باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

سوره طه بیستمین سوره و از سوره‌های مکی قرآن است که در جزء ۱۶ قرآن جای دارد. شروع این سوره با حروف مقطعه «طا» و «هاء» دلیل نام‌گذاری آن به نام «طه» است. ابلاغ وحی توسط پیامبر(ص) بدون به سختی‌انداختن خود، دستور به اعتدال و میانه روی در همه چیز حتی در دعا و عبادت، قصه آدم و ماجرای هبوط وی از بهشت و داستان حضرت موسی(ع) از موضوعات این سوره است.

مریم سورهٔ طه انبیاء
سوره طه.jpg
شماره سوره: ۲۰
جزء : ۱۶
نزول
ترتیب نزول: ۴۵
مکی/مدنی: مکی
اطلاعات آماری
تعداد آیات: ۱۳۵
تعداد کلمات: ۱۱۷۷
تعداد حروف: ۵۰۹۳

در فضیلت تلاوت این سوره از پیامبر(ص) آمده هر کس سوره طه را قرائت کند خداوند در روز قیامت ثواب همه مهاجران و انصار را به او عطا می‌کند.

محتویات

معرفی

نامگذاری

شروع این سوره با حروف مُقَطّعه «طا» و «هاء» را دلیل نام‌گذاری این سوره به نام طه دانسته‌اند.[۱] نام دیگر سوره طه «کلیم» است که از لقب حضرت موسی(ع) یعنی کلیم الله (هم‌سخن با خداوند) گرفته شده است؛ زیرا داستان این پیامبر و سخن‌گفتنش با خدا در این سوره آمده است.[۲]

ترتیب و محل نزول

سوره طه جزو سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، چهل و پنجمین سوره‌ای است که بر پیامبر(ص) نازل شده است. این سوره در چینش کنونی مُصحَف، بیستمین سوره است[۳] و در جزء ۱۶ قرآن جای دارد.

تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها

سوره طه ۱۳۵ آیه، ۱۵۳۴ کلمه و ۵۳۹۹ حرف دارد. این سوره از نظر حجمی جزو سوره‌های مئون و متوسط است که نیم جزء قرآن را شامل می‌شود[۴] و یازدهمین سوره‌ای است که با حروف مُقَطَّعه آغاز می‌شود.[۵]

محتوا

علامه طباطبایی هدف اصلی این سوره انذار و تبشیر از راه بیان داستان‌های اقوام گذشته داستان حضرت موسی(ع) می‌داند؛ آیاتی که حجت‌های روش برای عقل است تا خود را ملزم به اعتراف به توحید و اجابت دعوت حق کند و از احوال روز قیامت و خسران ظالمین، انسان را آگاه می‌سازد.[۶]

به تصریح تفسیر نمونه سوره طه همانند دیگر سوره‌های مکی بیشتر سخن از مبدا و معاد می‌گوید و نتایج توحید و بدبختی‌های شرک را برمی‌شمرد.[۷]

مطالب سوره طه در چند بخش زیر می‌توان خلاصه کرد:

محتوای سوره طه[۹]
 
 
 
 
 
 
 
 
روش‌های قرآن برای تذکر دادن به انسان ها
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
خاتمه؛ آیه ۱۳۰-۱۳۵
وظایف پیامبر در برابر مخالفان قرآن
 
روش سوم؛ آیه ۱۱۵-۱۲۹
یادآوری پیامدهای غفلت و روی‌گردانی از یاد خدا
 
روش دوم؛ آیه ۱۰۵-۱۱۴
هشدار دادن نسبت به سرانجام اعمال در قیامت
 
روش اول؛ آیه ۹-۱۰۴
بیان داستان پیامبرانی مانند حضرت موسی
 
مقدمه؛ آیه ۱-۸
هدف از نزول قرآن تذکردادن است
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
وظیفه اول؛ آیه ۱۳۰
صبر نمودن در برابر مخالفت‌ها
 
