باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

زیارت امام حسین(ع)، به معنای حضور در حرم امام حسین(ع)، یکی از برترین اعمال در میان شیعیان. فضایل و ثواب‌های بسیاری برای زیارت امام حسین(ع) ذکر شده است؛ از جمله مباهات خداوند به زائران، و دعای پیامبر(ص) و امامان در حق آنان. شیخ حرّ عاملی، زیارت امام حسین(ع) را بر اساس روایاتی، واجب کفایی دانسته است.

آداب بسیاری برای زیارت امام حسین(ع) در روایات ذکر شده است؛ ‌از جمله شناخت امام حسین(ع)، غسل، پوشیدن لباس پاکیزه، اجازه خواستن از خداوند برای ورود به حرم، و خواندن زیارتنامه. زیارت امام حسین(ع)، در روزهایی از جمله عرفه، عاشورا، نیمه شعبان و روزهای ماه رجب، بیشتر توصیه شده است. زیارتنامه‌هایی از جمله زیارت وارث، زیارت ناحیه مقدسه و زیارت عاشورا، در منابع حدیثی ذکر شده است.

زیارت با پای پیاده، یکی از آداب زیارت امام حسین(ع) است که در روایات شیعه مورد تأکید قرار گرفته و عالمانی همچون شیخ مرتضی انصاری و شیخ جعفر کاشف الغطاء، پایبند به انجام آن در اربعین حسینی بوده‌اند.

بر اساس منابع تاریخی، اولین کسی که به زیارت امام حسین(ع) رفت، جابر بن عبدالله انصاری بوده است. برخی خلفای عباسی از جمله هارون و متوکل، تلاش کردند مانع زیارت امام حسین(ع) شوند، با این حال در دوره حکومت‌های آل بویه، صفویه و قاجاریه، اقداماتی برای توسعه و بازسازی حرم امام حسین(ع) انجام شد.

نیایش
مسجد جامع خرمشهر.jpg


محتویات

جایگاه و اهمیت

زیارت امام حسین(ع)، یعنی حاضر شدن در حرم امام حسین(ع)،[۱] و انجام اعمالی مانند سلام دادن و قرائت زیارتنامه.[۲] بر اساس روایات پرتعدادی از پیامبر(ص)[۳] و امامان شیعه،[۴] یکی از برترین و پرفضیلت‌ترین اعمال، زیارت مزار امام حسین(ع) در کربلا دانسته شده و از آغاز تا بازگشت زائر، از عمر او محاسبه نمی‌شود.[۵] برخی از فضائلی که در روایات به آنها اشاره شده عبارتند از: ثواب زیارت خداوند در عرش، مباهات خداوند به زائران، همجواری با پیامبر(ص)، امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س)، دعای پیامبر و امامان(ع)، عاقبت به خیر شدن، زیاد شدن روزی، و طولانی شدن عمر.[۶]

در برخی جوامع حدیثی فصل‌هایی با عنوان وجوب زیارت امام حسین(ع) وجود دارد؛ از جمله شیخ مفید در کتاب المزار.[۷] شیخ حر عاملی در وسائل الشیعه نیز روایاتی در زمینه وجوب کفایی زیارت امام حسین ذکر کرده است.[۸]

آداب زیارت

در روایات نقل‌شده از امامان شیعه، توصیه‌هایی درباره کیفیت و چگونگی زیارت امام حسین(ع) وجود دارد؛ از جمله روایاتی درباره آداب باطنی که عبارتند از معرفت و شناخت حق امام حسین(ع)، اخلاص، حضور قلب، حزن، و نیز آدابی ظاهری مانند غسل برای زیارت،[۹] پوشیدن پاکیزه‌ترین لباس،[۱۰] استفاده‌نکردن از بوی خوش و زینت،[۱۱] سکوت،[۱۲] اجازه خواستن از خداوند، پیامبر(ص) و اهل‌بیت برای ورود به حرم،[۱۳] و همچنین خواندن زیارتنامه‌هایی مانند زیارت جامعه کبیره.[۱۴]

بنابر روایتی که در کتاب کامل الزیارات نقل شده، امام صادق(ع)، توصیه به ادای دو رکعت نماز در کنار سر امام حسین(ع) کرده است که در رکعت اول، سوره حمد و یس، و در رکعت دوم، سوره حمد و الرحمن خوانده شود.[۱۵]

