باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

سوره نوح هفتاد و یکمین سوره و از سوره‌های مکی قرآن است که در جزء ۲۹ جای دارد. نام‌گذاری این سوره به نام نوح به دلیل پرداختن به داستان حضرت نوح(ع) است. این سوره ترسیمی است از بیان مبارزه دائمی طرفداران حق و باطل و برنامه‌هایی که طرفداران حق در مسیر خود باید به کار بندند. این سوره از سوره‌های مفصلات یعنی سوره‌های نسبتا کوچک قرآن است.

معارج سورهٔ نوح جن
سوره نوح.jpg
شماره سوره: ۷۱
جزء : ۲۹
نزول
ترتیب نزول: ۷۱
مکی/مدنی: مکی
اطلاعات آماری
تعداد آیات: ۲۸
تعداد کلمات: ۲۲۷
تعداد حروف: ۹۶۵

دو آیه تاخیر اجل و طلب غفران برای خود و مؤمنان از آیات مشهور این سوره است. در فضیلت تلاوت این سوره نقل شده هر كس سوره نوح (ع) را قرائت كند، از مؤمنانی است كه دعای حضرت نوح (ع) شامل حال او می‌شود.

آیه ۲۸ سوره نوح به خط معلی

محتویات

معرفی سوره

نام‌گذاری

نام‌گذاری این سوره به نام «‌نوح‌» را به دلیل شرح داستان حضرت نوح(ع) از ابتدا تا انتهای این سوره دانسته‌اند.[۱]

محل و ترتیب نزول:

سوره نوح جزو سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، هفتاد و یکمین سوره‌ای است که بر پیامبر(ص) نازل شده است. این سوره در چینش کنونی مُصحَف نیز هفتاد و یکمین سوره است و در جزء ۲۹ قرآن جای دارد.[۲]

تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها

سوره نوح ۲۸ آیه،[یادداشت ۱] ۲۲۷ کلمه و ۹۶۵ حرف دارد و از نظر حجم جزو سوره‌های مفصلات (سوره‌های نسبتا کوچک فرآن) است.[۳] این سوره را در شمار سوره‌های ممتحنات نیز آورده‌اند[۴] که گفته شده این سوره‌ها با سوره ممتحنه تناسب محتوایی دارند.[۵] [یادداشت ۲]

محتوی سوره

نوشتار اصلی: حضرت نوح (ع)

داستان نوح و سرگذشت قوم او در سوره‌های متعددی از قرآن [یادداشت ۳] اشاره شده؛ ولی آنچه در سوره نوح (ع) آمده قسمت خاصی از زندگی اوست که در جای دیگری به این سبک نیامده‌است.[۶] در این سوره به دعوت مستمر او به سوی توحید و کیفیت این دعوت و چگونگی برخورد حضرت نوح(ع) با قوم لجوج خود که حاضر به ایمان آوردن نبودند، پرداخته شده است.[۷]

در این سوره مطالب دیگری متناسب با داستان حضرت نوح مطرح شده است.

  • نقل نصایح و مواعظ حضرت نوح
  • تأکید بر تقوای الهی و اطاعت از خدا و پیامبرش
  • شمارش نعمت‌های خدا و آثار و نشانه‌های توحید
  • ذکر اصول عقیدتی، فقهی، اخلاقی و اجتماعی
  • دعاهای آموزنده حضرت نوح و شیوه دعا کردن. [۸]
محتوای سوره نوح[۹]
 
 
تلاش خستگی‌ناپذیر حضرت نوح برای هدایت انسان‌ها
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
گفتار دوم؛ آیه ۲۱-۲۸
هلاکت قوم حضرت نوح
 
گفتار اول؛ آیه ۱-۲۰
اقدامات حضرت نوح برای هدایت و نجات قومش
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب اول؛ آیه ۲۱-۲۳
علت عذاب؛ پیروی قوم نوح از رهبران فاسد
 
اقدام اول؛ آیه ۱-۴
ابلاغ پیام توحیدی خود به مردم
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب دوم؛ آیه ۲۴-۲۷
تقاضای نوح از خدا برای نزول عذاب بر کافران
 
