باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

پیاده‌روی اربعین (آیین)

(تغییرمسیر از راهپیمایی اربعین)
پیاده‌روی اربعین
راهپیمایی اربعین سال 1970.jpg
تصویری از راهپیمایی اربعین در سال ۱۹۷۰م
اطلاعات آئین
زمان‌برگزاری: ماه صفر تا روز اربعین
مکان برگزاری: از سرتاسر عراق در مسیرهای منتهی به کربلا؛ مهم‌ترین مسیر از نجف به کربلا است.
گستره جغرافیایی: عراق و کشورهای همسایه
ادعیه: زیارت اربعین
اوراد و اشعار: هوسه‌خوانی
-
آئین‌های مهم: سینه‌زنی، افطاری، تشییع جنازه، تعزیه خوانی، سایر آئین‌ها

پیاده‌رَوی اربعین، یا راهپیمایی اربعین، یکی از آیین‌های شیعی که همه ساله در روزهای منتهی به ۲۰ صفر (اربعین حسینی) برگزار می‌شود. این پیاده‌روی از نقاط مختلف عراق به طرف کربلا و با هدف زیارت اربعین انجام می‌شود و بیشتر زائران، از مسیر نجف به کربلا می‌روند. در طول مسیرهای راهپیمایی، جایگاه‌هایی برای پذیرایی از زائران وجود دارد که موکب خوانده می‌شود.

در زمان حکومت صدام حسین، محدودیت‌هایی در اجرای این مراسم اعمال شد، ولی با سقوط حزب بعث در سال ۲۰۰۳م، این مراسم احیا شد و هر ساله علاوه بر شیعیان عراق، شیعیان کشورهای دیگر به‌ویژه ایران نیز به راهپیمایی اربعین می‌پیوندند. بنابر گزارش‌ها، علاوه بر شیعیان، گروه‌هایی از اهل‌سنت، مسیحی، ایزدی و دیگر مذاهب، در پیاده‌روی اربعین حضور می‌یابند.

در سال‌های اخیر، میلیون‌ها نفر در این راه‌پیمایی شرکت می‌کنند به نحوی که این رویداد را بزرگترین گردهمایی سالانهٔ مذهبی در جهان دانسته‌اند. درباره تعداد حاضران در این راهپیمایی‌ آمارهایی بین دوازده میلیون تا بیست میلیون نفر بیان شده است.

محتویات

توصیه به زیارت اربعین

گوشه‌ای از راهپیمایی اربعین
نوشتار اصلی: زیارت اربعین

بر پایه حدیثی، از امام حسن عسکری(ع)، زیارت اربعین از نشانه‌های مؤمن معرفی شده است.[۱] همچنین زیارت‌نامه‌ای برای روز اربعین از امام صادق(ع) نقل شده است.[۲] شیخ عباس قمی این زیارت‌نامه را در مفاتیح الجنان در باب سوم بعد از زیارت عاشورای غیر معروفه، با عنوان «زیارت اربعین» نقل کرده است.[۳]

تاریخچه

به گفته برخی پژوهشگران، راهپیمایی در روز اربعین از زمان امامان معصوم(ع) در بین شیعیان رایج بوده است. سید محمدعلی قاضی طباطبایی در کتاب تحقیق درباره اول اربعین سیدالشهداء، راهپیمایی اربعین را سنت و رفتار مداومِ شیعیان از زمان ائمه دانسته که در زمان بنی‌امیه و بنی‌عباس نیز به این حرکت پایبند بوده‌اند.[۴]

امام حسن عسکری(ع):

نشانه های مؤمن پنج چیز است:

شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۵۲.