زیارت امام حسین(ع) در روز عرفه،[۱۶] روز عاشورا،[۱۷] نیمه شعبان،[۱۸] و روزهای ماه رجب،[۱۹] بیشتر توصیه شده است. در منابع حدیثی شیعه، زیارت‌نامه‌های بسیاری برای زیارت امام حسین(ع) ذکر شده است.[۲۰] همچنین زیارتنامه‌هایی برای زیارت امام حسین(ع) و یارانش در منابع حدیثی وجود دارد.[۲۱] زیارت وارث،[۲۲] زیارت ناحیه مقدسه،[۲۳] زیارت عاشورا،[۲۴] و زیارت رجبیه،[۲۵] برخی از این زیارتنامه‌ها هستند.

زیارت با پای پیاده

روایات مختلفی از اهل بیت، درباره زیارت امام حسین(ع) با پای پیاده نقل شده و ثواب‌هایی از جمله صد هزار حسنه و پاک شدن صد هزار گناه، درباره آن ذکر شده است.[۲۶]

شیخ مرتضی انصاری از جمله احیاکنندگان پیاده‌روی برای زیارت امام حسین(ع) دانسته شده که از نجف به کربلا را پیاده‌روی می‌کرده، و نیز میرزا حسین نوری، هر ساله پیاده به زیارت امام حسین می‌رفته است.[۲۷] سید محمدمهدی بحرالعلوم در دسته پیاده‌روی عزای شهر طوریج حضوری پر رنگ داشت، شیخ جعفر کاشف الغطا به این پیاده‌روی پایبند بوده و مرعشی نجفی بیست مرتبه پیاده برای زیارت امام حسین به کربلا رفت.[۲۸] این آیین‌ها گرچه در دوره سی ساله حکومت صدام حسین در عراق با محدودیت مواجه شد،[۲۹] اما پس او، زیارت امام حسین(ع) و به‌ویژه پیاده‌روی اربعین، به صورت گسترده انجام می‌شود.[۳۰]

زیارت از راه دور

زیارت امام حسین(ع)، علاوه بر آنکه با رفتن به کنار مزار او و از نزدیک، سفارش شده، از راه دور نیز توصیه شده و مستحب دانسته شده است.[۳۱] در این حالت، انجام غسل زیارت، پوشیدن لباس پاکیزه، و همچنین انجام زیارت در جاهایی مانند پشت‌بام یا بیابان مستحب است[۳۲] و همچنین خواندن نماز زیارت، قبل یا بعد از آن، جایز است.[۳۳] بنابر روایتی منسوب به امام صادق(ع)، کسی که در خانه‌اش غسل کند، به بلندی‌ای برود و به امام حسین(ع) سلام کند، گویی آن امام را زیارت کرده است.[۳۴]

تاریخچه

در منابع روایی شیعه، گزارش‌هایی درباره احترام به محل شهادت امام حسین(ع)، از دوره‌های پیش از اسلام نقل شده است.[۳۵] بنابر روایتی، امام علی(ع) به هنگام بازگشت از جنگ صفین در کربلا حادثه عاشورا را یاد کرد و گریست.[۳۶]

بر اساس گزارش‌های تاریخی، اولین کسی که پس از شهادت امام حسین(ع)، در کربلا حضور یافت، جابر بن عبدالله انصاری بوده است که به همراه عطیه عوفی، در اربعین شهادت امام از مدینه به کربلا رفت.[۳۷] سید بن طاووس در لهوف معتقد است حضرت زینب(س) و سایر اسرای کربلا نیز در این روز خود را به کربلا رسانده بودند.[۳۸] برخی نیز نخستین زائر را عبیدالله بن حر جعفی می‌دانند.[۳۹]

در عصر امویان، به رغم سخت‌گیری‌های آنان افرادی به زیارت امام حسین(ع) می‌رفته‌اند.[۴۰] عقبة بن عمرو سهمی، شاعر عرب‌زبان در اواخر قرن اول هجری برای زیارت وارد کربلا می‌شود و مرثیه‌ای در رثای امام حسین(ع) می‌سراید.[۴۱] با وجود سختگیری‌های بنی امیه حائر حسینی تخریب نشد، اما برخی خلفای عباسی، از جمله هارون و متوکل، بارها اقدام به تخریب حرم امام حسین(ع) کردند؛ متوکل برای محو اثر قبر و بازداشتن مردم از زیارت، دستور داد زمین حائر را شخم بزنند و بر مقبره آب ببندند.[۴۲] در مقابل در زمان حکومت‌های آل بویه، جلایریان، صفویه و قاجاریه، برای توسعه و بازسازی و تزیین حرم حسینی، اقدامات اساسی و گسترده‌ای صورت گرفت.[۴۳]