مطلب اول؛ آیه ۱۱۵-۱۲۳
پیامد بی‌توجهی آدم و حوا به فرمان خدا
 
مطلب اول؛ آیه ۱۰۵-۱۰۷
برپاشدن قیامت با فروپاشی کوه‌ها
 
مطلب اول؛ آیه ۹-۴۱
بعثت حضرت موسی
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
وظیفه دوم؛ آیه ۱۳۱
بی‌توجهی به قدرت ظاهری مخالفان
 
مطلب دوم؛ آیه ۱۲۴-۱۲۹
پیامدهای روی‌گردانی از یاد خدا در زندگی انسان‌ها
 
مطلب دوم؛ آیه ۱۰۸
خاشع‌شدن همگان در برابر فرمان خدا در روز قیامت
 
مطلب دوم؛ آیه ۴۲-۵۶
مأموریت موسی برای دعوت فرعون به توحید
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
وظیفه سوم؛ آیه ۱۳۲
تشویق به نماز و بندگی خدا
 
 
 
 
 
مطلب سوم؛ آیه ۱۰۹-۱۱۲
سرنوشت انسان‌ها در روز قیامت
 
مطلب سوم؛ آیه ۵۷-۷۶
ایمان آوردن ساحران فرعون
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
وظیفه چهارم؛ آیه ۱۳۳-۱۳۵
یادآوری عذاب حتمی الهی
 
 
 
 
 
مطلب چهارم؛ آیه ۱۱۳-۱۱۴
بیان روش حقیقت معاد در قرآن
 
مطلب چهارم؛ آیه ۷۷-۹۸
گوساله‌پرستی بنی‌اسرائیل
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مطلب پنجم؛ آیه ۹۹-۱۰۴
تذکر، هدف از بیان داستان پیامبران در قرآن
 
 
 
 


داستان‌ها و روایت‌های تاریخی

در بیش از هشتاد آیه از سوره طه به صورت مفصل به داستان نبوت و تبلیغ حضرت موسی(ع) پرداخته و در آیات پایانی سوره نیز به داستان حضرت آدم(ع) و هبوط او به زمین اشاره شده است.

  • داستان موسی(ع):
    • آتش در وادی مقدس طُویٰ، گفتگو با خدا و برگزیدن موسی، معجزهٔ تبدیل عصا به اژدها و ید بیضاء، امر به دعوت فرعون، همراهی حضرت هارون با موسی (آیات ۹-۳۲)؛
    • داستان تولد موسی و به نیل انداختن او توسط مادرش، رسیدن موسی به کاخ فرعون، بازگرداندن موسی به مادر (آیات ۳۸-۴۰)؛
    • قتل دشمن، زندگی در مدین و برگزیدگی (آیات ۴۰-۴۱)؛
    • رفتن به سوی فرعون، گفتگو با فرعون، مقابله با ساحران، ایمان ساحران و تهدید فرعون (آیات ۴۲-۷۳)؛
    • گذر بنی‌اسرائیل از دریا و غرق شدن فرعونیان (آیات ۷۷-۷۸)؛
    • نزول نعمات بر بنی‌اسرائیل، گوساله سامری، گفتگوی قوم با هارون، اعتراض موسی به هارون، گفتگوی موسی و سامری (آیه‌های ۸۰-۹۷).
  • داستان آدم(ع): سجده فرشتگان و سرباززدن ابلیس، هشدار به آدم دربارهٔ ابلیس، وسوسه ابلیس و خوردن از شجره، هبوط به زمین (آیه‌های ۱۱۵-۱۲۳).

شأن نزول برخی آیات

آیات نخستین و آیه ۱۳۱ سوره طه دارای شأن نزول است.

