باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

سقایة الحاج

سِقایَةُ الحاج به معنای سیراب کردن حاجیان، از مسئولیت‌های صدر اسلام در زمان حج بوده است. سقایت حاجیان با آب زمزم و غیر آن بوده و تا قبل از فتح مکه، با شراب نیز انجام می‌شده است. عباس عموی پیامبر مسئول سقایت الحاج بود و پیامبر نیز این مقام را در دست او باقی گذاشت.

قرآن در آیه ۱۹ سوره توبه، مقام ایمان و جهاد را برتر و بالاتر از مقام سقایت حاجیان معرفی می‌کند.

محتویات

معرفی

سقایت حاجیان، سیراب کردن آن‌ها در زمان حج بود.[۱] از آن‌جا که سرزمین مکه خشک و کم‌آب بود، این مسئولیت از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده و کسی که سرپرست این مقام بود، از موقعیت ویژه‌ای برخوردار می‌شد.[۲]

آب‌رسانی به حاجیان، تنها از چاه زمزم نبود، بلکه حتی براساس برخی منابع، این چاه، مدت‌ها نامعلوم بوده و در نهایت، عبدالمطلب در خواب به مکان این چاه راهنمایی شده و آن‌ را مجدد احیا کرد.[۳]

سقایت حاجیان تا قبل از فتح مکه با شراب نیز بوده است و علاوه بر آب به حاجیان، شراب نیز داده می‌شد.[۴]

متولیان سقایت

مسئولیت سقایت حجاج در دست هاشم بن عبدمناف بود و سپس به برادرش مطّلب بن عبدمناف رسید. پس از مُطّلب، این مسئولیت به عبدالمطلب داده شد. پس از او به فرزندش زبیر و سپس به ابوطالب رسید. اما با گذشت زمان و عدم توانایی مالی ابوطالب، این مقام به عباس عموی پیامبر سپرده شد.[۵] برخی معتقدند پس از عبدالمطلب،‌ این مقام به عباس داده شد.[۶]

عباس بن عبدالمطلب متولی این مسئولیت بود. پیامبر اسلام پس از فتح مکه، تنها دو مسئولیت کلیدداری کعبه و سِقایت را باقی گذاشت[۷] و آن‌ها را به همان افرادی که عهده‌دار آن بودند، برگرداند.[۸]

برتری ایمان بر سقایت حجاج

قرآن در آیه ۱۹ سوره توبه، مقام ایمان و جهاد را برتر از مقام سقایت الحاج معرفی می‌کند.[۹] مفسران معتقدند این آیه به دنبال بی‌ارزش نشان‌دادن سقایت نیست بلکه سقایت به‌اندازه خود، ارزش و فضیلتی داشته است. اما این ارزش در مقابل ایمان و جهاد بسیار ناچیز است.[۱۰] برخی از منابع تفسیری شأن نزول این آیه را در توصیف ایمان امام علی(ع) دانسته‌اند.[۱۱]

پانویس

  1. ابن اثیر، الکامل، ۱۳۸۵ق، ج۲، ص۲۱.
  2. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۳۲۳.
  3. ابن هشام، السیرة النبویة، دارالمعرفه، ج۱، ص۱۴۲.
  4. فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۱۶، ص۱۳؛ حائری تهرانی، مقتنیات الدرر، ۱۳۷۷ش، ج۵، ص۱۲۰.
  5. بلاذری، أنساب الأشراف، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۵۷.
  6. ابن هشام، السیرة النبویة، دارالمعرفه، ج۱، ص۱۷۸.
  7. ابن هشام، السیرة النبویة، دارالمعرفه، ج۲، ص۴۱۲.
  8. ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۳۰۱.
  9. سوره توبه، آیه۱۹.
  10. فخر رازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۱۶، ص۱۲.
  11. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۲۳؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۳۲۳.

منابع

  • ابن اثیر جزری، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر، ۱۳۸۵ق.
  • ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، بیروت،‌ دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
  • ابن هشام، عبد الملک، السیرة النبویة، تحقیق: مصطفی السقا، ابراهیم الأبیاری، عبدالحفیظ شلبی، بیروت،‌ دار المعرفة، چاپ اول، بی‌تا.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق: سهیل زکار، ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
  • حائری تهرانی، میر سیدعلی، مقتنیات الدرر و ملتقطات الثمر، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۷ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: محمد جواد بلاغی، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
  • فخر رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب،‌ بیروت، داراحیاء التراث العربی، چاپ سوم، ۱۴۲۰ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران،‌ دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.