اقدام دوم؛ آیه ۵-۹
دعوت مستمر مردم به توحید
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب سوم؛ آیه ۲۸
دعای نوح برای مؤمنان
 
اقدام سوم؛ آیه ۱۰-۱۲
دعوت مردم به توبه از گناهان
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
اقدام چهارم؛ آیه ۱۳-۲۰
احتجاج با مشرکان و اثبات ربوبیت خدا


نکات تفسیری

چند نکته تفسیری ذیل برخی از آیات سوره نوح ارائه شده است

اصول سه‌گانه دعوت حضرت نوح(ع)

آیه سوم سوره نوح «أَنِ اعْبُدُوا اللَّـهَ وَاتَّقُوهُ وَأَطِيعُونِ» را دربردارنده اصول سه‌گانه دعوت حضرت نوح(ع) دانسته‌اند. علامه طباطبایی بخش اول آیه «أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ» را نشان‌دهنده شناخت قوم نوح نسبت به خدا می‌داند؛ ولی به جای پرستش خدا، بت‌ها را به عنوان شفیع نزد خدا عبادت می‌کردند؛ به همین دلیل اصل اول دعوت نوح را دعوت به توحید معرفی می‌کند.[۱۰] دومین اصل برگرفته از عبارت «وَ اتَّقُوهُ» اجتناب از گناهان کبیره و صغیره یعنی شرک و پایین‌تر از آن و در مقابل آن انجام اعمال صالحی است که نباید ترک شود. اصل سوم از فراز سوم آیه «وَ أَطِيعُونِ» گرفته شده که آن را اطاعت از نوح، تصدیق رسالتش و گرفتن معالم دین از او دانسته‌اند.[۱۱]

کسب رحمت و برکت

آیات ۱۰ تا ۱۲ سوره نوح «فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُ‌وا رَ‌بَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارً‌ا يُرْ‌سِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَ‌ارً‌ا وَيُمْدِدْكُم بِأَمْوَالٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ وَ يَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَارً‌ا» استغفار را از جمله راه‌های کسب رحمت و برکت خداوند معرفی کرده است.[۱۲] ذیل این آیات روایاتی وارد شده که جلب منفعت و رحمت خداوند را منوط به طلب آمرزش از خداوند کرده است.[۱۳]

آیات مشهور

دو آیه ۴ و ۲۸ سوره نوح درباره تاخیر زمان مرگ و طلب غفران برای خود و مؤمنان از آیات مشهور و نامدار این سوره است.

آيه تأخیر اجل (۴)

نوشتار اصلی: آیه تأخیر اجل

«يَغْفِرْ‌ لَكُم مِّن ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرْ‌كُمْ إِلَىٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى ۚ إِنَّ أَجَلَ اللَّـهِ إِذَا جَاءَ لَا يُؤَخَّرُ‌ لَوْ كُنتُمْ تَعْلَمُونَ﴿۴﴾»
 (ترجمه: [تا] برخى از گناهانتان را بر شما ببخشايد و [اجل‌] شما را تا وقتى معين به تأخير اندازد. اگر بدانيد، چون وقت مقرر خدا برسد، تأخير بر نخواهد داشت.)

به تأخیر افتادن اَجَل یا زمان مرگ انسان از مباحث کلامی است که ذیل آیه چهارم سوره نوح به آن پرداخته شده است.[۱۴] در این آیه خطاب به مشرکان آمده است در صورت ایمان به اصول سه‌گانه دعوت حضرت نوح(ع) گناهان شما بخشیده و اجل شما به تأخیر می‌افتد.[۱۵]

بسیاری از مفسران شیعی طبق مفاد این آیه «اجل» را به «اجل معلق» و‌ اجل مسمی یا «اجل نهایی» و به تعابیر دیگر به اجل نزدیک و دور یا اجل مشروط و اجل مطلق تقسیم کرده‌اند؛ بر این اساس «اجل معلق» به وسیله راهکارهایی از جمله استغفار قابل تأخیر است و اجل نهایی که از آن به «اجل الله» نیز تعبیر شده، حتمی است و قابل تغییر نیست.[۱۶] علامه طباطبایی تأخير مرگ تا اجلى معين را در این آیه، نتيجه عبادت خدا، تقوى و اطاعت رسول دانسته و اینکه به كفار وعده داده شده اگر صاحب ايمان و تقوا و اطاعت شوند، اجل كوتاه‌ترشان را تا اجل مسمى به تأخير مى‌‏اندازد.[۱۷]

