باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

حیات برزخی به‌معنای زندگی ارواح در عالم برزخ که اثبات برخی مسائل مانند سماع موتی و توسل به مردگان در گرو پذیرش و اثبات آن است. برای اثبات حیات برزخی به برخی از آیات قرآن که به زنده بودن برخی گروه‌ها مانند شهیدان اشاره دارند و همچنین برخی روایات، استناد می‌شود.

محتویات

مفهوم

به زندگی اموات در عالم برزخ حیات برزخی گفته می‌شود. بر اساس برخی آیات و روایات ارواح مردگان در عالم برزخ حیات دارند و می‌توانند با زندگان ارتباط برقرار کنند. آنان صدای زندگان را می‌شنوند و پاسخ آنان را می‌دهند.

بدن برزخی

از بدن انسان در برزخ به بدن برزخی و‌ مثالی تعبیر شده است که روح پس از مرگ به آن تعلق می‌گیرد. گفته شده است که این بدن مادی نیست اما برخی خصوصیات و لوازم ماده مانند شکل و اندازه را دارد.[۱]

آيات

از حدود ۱۰ آیه برای اثبات حیات برزخی استفاده می‌شود؛ از جمله: آیاتی که به زنده بودن برخی گروه‌ها مانند شهیدان پس از مرگ اشاره دارد؛ مانند وَلا تَحسَبَنَّ الَّذينَ قُتِلوا في سَبيلِ اللَّهِ أَمواتًا ۚ بَل أَحياءٌ عِندَ رَبِّهِم يُرزَقونَ[ آل عمران–۱۶۹] همچنین از آیاتی که به گفتگوی فرشتگان با اموات[۲]، بهشت و جهنم برزخی[۳] و آیاتی که از حیات برزخی پیامبران حکایت دارد.[۴]

شیعیان با استناد به آیه وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَیرَی اللَّــهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَیٰ عَالِمِ الْغَیبِ وَالشَّهَادَةِ فَینَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ [ توبه–۱۰۵] [یادداشت ۱] معتقدند که پیامبر و برخی از مؤمنان(امامان) از حال انسان‌ها باخبرند و از این آیه در اثبات حیات برزخی استفاده می‌کنند.

روایات

در برخی روایات به حیات برزخی پیامبران اشاره شده است. بیهقی تعدادی از این روایات را در کتاب حیاةالانبیاء بعد وفاتهم، گردآوری کرده است.[۵] بنا بر روایتی پیامبر(ص)، حضرت موسی را در شب معراج در قبرش در حال نماز خواندن مشاهده کرده است.[۶]

برخی از عالمان اهل‌سنت به حیات برزخی پیامبران تصریح کرده‌اند.[۷] آلوسی حیات برزخی انبیاء را برتر از شهیدان دانسته و گفته که حیات برخی انبیاء با احادیث صحیح قابل اثبات است.[۸]

همچنین شیعیان با اسناد به برخی روایات که تعدادی از آن‌ها در بخش بَابٌ فِی أَنّ الْأَئِمّةَ شُهَدَاءُ اللَّــهِ عَزّ وَ جَلّ عَلَی خَلْقِهِ (ائمه، شاهدان خداوند بر خلق هستند) اصول کافی گردآوری شده‌، معتقدند که امامان با اذن خدا از حال انسان‌ها باخبرند و آنان در اثبات حیات برزخی استفاده می‌کنند.

دیدگاه وهابیان

برخی از سلفیان مانند ابن تیمیه[۹] و ابن قیم [۱۰] حیات برزخی را پذیرفته‌اند. اما برخی از وهابیان قرائت خاصی از حیات برزخی دارند و بر اساس آن ارواح مردگان نمی‌توانند با زندگان ارتباط برقرار کنند و صدای آنان را بشنوند.[۱۱] [یادداشت ۲]

پاسخ

طرفداران حیات برزخی بر این باورند که انکار حیات برزخی با آیات قرآنی که از زندگی پس از مرگ خبر می‌دهند، سازگار نیست و زندگی انبیا و اولیاء پس از انتقال آنان به عالم برزخ نیز ادامه دارد. همان‌گونه که در قرآن به زندگی شهیدان پس از مرگ تصریح شده است.[۱۲] همچنین از دیدگاه اسلام، مرگ فنا و نابودی نیست بلکه انتقال از عالمی به عالم دیگر است.[۱۳] و امکان ارتباط زندگان با ارواح در عالم برزخ وجود دارد.

آنان همچنین استدلال می‌کنند که اگر حیات برزخی و به‌ویژه حیات برزخی انبیاء پذیرفته نشود؛ خطابات قرآنی به انبیاء پیشین مانند سلام علی نوح و سلام علی ابراهیم[۱۴] فرمان قرآن به پیامبر(ص) مبنی بر گفتگو با پیامبران پیشین[۱۵] و امر قرآن به مؤمنان به صلوات بر پیامبر [۱۶] بی‌ثمر خواهد بود. آنان گفتگوی صالح پیامبر و شعیب(ع) با امت هلاک شده خود،[۱۷] و گفتگوی پیامبر (ص) با کشتگان جنگ بدر[۱۸] و گفتگوی امیرمؤمنان(ع) با کشتگان جمل[۱۹]را از شواهد این ادعا می‌دانند.

مطالعه بیشتر

پایان‌نامه حیات برزخی از دیدگاه وهابیت؛ عباس‌علی صالحی، مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه، قم، ۱۳۹۱ش. [۲۰]

پانویس

  1. مکارم شیرازی، یکصد و هشتاد پرسش و پاسخ، ۱۳۷۹ش، ص۳۶۱-۳۶۲
  2. سوره یس، آیه ۲۶-۲۷: سوره نحل، آیه ۳۲؛ سوره نساء، آيه ۹۷.
  3. سوره بقره، آیه ۱۵۴؛ سوره نوح، آیه ۲۵؛ سوره غافر، آیه ۴۶-۴۷
  4. سوره زخرف، آیه ۴؛ سوره صافات، آیه ۷۹، ۱۰۹، ۱۲۰، ۱۳۰، ۱۸۱؛ سوره احزاب، آیه ۵۶.
  5. بیهقی، حیاة الانبیاء بعد وفاتهم.
  6. مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، دار الفکر، ج۷، ص۱۰۲.
  7. حلبی، السیرة الحلبیه، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۲۴۷.
  8. آلوسی، الآیات البینات، ۱۴۲۵ق، ج۱، ص۱۰۹.
  9. ابن تیمیه، مجموعةالفتاوی، ۱۴۱۹ق، ج۲۴، ص۳۲۶-۳۳۱.
  10. ابن قیم، الروح فی الکلام، دار الکتب العلمیه، ص۵-۱۷.
  11. سعدی، تیسیر الکریم، ۱۴۲۰ق، ص۶۸۶.
  12. سوره آل عمران، آیات ۱۶۹–۱۷۱.
  13. سوره سجده، آیات ۱۰-۱۱، سوره زمر، آیه ۴۲.
  14. سوره صافات، آيات ۷۹، ۱۰۹، ۱۲۰، ۱۳۰، ۱۸۱.
  15. سوره زحرف، آیه ۴۵.
  16. سوره احزاب، آيه‌ ۵۶
  17. سوره اعراف، آیات ۷۸–۷۹، ۹۱–۹۳
  18. واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۱۱۲
  19. مفید، الجمل، ۱۴۱۳ق، ص۳۹۲.
  20. .کتابخانه دیجیتال دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم؛ دسترسی۲۲ آذر ۱۳۹۵ش.
  1. در این آیه، «س» در کلمه «فَسَیری» برای خدا، پیامبر، و مؤمنان یکسان به کار برده شده و خداوند هم‌اکنون به حال موجودات آگاه است، علم رسول خدا و مؤمنین مورد اشاره آیه نیز همین گونه و فعلی است. از آنجا که همه مؤمنان دارای چنین علمی نیستند، منظور آیه تعدادی از مؤمنین است که برترین مصادیق آن در روایات، اهل‌بیت برشمرده شده‌اند.
  2. برای آگاهی بیشتر رجوع کنید به: عبدالملکی، سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود، ۱۳۹۳ش، ص۱۲۳-۱۲۶.

منابع

  • آلوسی، نعمان بن محمود، الآیات البینات فی عدم سماع الأموات عند الحنفیة السادات، تحقیق محمد ناصر الدین البانی، ریاض، مکتبة المعارف للنشر و التوزیع، ۱۴۲۵ق.
  • ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم، مجموعة الفتاوی، ریاض، مکتبة العبیکان، ۱۴۱۹ق.
  • ابن قیم جوزیه، محمد بن ابی‌ بکر بن ایوب، الروح فی الکلام علی ارواح الاموات و الاحیاء بالدلائل من الکتاب و السنه، بیروت، دار الکتب العلمیة، بی‌تا.
  • بیهقی، احمد بن حسین، حیاة الانبیا بعد وفاتهم، قم، مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی (نسخه الکترونیک)، ۱۳۸۷ش.
  • حلبی شافعی، ابوالفرج، السیرة الحلبیة، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۷ق.
  • سعدی، عبدالرحمن بن ناصر بن عبدالله، تیسیر الکریم الرحمن فی تفسیر کلام المنان، تحقیق عبدالرحمن بن معلا اللویحق، بیروت، مؤسسه الرسالة، ۱۴۲۰ق.
  • عبدالملکی، پیام، سماع موتی و تقابل دیدگاه وهابیان با بزرگان خود، مجله سراج منیر، سال چهارم، شماره ۱۵، پاییز ۱۳۹۳ش.
  • مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، بیروت، دار الفکر، بی‌تا.
  • مفید، محمد بن محمد، الجمل و النصره لسید العتره فی حرب البصره، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، یکصد و هشتاد پرسش و پاسخ برگرفته از تفسیر نمونه،‌ تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۹ق.
  • واقدی، محمد بن عمر، المغازی، تحقیق مارسدن جونس، بیروت، مؤسسة الاعلمی، ۱۴۰۹ق.

پیوند به بیرون