گفته شده است پس از دوره شیخ انصاری این سنت فراموش شده بود و محدث نوری آن احیا کرد.[۵] نویسنده کتاب ادب الطف در گزارشی از مراسم اربعین در کربلا، اجتماع در این مراسم را به اجتماع مسلمانان در مکه تشبیه و به حضور هیئت‌های عزاداری در آن اشاره کرده که برخی به ترکی، عربی، فارسی و اردو مرثیه می‌خوانده‌اند. ادب الطف در سال ۱۳۸۸ق/۱۹۶۷م منتشر شده و نویسنده آن، جمیعت راهپیمایان اربعین را بیش از یک میلیون نفر تخمین زده است.[۶]

ممنوعیت راهپیمایی در دوره صدام

در اواخر قرن ۱۴ قمری حزب بعث عراق، با برگزاری مراسم راهپیمایی اربعین مخالفت کرد و گاه با راهپیمایی‌کنندگان با خشونت رفتار می‌شد که موجب کم‌رونق شدن این مراسم گردید. آیت‌الله سید محمد صدر پیاده‌روی به کربلا را در دوره‌ای واجب اعلام کرده بود.[۷]

انتفاضه اربعین

نوشتار اصلی: انتفاضه صفر عراق

حزب بعث برگزاری مراسم‌های مذهبی را محدود کرد و همچنین هر نوع برقراری موکب و پیاده‌روی به کربلا ممنوع شد.[۸] با این وجود مردم نجف در ۱۵ صفر ۱۳۹۸ قمری، برابر با ۱۹۷۷میلادی آماده برگزاری مراسم پیاده‌روی اربعین شدند[۹] و کاروانی ۳۰ هزار نفری به سمت کربلا حرکت کرد. این حرکت از ابتدا با برخورد حکومت مواجه شده و تعدادی کشته شدند. در نهایت در مسیر نجف به کربلا، نیروهای ارتش حمله کرده، هزاران نفر را بازداشت کردند.[۱۰] تعدادی کشته شدند، برخی به اعدام و برخی دیگر به حبس ابد محکوم گردیدند.[نیازمند منبع]سید محمدباقر صدر و سید محمدباقر حکیم در این انتفاضه نقش داشته‌اند.[۱۱] امام خمینی نیز این قیام مردمی را تأیید کرد.[۱۲]

افزایش زائران اربعین

با سقوط حزب بعث عراق در سال ۲۰۰۳م، مراسم راهپیمایی اربعین بار دیگر در عراق احیا شد و پس از آن، هر ساله جمعیت بیشتری نسبت به سال قبل در آن شرکت می‌کند.[۱۳] در آغاز این حرکت دو تا سه میلیون نفر در آن حضور داشتند؛ ولی در سال‌های بعد تعداد زائران شرکت کننده در این راهپیمایی به بیش از ده میلیون نفر رسید.[۱۴] تولیت آستانه حضرت عباس (ع) در سال ۱۳۹۵ش (2016) طی اطلاعیه‌ای اعلام کرد در سیزده روز منتهی به اربعین (یعنی از ۷ صفر تا ۲۰ صفر) بیش از یازده میلیون و دویست هزار نفر وارد کربلا شدند.[۱۵] در سال ۱۳۹۷ش (2018)، تولیت آستانه امام حسین (ع) طبق بیاینه‌ای اعلام کرد که در ده روز منتهی به اربعین (از ۱۰ تا ۲۰ صفر) بیش از یازده میلیون و هشتصدو پنجاه هزار نفر از دروازه‌های اصلی کربلا وارد این شهر شده‌اند. کسانی که از کوچه‌های فرعی وارد کربلا شده‌اند و یا به هر دلیلی وارد مرکز شهر (محدوده‌ای با شعاع حدود سه کیلومتری از حرم) نشده‌اند در این آمار محاسبه نشده‌اند.[۱۶]

درباره تعداد زائران آمارهای متعدد دیگری نیز در سایت‌های و رسانه‌های خبری منتشر شده است؛ برخی گزارش‌ها از مشارکت ۱۵ میلیون زائر شیعه در این راهپیمایی خبر داده‌اند.[۱۷] در برخی دیگر از گزارش‌ها این تعداد ۲۰ میلیون نیز گزارش شده است[۱۸]