تأخیر اجل مورد تایید روایات نیز واقع شده است. [۱۸] در روایتی از امام صادق(ع) آمده است «مَنْ یَمُوتُ بالذُنوب أَکْثَرُ مِمَّنْ یَمُوتُ بالآجال وَ مَنْ یَعیشُ بالإحْسان أَکْثَرُ ممَّن یَعیشُ بالأَعمار؛ آنها كه بر اثر گناهان مى‏‌ميرند بيش از آنها هستند كه به مرگ الهى از دنيا مى‌روند و كسانى كه بر اثر نيكوكارى عمر طولانى پيدا مى‏‌كنند بيش از كسانى هستند كه بر اثر عوامل طبيعى عمرشان زياد مى‌‏شود»[۱۹]

آیه طلب غفران (۲۸)

آیه ۲۸ سوره نوح درباره طلب غفران برای خود، والدین و مؤمنان از دعاهای قرآنی مشهوری است که در قنوت نماز نیز خوانده می‌شود.

«رَّ‌بِّ اغْفِرْ‌ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَبَارً‌ا﴿۲۸﴾»
 (ترجمه: پروردگارا، بر من و پدر و مادرم و هر مؤمنى كه در سرايم درآيد و بر مردان و زنان با ايمان ببخشاى و جز بر هلاكت ستمگران ميفزاى.)

طلب آمرزش از سوی حضرت نوح(ع) را به دلیل امکان ترک اولایی دانسته‌اند که ممکن است از سوی او سر زده باشد همچنانکه اولیاء الله بعد از همه تلاشی که در راه خدا از خود نشان می‌دهند باز خویش را مقصر می دانند تا هرگز گرفتار غرور نشوند.[۲۰] علامه طباطبایی منظور از «ولمن دخل بیتی» را اقوام و خویشان مؤمن و منظور از «و للمومنین و المومنات» را همه مران و زنان مؤمن تا روز قیامت دانسته است. به نظر وی واژه تبار اشاره به هلاکتی است که در آخرت باعث عذاب اخروی و در دنیا باعث نابودی می‌گردد.[۲۱]

فضیلت و خواص

نوشتار اصلی: فضائل سور

در فضیلت تلاوت سوره نوح از پیامبر اسلام (ص) نقل شده هر كس سوره نوح را قرائت كند، از مؤمنانی است كه دعای حضرت نوح(ع) شامل حال او می‌شود.[۲۲] از امام صادق (ع) نیز روایت است هر كس كه به خدا ایمان دارد و كتابش را قرائت می‌كند، قرائت سوره نوح را رها نكند. هر بنده‌ای كه با امید به پاداش الهی و شكیبایی در راه خدا سوره نوح را در نمازهای واجب و مستحب خود بخواند خداوند او را در خانه‌های نیكوكاران مسكن دهد.[۲۳] در برخی روایات برای قرائت این سوره خواصی چون رهایی از اسارت، سلامتی در سفر[۲۴] و بهبود وضعیت مالی[۲۵] و همچنین برآورده شدن حاجات نقل شده است.[۲۶]