میانه‌روی در عبادات

در روایات آمده است که پیامبر اسلام(ص) بعد از نزول وحی و قرآن بسیار عبادت می‌کرد و آن‌قدر بر پاهای خود می‌ایستاد که متورم می‌شد؛ به همین دلیل آیات نخستین سوره طه نازل شد و به پیامبر(ص) دستور داد که این‌همه رنج و سختی در راه عبادت تحمل نکن و اعتدال را در دعا و عبادت رعایت کن.[۱۰]

در اسباب نزول القرآن نوشته واحدی نیشابوری نیز آمده است که ابوجهل و نضر بن حارث و برخی از کفار قریش با طعنه به پیامبر و یارانش می‌گفتند که محمد با ترک آیین ما خود را به زحمت انداخته است و نزول قرآن را باعث سختی مسلمانان شده است که این آیات نازل شد و از مسلمانان و پیامبر(ص) خواست در عبادت میانه‌روی را رعایت کنند و خود را به سختی نیندازند.[۱۱]

تسلای پیامبر(ص)

درباره سبب نزول آیه ۱۳۱ سوره طه «وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَىٰ مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنْهُمْ زَهْرَ‌ةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ...؛ و زنهار به سوى آنچه اصنافى از ايشان را از آن برخوردار كرديم [و فقط] زيور زندگى دنياست تا ايشان را در آن بيازماييم، ديدگان خود مدوز...» از ابو رافع خادم رسول الله(ص) آمده است که: روزی مهمانی برای آن حضرت رسید و حضرت مرا نزد یک یهودی فرستاد که مقداری آرد برای تهیه غذا برای مهمان نسیه کنم و اینکه تا اول ماه رجب آن را پس می‌دهد؛ ولی یهودی گفت من با او معامله نمی‌کنم مگر اینکه گروی بدهد. ابو رافع می‌گوید وقتی خبر این برخورد را به پیامبر دادم، فرمود به خدای زمین و آسمان اگر می‌فروخت به جای این پیراهن یا زره به او طلا می‌دادم. بعد از این ماجرا بود که این آیه برای تسلی و غم‌زدایی از پیامبر نازل شد.[۱۲]

نکته‌های تفسیری

استواء بر عرش (آیه ۵)

مفسران آیه ۵ سوره طه «الرَّ‌حْمَـٰنُ عَلَى الْعَرْ‌شِ اسْتَوَىٰ؛ خداى رحمان كه بر عرش استيلا يافته است» را همانند دیگر آیاتی که از عبارت «استواء بر عرش» استفاده کرده‌اند، کنایه از عمومیت حکمرانی خدا بر همه عالم و گستردگی تدبیر الهی بر همه امور هستی از خرد و کلان و آسمانی و زمینی می‌داند که نشانه‌ای از توحید در ربوبیت خداوند است.[۱۳] استفاده از صفت «الرحمن» که بیان‌گر رحمت گسترده الهی است را مناسب با تدبیر و حکمرانی او در عالم هستی که همان استواء بر عرش است، دانسته‌اند.[۱۴]

اسماءالحسنی (آیه ۸)

همچنین ببینید: اسماءالحسنی

علامه طباطبایی آیه هشتم سوره طه «اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى‏» را از برجسته‌ترین آیات این سوره نامیده است.[۱۵]

تعبیر اسماء الحسنی در این آیه را به معنای نام‌های نیک دانسته‌اند؛ اگرچه همه نام‌های پروردگار نیک است، ولی در میان اسما و صفات خدواند برخی دارای اهمیت بیشتری است که به نام «اسماء‌الحسنی» نامیده شده است.[۱۶] مراد از اسما الحسنی الهی را اسمایی دانسته است که مانند علیم، حی و قدیر بیان‌گر کمال محض خداوند و خالی از هر عیب و نقصی باشد.[۱۷]

آیات مشهور

 
دعای حضرت موسی(ع)، آیات ۲۵ تا ۲۹ سوره طه، به خط کوفی

آیه شرح صدر

قَالَ رَ‌بِّ اشْرَ‌حْ لِی صَدْرِ‌ی وَیسِّرْ‌ لِی أَمْرِ‌ی وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِی یفْقَهُوا قَوْلِی﴿۲۵-۲۸﴾
 (ترجمه: [موسی] گفت: پروردگارا، سینه‌ام را گشاده گردان، و کارم را برای من آسان ساز، و از زبانم گره بگشای، [تا] سخنم را بف