غیربومیان حاضر در راهپیمایی

آمار وزارت کشور عراق حاکی از آن است که در سال ۱۳۹۲ش دست‌کم یک میلیون و ۳۰۰ هزار زائر خارجی به عراق آمده و در راهپیمایی اربعین شرکت کرده‌اند.[۱۹] طبق آمارهای دولت عراق در سال۱۳۹۷ش (2018) این تعداد به بیش از یک میلیون و هشتصد هزار نفر رسیده است.[۲۰]

مسافت پیاده‌روی

مسیرهای پیاده‌روی اربعین در عراق

زائران عراقی از شهرهای خود به سمت کربلا حرکت می‌کنند. اما اکثر زائران ایرانی مسیر نجف تا کربلا را برای پیاده‌روی انتخاب می‌کنند. مسافت پیاده‌روی میان دو شهر حدود ۸۰ کیلومتر است. تعداد ۱۴۵۲ ستون در مسیر نجف به کربلا وجود دارد که فاصله بین هر ستون ۵۰ متر است. برای پیاده‌روی کل مسیر زمانی در حدود ۲۰ تا ۲۵ ساعت لازم است. بهترین زمان برای شروع سفر ۱۶ صفر است.[۲۱]

آداب و رسوم

پیاده‌روی اربعین در عراق، با آداب و آیین‌هایی همراه است؛ از جمله هوسه‌خوانی و پذیرایی از زائران توسط عشایر حاشیه رود فرات.

هوسه‌خوانی: از آداب و رسوم عراقی‌ها در مسیر رفتن به کربلا در روز اربعین هوسه‌خوانی است؛ هوسه به قصاید ویژه قبایل عربی جنوب عراق گفته می‌شود، این اشعار بیانگر قهرمانی و شجاعت است و برای برانگیختن عزم مردان جهت انجام کارهای سخت و بزرگ استفاده می‌شود. پس از خواندن شاعر حاضران یک بیت از آن را تکرار کرده و حلقه‌وار حرکت می‌نمایند.[۲۲]

شروع مراسم: آیین عزاداری از پنج روز مانده به اربعین با ورود کاروان شبیه‌خوانی و تعزیه گردانان آغاز می‌شود پس از آن دسته‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی وارد شده و مراسم اصلی در روز اربعین دو ساعت گذشته از ظهر آغاز می‌شود. زائران نزدیک در ورودی حرم امام حسین(ع) ایستاده و درحالی که بر سینه‌های خود می‌زنند، مرثیه‌ای را می‌خوانند و تکرار می‌کنند و در پایان سینه‌زنی دست‌ها را به نشانه سلام و تحیت بالا می‌برند.[۲۳]

پذیرائی از زوار: عشایر حاشیه رود فرات در ایام مراسم پیاده‌روی چادرهای بزرگی که به آنها «موکب» یا مضیف می‌گویند در این مسیر بر پا می‌کنند و زائران را برای پذیرایی و استراحت در آنها جای می‌دهند.[۲۴] اجتماعات مذهبی عراق، موکب‌های بسیاری برپا می‌کنند و رایگان به زائران خدمات می‌هند. مدیریت موکب‌ها به‌شکل مردمی و مستقل از دولت انجام می‌شود.[۲۵]

مطالعه بیشتر

  • والله متم نوره،‌ اجلاسیه و نشست‌های تخصصی کنگره بین المللی لقاء الحسین(ع)، قم، انتشارات جمکران، ۱۳۹۵ش.

