از صحابه به نام هلال بن امیه دانسته‌اند که با حضور نزد پیامبر(ص) مدعی شد که همسر خود را در حال ارتکاب عمل زنا با شخص دیگر دیده است و برای ادعای خود شاهدی ندارد. پیامبر(ص) تصمیم گرفت که حد قذف را بر هلال جاری کند که آیات فوق نازل شد و طبق آن راهکاری عادلانه برای حل این مسئله بیان گردید.[۶] این موضوع با عنوان لعان یکی از ابواب فقه اسلامی است که با اجرای آن زوجین از هم جدا و بر یکدیگر حرام مؤبد شده[۷] و حد قذف و حد زنا از آنها برداشته می‌شود.[۸]

آیات افک

نوشتار‌های اصلی: آیات افک و ماجرای افک

قرآن کریم از آیه یازدهم سوره نور به ماجرای تهمت به یکی از مسلمانان اشاره می‌کند و آنان را به دلیل این عمل سرزنش می‌کند. از آیات قرآن بدون توجه به تفاسیر و شأن نزولی که برای آن ذکر کرده‌اند، می‌توان دریافت فردی که به او تهمت زده شده فردی مشهور و از اعضای خانواده پیامبر(ص) بوده و تهمت‌زنندگان گروهی از مردم بوده‌اند.[۹] برای این آیات دو شأن نزول ذکر شده است: ۱. تهمت‌زدن برخی منافقان به عایشه، پس از بازگشت مسلمانان از غزوه بنی مُصطَلِق[۱۰][۱۱] ۲. تهمت‌زدن عایشه به ماریه قبطیه.[۱۲][۱۳] در این آیات ضمن اینکه تهمت‌زنندگان به عذابی بزرگ تهدید شده‌اند، مومنان نیز از اینکه شایعات را بدون دلیل و بررسی باور کنند نهی شده‌اند.[۱۴]

آیه نور

نوشتار اصلی: آیه نور

«اللَّهُ نُورُ‌ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْ‌ضِ ۚ مَثَلُ نُورِ‌هِ کمِشْکاةٍ فِیهَا مِصْبَاحٌ ۖ الْمِصْبَاحُ فِی زُجَاجَةٍ ۖ الزُّجَاجَةُ کأَنَّهَا کوْکبٌ دُرِّ‌ی یوقَدُ مِن شَجَرَ‌ةٍ مُّبَارَ‌کةٍ زَیتُونَةٍ لَّا شَرْ‌قِیةٍ وَلَا غَرْ‌بِیةٍ یکادُ زَیتُهَا یضِیءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ‌ ۚ نُّورٌ‌ عَلَیٰ نُورٍ‌ ۗ یهْدِی اللَّهُ لِنُورِ‌هِ مَن یشَاءُ ۚ وَیضْرِ‌بُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ ۗ وَاللَّهُ بِکلِّ شَیءٍ عَلِیمٌ﴿۳۵﴾» (ترجمه: خدا نور آسمان‌ها و زمین است. مَثَل نور او چون چراغدانی است که در آن چراغی، و آن چراغ در شیشه‌ای است. آن شیشه گویی اختری درخشان است که از درختِ خجسته زیتونی که نه شرقی است و نه غربی، افروخته می‌شود. نزدیک است که روغنش -هرچند بدان آتشی نرسیده باشد- روشنی بخشد. روشنی بر روی روشنی است. خدا هر که را بخواهد با نور خویش هدایت می‌کند و این مَثَل‌ها را خدا برای مردم می‌زند و خدا به هر چیزی داناست.)