جستارهای وابسته

متن سوره

سوره نوح

مـتـن ترجمه
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّ‌حْمَـٰنِ الرَّ‌حِيمِ
إِنَّا أَرْ‌سَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِ أَنْ أَنذِرْ‌ قَوْمَكَ مِن قَبْلِ أَن يَأْتِيَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿١﴾ قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ‌ مُّبِينٌ ﴿٢﴾ أَنِ اعْبُدُوا اللَّـهَ وَاتَّقُوهُ وَأَطِيعُونِ ﴿٣﴾ يَغْفِرْ‌ لَكُم مِّن ذُنُوبِكُمْ وَيُؤَخِّرْ‌كُمْ إِلَىٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى ۚ إِنَّ أَجَلَ اللَّـهِ إِذَا جَاءَ لَا يُؤَخَّرُ‌ ۖ لَوْ كُنتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿٤﴾ قَالَ رَ‌بِّ إِنِّي دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلًا وَنَهَارً‌ا ﴿٥﴾ فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعَائِي إِلَّا فِرَ‌ارً‌ا ﴿٦﴾ وَإِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ‌ لَهُمْ جَعَلُوا أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ وَاسْتَغْشَوْا ثِيَابَهُمْ وَأَصَرُّ‌وا وَاسْتَكْبَرُ‌وا اسْتِكْبَارً‌ا ﴿٧﴾ ثُمَّ إِنِّي دَعَوْتُهُمْ جِهَارً‌ا ﴿٨﴾ ثُمَّ إِنِّي أَعْلَنتُ لَهُمْ وَأَسْرَ‌رْ‌تُ لَهُمْ إِسْرَ‌ارً‌ا ﴿٩﴾ فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُ‌وا رَ‌بَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارً‌ا ﴿١٠﴾ يُرْ‌سِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَ‌ارً‌ا ﴿١١﴾ وَيُمْدِدْكُم بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَارً‌ا ﴿١٢﴾ مَّا لَكُمْ لَا تَرْ‌جُونَ لِلَّـهِ وَقَارً‌ا ﴿١٣﴾ وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَارً‌ا ﴿١٤﴾ أَلَمْ تَرَ‌وْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّـهُ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا ﴿١٥﴾ وَجَعَلَ الْقَمَرَ‌ فِيهِنَّ نُورً‌ا وَجَعَلَ الشَّمْسَ سِرَ‌اجًا ﴿١٦﴾ وَاللَّـهُ أَنبَتَكُم مِّنَ الْأَرْ‌ضِ نَبَاتًا ﴿١٧﴾ ثُمَّ يُعِيدُكُمْ فِيهَا وَيُخْرِ‌جُكُمْ إِخْرَ‌اجًا ﴿١٨﴾ وَاللَّـهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْ‌ضَ بِسَاطًا ﴿١٩﴾ لِّتَسْلُكُوا مِنْهَا سُبُلًا فِجَاجًا ﴿٢٠﴾ قَالَ نُوحٌ رَّ‌بِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي وَاتَّبَعُوا مَن لَّمْ يَزِدْهُ مَالُهُ وَوَلَدُهُ إِلَّا خَسَارً‌ا ﴿٢١﴾ وَمَكَرُ‌وا مَكْرً‌ا كُبَّارً‌ا ﴿٢٢﴾ وَقَالُوا لَا تَذَرُ‌نَّ آلِهَتَكُمْ وَلَا تَذَرُ‌نَّ وَدًّا وَلَا سُوَاعًا وَلَا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرً‌ا ﴿٢٣﴾ وَقَدْ أَضَلُّوا كَثِيرً‌ا ۖ وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا ضَلَالًا ﴿٢٤﴾ مِّمَّا خَطِيئَاتِهِمْ أُغْرِ‌قُوا فَأُدْخِلُوا نَارً‌ا فَلَمْ يَجِدُوا لَهُم مِّن دُونِ اللَّـهِ أَنصَارً‌ا ﴿٢٥﴾ وَقَالَ نُوحٌ رَّ‌بِّ لَا تَذَرْ‌ عَلَى الْأَرْ‌ضِ مِنَ الْكَافِرِ‌ينَ دَيَّارً‌ا ﴿٢٦﴾ إِنَّكَ إِن تَذَرْ‌هُمْ يُضِلُّوا عِبَادَكَ وَلَا يَلِدُوا إِلَّا فَاجِرً‌ا كَفَّارً‌ا ﴿٢٧﴾ رَّ‌بِّ اغْفِرْ‌ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلَا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلَّا تَبَارً‌ا ﴿٢٨﴾
به نام خداوند رحمتگر مهربان
ما نوح را به سوى قومش فرستاديم كه: «قومت را، پيش از آنكه عذابى دردن