ابن بطوطه (متوفای ۷۰۳ق) به زیارت مرقد امام حسین(ع) و غذا دادن به زوار در گوشه‌ای از حرم اشاره کرده‌است.[۴۴] ابن صباغ (متوفای ۸۵۵ق) نیز از زیارت گسترده مردم در قرن نهم هجری خبر می دهد.[۴۵]

پانویس

  1. دیباچه‌ای بر زیارت، ۱۳۹۴ش، ص۹-۱۱؛ کارگر، حقیقت زیارت، ۱۳۹۱ش، ص۷.
  2. دیباچه‌ای بر زیارت، ۱۳۹۴ش، ص۹-۱۱؛ کارگر، حقیقت زیارت، ۱۳۹۱ش، ص۷.
  3. نگاه کنید به: جامع زیارات المعصومین، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۳۶-۳۹.
  4. نگاه کنید به: جامع زیارات المعصومین، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۳۹-۶۹.
  5. امام صادق(ع): «همانا ایام زیارت زائران حسین بن علی علیه‌السلام از عمرشان محسوب نگشته و جزء حیاتشان به شمار نمی‌آید» (حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۱۴، ص۴۱۴.).
  6. نجفی یزدی، اسرار عاشورا، ۱۳۷۷ش، ج۲، ص۱۰۳-۱۰۵.
  7. شیخ مفید، المزار، ۱۴۱۳ق، ص۲۶، باب حد وجوبها فی الزمان علی الأغنیاء و الفقراء، ص۲۸.
  8. حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۱۴۱۶ق، ج۱۴، ص۴۴۳-۴۴۵.
  9. محمدی ری‌شهری، دانش‌نامه امام حسین، ۱۴۳۰ق، ج۱۰، ص۴۳۵.
  10. محمدی ری‌شهری، دانش‌نامه امام حسین، ۱۴۳۰ق، ج۱۰، ص۴۳۵.
  11. محمدی ری‌شهری، دانش‌نامه امام حسین، ۱۴۳۰ق، ج۱۰، ص۴۳۵.
  12. محمدی ری‌شهری، دانش‌نامه امام حسین، ۱۴۳۰ق، ج۱۰، ص۴۳۶.
  13. محمدی ری‌شهری، دانش‌نامه امام حسین، ۱۴۳۰ق، ج۱۰، ص۴۳۶.
  14. محمدی ری‌شهری، دانش‌نامه امام حسین، ۱۴۳۰ق، ج۱۰، ص۴۳۷.
  15. محمدی ری‌شهری، دانش‌نامه امام حسین، ۱۴۳۰ق، ج۱۱، ص۱۶۹.
  16. ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۲۴ق، ص۳۱۶.
  17. ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۲۴ق، ص۳۲۳.
  18. ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۲۴ق، ص۳۳۳.
  19. ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۲۴ق، ص۳۳۸.
  20. نگاه کنید به: محمدی ری‌شهری، دانش‌نامه امام حسین، ۱۴۳۰ق، ج۱۱، ص۲۵۷.
  21. نگاه کنید به: محمدی ری‌شهری، دانش‌نامه امام حسین، ۱۴۳۰ق، ج۱۱، ص۲۸۱.
  22. محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۷۴ش، ص۲۱۳.
  23. محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۷۴ش، ص۲۱۰.
  24. محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۷۴ش، ص۲۰۷.
  25. محدثی، فرهنگ عاشورا، ۱۳۷۴ش، ص۲۰۶.
  26. برای نمونه، نگاه کنید به: ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۲۴ق، ص۱۳۴؛ ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۲۴ق، ص۱۸۷؛ ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۲۴ش، ص۱۳۲.
  27. علوی، «فضیلت پیاده‌روی برای زیارت معصومین»، ص۵۶.
  28. علوی، «فضیلت پیاده‌روی برای زیارت معصومین»، ص۵۶.
  29. زارع خورمیزی، «اربعین‌های خونین»، ص۲۸۴.
  30. زارع خورمیزی، «اربعین‌های خونین»، ص۲۸۴.
  31. فرهنگ فقه، ۱۳۸۹ش، ج۴، ص۳۲۹.
  32. فرهنگ فقه، ۱۳۸۹ش، ج۴، ص۳۲۹.
  33. فرهنگ فقه، ۱۳۸۹ش، ج۴، ص۳۲۹.
  34. ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۲۴ق، ص۴۸۲.
  35. علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴، ص۲۴۳-۲۴۴.
  36. علامه مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۴، ص۲۵۵-۲۵۶، ح۴.
  37. محمدی ری‌شهری، گزیده شهادت‌نامه امام حسین، ۱۳۹۰ش، ص۸۳۹.
  38. السید بن الطاووس، اللهوف فی قتلی الطفوف، ۱۴۱۷ق، ص۱۱۴.
  39. طبری، تاریخ طبری، ۱۹۶۷ق، ج۴، ص۴۷۰.
  40. نگاه کنید به: ابن قولویه، کامل الزیارات، ۱۴۲۴ق، ص۲۰۳ـ۲۰۶، ۲۴۲ـ۲۴۵.
  41. الهادی، «اهمیت و فلسفه زیارت مرقد حسینی»، ص۲۸-۲۹.
  42. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ۱۴۱۹ق، ص۴۷۸-۴۷۹؛ شیخ طوسی، الأمالی، ۱۴۱۴ق، ص۳۲۵ـ۳۲۹.
  43. کلیدار، تاریخ کربلا و حایر حسینی، ۱۳۸۹ش، ص۱۸۸.
  44. الهادی، «اهمیت و فلسفه زیارت مرقد حسینی»، ص۲۸.
  45. الهادی، «اهمیت و فلسفه زیارت مرقد حسینی»، ص۲۸.

منابع

  • ابن قولویه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، تحقیق شیخ جواد قیومی، قم، نشر الفقاهة، ۱۴۲۴ق.
  • ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۹ق/۱۹۹۸م.
  • جامع زیارات المعصومین، مؤسسة الامام الهادی (ع)، قم، پیام امام هادی (ع)/اعتماد، ۱۳۸۹ش.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۶ق/۱۳۷۴ش.
  • دیباچه‌ای بر زیارت: پاسخ به شبهات وهابیت از دیدگاه دانشمندان شیعه و اهل سنت، قم، انتشارات پیام امام هادی، ۱۳۹۴ش.
  • زارع خورمیزی، محمدرضا، «اربعینهای خونین: نگاهی به برخی از حملات خونین به مراسم اربعین حسینی در دوره معاصر»، در فصلنامه فرهنگ زیارت، ش۱۹ و ۲۰، تابستان و پاییز ۱۳۹۳ش.
  • السید ابن طاووس، اللهوف فی قتلی الطفوف، قم، أنوار الهدی، ۱۴۱۷ق.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، الأمالی، قم، دارالثقافه، ۱۴۱۴ق.
  • شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان، المزار، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
  • طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، بیروت، دار التراث، ۱۹۶۷م.
  • علامه مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمه الاطهار، تصحیح محمدباقر محمودی و دیگران، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م.
  • علوی، سید عادل، «فضیلت پیادهروی برای زیارت معصومین»، ترجمه حسین شهرستانی، در فصلنامه فرهنگ زیارت، ش۱۹ و ۲۰، تابستان و پاییز ۱۳۹۳ش.
  • فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت، تحقیق و تألیف مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، قم،مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۸۹ش.
  • کارگر، رحیم، حقیقت زیارت، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۹۱ش.
  • کلیدار، عبدالجواد، تاریخ کربلا و حائر حسینی، ترجمه مسلم صاحبی، تهران، مشعر، ۱۳۸۹ش.
  • محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، نشر معروف، ۱۳۷۴ش.
  • محمدی ریشهری، محمد، دانشنامه امام حسین بر پایه قرآن، حدیث و تاریخ، ترجمه عبدالهادی مسعودی، ج۱۰، قم، دارالحدیث، ۱۴۳۰ق/۱۳۸۸ش.
  • محمدی ریشهری، محمد، گزیده شهادتنامه امام حسین بر پایه منابع معتبر، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۹۰ش.
  • نجفی یزدی، سید محمد، اسرار عاشورا، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۷۷ش.
  • الهادی، جعفر، «اهمیت و فلسفه زیارت مرقد حسینی»، در فصلنامه فرهنگ زیارت، ش۱۹ و ۲۰، تابستان و پاییز ۱۳۹۳ش.