در برخی از تفاسیر با توجه به روایات نقل‌شده، این آیه را بر اهل بیت پیامبر(ص) تطبیق داده‌اند. در تفسیر شبر از امام رضا(ع) روایت شده که ما مشکاتی هستیم که چراغ محمد در آن قرار دارد و خداوند با ولایتِ ما هر که را بخواهد هدایت می‌کند.[۱۵] در تفسیر المیزان نیز از امام صادق درباره آیه نور چنین آمده است: این مَثلی است که خدا برای ما اهل بیت زده که پیامبر(ص) و ائمه از نشانه‌های خدایند؛ نشانه‌هایی که مردم به وسیله آنها به سوی توحید و مصالح دین و شرایع اسلام و مستحبات و واجبات هدایت می‌شوند.[۱۶] علامه طباطبائی این روایت را از قبیل اشاره به بعضی مصادیق می‌داند و معتقد است آیه در ظاهر شامل غیر اهل بیت(ع) نیز می‌شود و انبیا، اوصیا و اولیا را هم شامل می‌گردد.[۱۷]

آیات الاحکام

آیات ۲ تا ۸ سوره نور را جزو آیات الاحکام برشمرده‌اند.[۱۸] آیه دو، حکم و حدّ شخص زناکار را بیان می‌کند و آیه سه، ازدواج فرد مؤمن با شخص زناکار را حرام می‌خواند؛ البته در تفاسیر آمده است منظور از شخص زناکار در این حکم، فردی است که مشهور به این کار است نه کسی که توبه کرده است.[۱۹] آیات چهارم تا هشتم نیز درباره تهمت زنا سخن می‌گویند و حکم قَذْف و لِعان را بیان می‌کنند.[۲۰]

از دیگر آیات الاحکام این سوره، آیه ۳۱ است که یکی از آیات حجاب به شمار می‌رود.[۲۱] این آیه زنان را به پاکدامنی و پوشاندن زینت‌هایشان دستور می‌دهد و کسانی را که زنان می‌توانند در برابر آنان حجاب نداشته باشند، نام می‌برد. آیه ۶۰ زنان سالخورده را با شرایطی، از این حکم استثنا می‌کند.[۲۲] همچنین آیات ۳۲ و ۳۳ را جزو آیاتی برشمرده‌اند که از آنها حکم شرعی برداشت می‌شود.[۲۳] این آیات دستور به ازدواج زنان و مردان می‌دهند و بیان می‌کنند اگر شرایط چنین کاری را ندارند، عفت و پاکدامنی پیشه کنند.

فضیلت و خواص

نوشتار اصلی: فضائل سور

در فضیلت سوره نور از پیامبر(ص) روایت شده هر که سوره نور را قرائت نماید خداوند به تعداد تمام مردان و زنان مؤمن در گذشته و در آینده به او ده حسنه می‌دهد.[۲۴] درباره آموزش سوره نور به اعضای خانواده نیز از پیامبر(ص) آمده از حقوق دختر بر پدر آن است که سوره نور را به او تعلیم دهد.[۲۵] از امام علی(ع) هم در این باره آمده سوره نور را به زنان‌تان بیاموزید که در آن موعظه‌ها و پندهای نیکویی است.[۲۶] از امام صادق(ع) نیز نقل شده مال‌ و غریزه جنسی خود را با تلاوت سوره نور محافظت کنید و زنان‌تان را با این سوره حفظ کنید، زیرا هر کس بر قرائت این سوره به صورت روزانه یا شبانه مداومت ورزد، هیچ یک از اهل خانه‌اش مرتکب زنا نخواهد شد و پس از مرگش هفتاد هزار فرشته الهی او را تا قبرش تشییع می‌کنند و برای او دعا و استغفار می‌کنند تا او را در قبرش کنند.[۲۷]

برای تلاوت این سوره در روایات آثار و برکاتی چون راهی برای جلوگیری از احتلام[۲۸]، بازگشت فراری (اگر آیه ۴۰ این سوره را بخواند) و درمان ضعف چشم اگر آیه ۳۵ سوره نور را بنویسد و بشوید و از آن آب در چشم کشد[۲۹] نقل شده است.

تک نگاری‌ها

آثاری به صورت مستقل به تفسیر سوره نور پرداخته‌اند: