باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

حوزه علمیه قم (دوران جمهوری اسلامی)

فیضیه 2.jpg

حوزه علمیه قم، پس از انقلاب اسلامی، سامان بهتری یافت. به فرمان امام خمینی، اعضای نخستین شورای مدیریت حوزه انتخاب شدند. مدارک حوزی معادل سازی شد.

در سال‌های اخیر، ساختار اداری حوزه به شورای عالی حوزه‌های علمیه، مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه، مدیریت حوزه‌های علمیه استانی و شوراهای استانی تغییر کرده است. تعیین مدیر حوزه‌های علمیه از وظایف شورای عالی حوزه‌های علمیه است.

امروزه حوزه علمیه قم، مهمترین حوزه‌های علمیه شیعه به شمار می‌آید و افرادی از کشورهای مختلف در این حوزه فعالیت علمی دارند. حوزه علمیه در مناسبت‌های مذهبی، مبلغانی را به کشورهای مختلف اعزام می‌کند.

مراکز علمی بسیاری از جمله مدارس، مؤسسات، انتشارات و... وابسته به این نهاد فعالیت می‌کنند.

محتویات

ساختار پس از انقلاب

پس از انقلاب اسلامی، امور اداری حوزه سامان بهتری یافت. اعضای نخستین شورای مدیریت حوزه در ۸ اسفند ۱۳۵۹ به فرمان امام خمینی و با هماهنگی دیگر مراجع انتخاب شدند.[۱] امور این تشکیلات از طریق شورای اجرایی دبیرخانه‌ای دنبال می‌شد که دارای هفت بخش بود:

  • بخش علمی (مرکز تحقیقات علمی، تنظیم برنامه‌های درسی، اصلاح کتابهای درسی، امتحانات، دروس مربوط به بانوان طلبه و برنامه‌های مربوط به طلاب خارجی).
  • بخش اخلاق و تزکیه (دروس اخلاق، نظارت و مراقبت ویژه و رسیدگی به تخلفات)
  • بخش مدیریت داخلی (پرونده‌های تحصیلی، گزینش طلاب و جذب نیرو، نظارت بر وضع طلاب خارجی، مشمولین نظام وظیفه و مدیران مدارس)
  • بخش تبلیغات و مبلغین (تربیت مبلّغ، تأمین نیازمندی‌های تبلیغی مناطق مختلف و انتشارات)
  • بخش آمار و اطلاعات
  • بخش تدارکات
  • بخش حوزه‌های شهرستان.[۲]

ساختار جدید حوزه علمیه قم

در سال‌های اخیر، ساختار تشکیلاتی حوزه علمیه قم، تغییر نمود و به چهار مجموعه تقسیم شد. این مجموعه‌ها عبارتند از:

نام تشکیلات توضیحات
شورای عالی حوزه‌های علمیه این شورا در ۱۳۷۰ به پیشنهاد سید علی خامنه ای و موافقت دیگر مراجع قم تشکیل شد[۳] تعیین مدیر حوزه و تصمیمات اصلی در باب مسائل حوزه علمیه قم بر عهده این شورا است.[۴] اکنون بیشتر مدارس قم و دیگر شهرستان‌ها براساس برنامه‌های شورای مدیریت حوزه، مستقر در قم عمل می‌کنند و تنها مدیریت‌های حوزه‌های مشهد و اصفهان استقلال دارند. هم‌اکنون در مجموع بیش از ۲۷۰ مدرسه در سراسر کشور تحت نظارت شورای مدیریت حوزه علمیه قم است.[۵]
مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه این مرکز به عنوان ستاد مرکزی اداره حوزه‌های علمیه کشور، مأموریت سیاست گذاری اجرایی، برنامه ریزی و نظارت بر حوزه‌های علمیه را برعهده دارد. مدیر مرکز توسط اعضای شورای عالی انتخاب و حکم ایشان توسط دبیر شورای عالی حوزه‌های علمیه صادر می‌شود.
شوراهای استانی در هر استان، جمعی از علما و بزرگان حوزه به عنوان «‌شورای حوزه علمیه استان‌» انتخاب می شوند و مسئولیت امور کلان حوزه استان را برعهده دارند. حکم اعضای این شورا توسط مدیر حوزه‌های علمیه صادر می‌شود.
مدیریت حوزه‌های علمیه استانی در هر استان، مدیریتی به عنوان «‌مدیریت حوزه علمیه استان‌» تشکیل شده و مسئولیت اداره مدارس و مراکز حوزوی آن استان را برعهده دارد. حکم مدیر هر استان، پس از انتخاب شورای حوزه علمیه استان و تأیید شورای عالی حوزه‌های علمیه، توسط مدیر حوزه‌های علمیه صادر می‌گردد.
شورای سرپرستی طلاب غیرایرانی این شورا در ۲۹ شهریور ۱۳۵۸ش به مرکز جهانی علوم اسلامی تغییر نام داد و در ۱۳۷۲ش به فرمان سید علی خامنه ای به صورت متمرکز کار خود را ادامه داد.[۶] این مرکز بر پایه برخی تجربه‌ها و ضرورت‌ها به «‌جامعة المصطفی العالمیة‌» تغییر نام داده است.[۷]

مدارک تحصیلی حوزه

از آنجا که شماری از دانش‌آموختگان حوزه به اشتغال و تدریس در مراکز غیرحوزوی می‌پردازند، بنابر ضرورت، مدارک تحصیلی حوزوی با مدارک تحصیلی آموزش عالی در چهار سطح ذیل معادل سازی شده است:

  • سطح اول اتمام شرح لمعه معادل با کاردانی
  • سطح دوم (اتمام رسائل و بخشی از مکاسب و تدوین پایان نامه) معادل با کارشناسی
  • سطح سوم (اتمام کفایه و مکاسب به همراه نگارش پایان نامه) معادل با کارشناسی ارشد
  • سطح چهارم (گذراندن چهار سال درس خارج فقه و اصول به همراه گذراندن چهار امتحان و نگارش رساله) معادل با دکتری

به کسانی هم که رشته‌های تخصصی مثل تبلیغ، اصول فقه، کلام و .. را با موفقیت بگذرانند به حسب مرتبه آموزشی خود، پس از نگارش پایان نامه، مدرک سطح سوم یا سطح چهارم اعطا می‌شود.

در دهه نود شمسی، مدیریت حوزه قم با برگزاری آزمون از میان دانش آموختگان این حوزه، افرادی را به زادگاه خود اعزام می‌کند تا در آنجا به تدریس علوم حوزوی بپردازند. در واقع این طرح با هدف تمرکززدایی جمعیتی طلاب از قم صورت می‌گیرد.

پذیرش (ورود به حوزه علمیه)

تا نیمه دوم قرن چهاردهم قمری دانش آموز پس از آشنایی مختصری با مقدمات صرف و نحو و غیره به حوزه وارد می‌شد. اما پس از افتتاح مدارس جدید، دانش‌آموزان پس از تکمیل دوره اول یا دوم متوسطه به حوزه ملحق می‌گردند. امروزه داوطلبان پس از طی دوره سیکل، دیپلم و حتی بالاتر وارد حوزه می‌شوند.[۸] [۹]

انتشارات وابسته

پس از انقلاب چندین مؤسسه انتشاراتی مهم وابسته به حوزه علمیه تاسیس شد که در زمینه نشر آثار قدیم و جدید اسلامی و شیعی فعالند. از جمله:

پاره‌ای از این مؤسسات انتشاراتی آثار اسلامی را به زبان‌های مختلف ترجمه و در کشورهای مختلف توزیع می‌کنند.

کتابخانه ها

کتابخانه توضیحات
کتابخانه آیت الله گلپایگانی در ۱۳۷۱ش با بیش از ۲۴۰۰ نسخه خطی و ۲۳۳۴۰ نسخه چاپی تأسیس شد.[۱۳]
مجمع الذخائرالاسلامی وابسته به مؤسسه آل البیت علیهم السلام
کتابخانه دارالحدیث وابسته به موسسه دارالحدیث با بیش از ۳۷ هزار مدرک
کتابخانه آیت الله بروجردی با بیش از ۳ هزار مدرک [۱۴]
کتابخانه تخصصی فلسفه و کلام وابسته به دفتر آیت الله سیستانی
کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران وابسته به دفترآیت الله سیستانی
کتابخانه تخصصی تفسیر و معارف قرآن دفتر تبلیغات اسلامی
کتابخانه پژوهشکده مطالعات دینی فرهنگی با بیش از ۴۳۰۰ مدرک
کتابخانه پژوهشگاه‌اندیشه سیاسی اسلام با بیش از ۱۱ هزار مدرک
کتابخانه پژوهشگاه حوزه و دانشگاه با بیش از ۴۶ هزار مدرک
کتابخانه آستانه حضرت معصومه (س) با حدود ۴۶ هزار مدرک
کتابخانه جامعة المصطفی العالمیة با بیش از ۳۲ هزار مدرک
کتابخانه دانشگاه باقرالعلوم(ع) با بیش از ۴۵ هزار مدرک
کتابخانه دانشگاه مفید با بیش از ۳۴ هزار مدرک
کتابخانه آیت الله حائری (فیضیه) با بیش از ۱۶ هزار مدرک
کتابخانه مجتمع آموزش عالی امام خمینی با بیش از ۳۳ هزار مدرک
کتابخانه مدرسه عالی فقه و معارف اسلامی (حجتیه) با بیش از ۲۴ هزار مدرک.[۱۵]

نشر الکترونیک

در دو دهه اخیر نشر الکترونیک نیز در حوزه علمیه مورد توجه قرار گرفته و حوزه در این قلمرو جزو پیشگامان است. از جمله:

مدارس

ردیف نام مدرسه علمیه توضیحات ردیف نام مدرسه علمیه توضیحات ردیف نام مدرسه علمیه توضیحات
۱ مدرسه علمیه الزهرا(س) ۱۶ مدرسه علمیه رسالت ۳۱ مدرسه علمیه درب آستانه
۲ مدرسه علمیه شهید سید حسن شیرازی ۱۷ مدرسه علمیه شهیدین ۳۲ مدرسه فیضیه
۳ مدرسه علمیه امام حسین(ع) ۱۸ مدرسه علمیه صدوق ۳۳ مدرسه دارالشفا
۴ مدرسه علمیه امام باقر(ع) ۱۹ مدرسه علمیه عترت ۳۳ مدرسه بروجردی
۵ مدرسه علمیه امام مهدی(عج) ۲۰ مدرسه علمیه کرمانیها ۳۴ مدرسه گلپایگانی
۶ مدرسه علمیه رضویه(ع) ۲۱ مدرسه علمیه معصومیه(س) ۳۵ مدرسه امام صادق
۷ مدرسه علمیه ستیه ۲۲ مدرسه علمیه امام عصر ۳۶ مدرسه حجتیه
۸ مدرسه علمیه امام خمینی ۲۳ مدرسه علمیه سعد حلت ۳۷ مدرسه لنگرودی
۹ مدرسه علمیه اباصالح(عج) ۲۴ مدرسه علمیه اثیرالملک ۳۸ مدرسه منتدی جبل عامل الاسلامی
۱۰ مدرسه علمیه المهدی(عج) ۲۵ مدرسه علمیه سید سعید عزالدین مرتضی ۳۹ مدرسه پاکستانیها
۱۱ مدرسه علمیه الهادی(ع) ۲۶ مدرسه علمیه سید زین الدین ۴۰ مدرسه جامعه الثقلین
۱۲ مدرسه علمیه امام مهدی موعود(عج) ۲۷ مدرسه علمیه سید عبدالعزیز ۴۱ مدرسه سیدالشهدا
۱۳ مدرسه علمیه بقیه الله(عج) ۲۸ مدرسه علمیه ابوالحسن کمیج ۴۲ مدرسه جهانگیر خان
۱۴ مدرسه علمیه حقانی سایت مدرسه حقانی ۲۹ مدرسه علمیه شمس الدین مرتضی ۴۳ مدرسه آیت الله مجتهدی
۱۵ مدرسه علمیه جانبازان ۳۰ مدرسه علمیه مرتضی کبیر ۴۴ مدرسه وحیدیه

مراکز وابسته

پانویس

  1. ر.ک: امام خمینی، ج۱۴، ص۶۰.
  2. ر.ک: شیرخانی و زارع، ص۸۴.
  3. فیروزی، ص۵
  4. ر.ک: شیرخانی و زارع، ص۲۴۴ـ۲۴۹.
  5. ر.ک: شیرخانی و زارع، ص۹۹.
  6. ر.ک: مرکز جهانی علوم اسلامی، ص۲۹ـ۳۰.
  7. ر.ک: جامعةالمصطفی العالمیة، ص۱۱.
  8. آغاز ثبت نام آزمون ورودی حوزه‌های علمیه سراسر کشور
  9. سنجش و پذیرش حوزه علمیه قم
  10. ر.ک: شیرخانی و زارع، ص۱۶۴
  11. رجوع کنید: شیرخانی و زارع، ص۱۶۵
  12. شیرخانی و زارع، ص۱۶۶
  13. برای تفصیل ر.ک: شریف رازی، ۱۳۵۲ـ ۱۳۵۴ش، ج۱، ص۲۰۴ـ۲۱۵؛ کرجی، ص۶۴ـ۶۹
  14. پایگاه اطلاع رسانی کتابخانه ایت الله بروجردی
  15. پایگاه اطلاع رسانی کتابخانه‌های ایران
  16. برای تفصیل بیشتر رجوع کنید: کرجی، ص۶۹ـ۷۰

پیوند به بیرون