پانویس

  1. شیخ طوسی، تهذیب الاحکام،‌ ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۵۲.
  2. شیخ طوسی، تهذیب الاحکام،‌ ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۱۳.
  3. مفاتیح الجنان، زیارت اریعین، باب زیارات، ص۶۴۲.
  4. قاضی طباطبایی، تحقیق درباره اول اربعین سید الشهدا، ۱۳۶۸ش، ص۲.
  5. «زندگی‌نامه میرزا حسین نوری».
  6. شبر، ادب الطف و شعراء الحسین، ج۱، ص۴۱.
  7. مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۲.
  8. المؤمن، سنوات الجمر، ۲۰۰۴م، ص۱۶۵.
  9. الأسدی، موجز تاریخ العراق السیاسی الحدیث، ۲۰۰۱م، ص۱۰۱.
  10. ویلی،‌ نهضت اسلامی شیعیان عراق،‌ ۱۳۷۳ش، ص۸۱.
  11. المؤمن، سنوات الجمر، ۲۰۰۴م، ص۱۶۹.
  12. المؤمن، سنوات الجمر، ۲۰۰۴م، ص۱۷۰.
  13. مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۲.
  14. «اربعین، شکوه بیعتی مجدد با امام حسین».
  15. سايت رسمی آستانه حضرت عباس
  16. سایت رسمی آستانه امام حسین (ع)
  17. «۱۵ میلیون شیعه در حال رسیدن به کربلا».
  18. «اجتماع ۲۰ میلیونی اربعین حسینی دنیا را متحول خواهد کرد».
  19. «تعداد زائر غیرعراقی در اربعین».
  20. مرکز مطالعات و تحقیقات کربلا
  21. «چرا پیاده‌روی اربعین ثواب دارد».
  22. اباذری، «پیاده‌روی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان»، ص۱۴۶.
  23. اباذری، «پیاده‌روی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان»، ص۱۴۷.
  24. اباذری، «پیاده‌روی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان»، ص۱۶۳.
  25. مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۰.

منابع

  • «۱۵ میلیون شیعه در حال رسیدن به کربلا»، سایت فردا، تاریخ درج مطلب: ۲ دی ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۲۴ مهر ۱۳۹۷ش.
  • «اجتماع ۲۰ میلیونی اربعین حسینی دنیا را متحول خواهد کرد»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آبان ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۲۴ مهر ۱۳۹۷ش.
  • اباذری، عبدالرحیم، «پیادهروی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان»، در مجله فرهنگ زیارت، سال پنجم، شماره ۱۹ و ۲۰، تابستان و پاییز ۱۳۹۳ش.
  • «اربعین، شکوه بیعتی مجدد با امام حسین»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آذر ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۲۴ مهر ۱۳۹۷ش.
  • الأسدی، مختار، موجز تاریخ العراق السیاسی الحدیث، مرکز الشهیدین الصدرین للدراسات و البحوث، ۲۰۰۱م.
  • المؤمن، علی، سنوات الجمر، بیروت، المرکز الاسلامی المعاصر، ۲۰۰۴م.
  • «تعداد زائر غیرعراقی در اربعین»، خبرگزاری فردا، تاریخ درج مطلب: ۲ دی ۱۳۹۲ش، تاریخ بازدید: ۲۴ مهر ۱۳۹۷ش.
  • «جمعیت زائران کربلا در اربعین حسینی امسال از مرز ۲۷ میلیون نفر گذشت»، سایت سازمان حج و زیارت، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۳۹۴ش، تاریخ بازدید: ۲۴ مهر ۱۳۹۷ش.
  • «چرا پیادهروی اربعین ثواب دارد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آذر ۱۳۹۳ش، تاریخ بازدید: ۲۴ مهر ۱۳۹۷ش.
  • «زندگینامه میرزا حسین نوری»، سایت بلاغ، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۳۹۵ش، تاریخ بازدید: ۲۴ مهر ۱۳۹۷ش.
  • شبر، سید جواد، ادب الطف و شعراء الحسین(ع)،بیروت، دار المرتضی.
  • شیخ طوسی، محمد بن الحسن، تهذیب الاحکام، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ ق.
  • قاضی طباطبایی، سید محمدعلی، تحقیق درباره اول اربعین حضرت سیدالشهدا(ع)، قم، بنیاد علمی و فرهنگی شیهد آیت الله قاضی طباطبایی، ۱۳۶۸ش.
  • قمی، عباس، مفاتیح الجنان.
  • مظاهری، محسن حسام، فرهنگ سوگ شیعی، تهران، نشر خیمه، ۱۳۹۵ش.
  • ویلی، جویس ان، نهضت اسلامی شیعیان عراق، ترجمه مهوش غلامی، موسسه اطلاعات، ۱۳۷۳ش.

پیوند به بیرون