باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

حُضَین بن مُنْذِر رَقاشی معروف به ابوساسان انصاری از یاران امام علی (ع)، راویان حدیث، و از اشراف و بزرگان قبیله بَکر بن وائل است. وی در جنگ جمل و صفین حضور داشت و امیرالمومنین (ع) در دوران حکومت خود وی را حاکم اصطخر کرد. در منابع اهل سنّت و شیعه از حضین به عنوان فردی ثقه یاد شده است.

محتویات

زندگی نامه

در منابع، نام او به صورت حُصَین نیز آمده، اما صورت صحیح آن حُضَین است.[۱] او به نام یکی از مادربزرگ هایش، رِقاشه دختر ضَبیعه، منسوب است.[۲] کنیه‌های وی را ابومحمد،[۳] ابوحَفْص[۴] و در بیشتر منابع، ابوساسان ضبط کرده‌اند. ابن مَنْجَوَیه (متوفی ۴۲۸)[۵] گفته که ابوساسان لقب او و ابومحمد کنیه اوست.

در منابع اهل سنّت و شیعه از حضین به عنوان فردی ثقه یاد شده است.[۶] حضین را شاعری زبان‌آور معرفی کرده‌اند.[۷] ابیات پراکنده‌ای از او در منابع آمده است.[۸]

ولادت و درگذشت

از تاریخ تولد وی اطلاعی نیست. امین[۹] احتمال داده است که در سال سوم هجری به دنیا آمده باشد. درباره تاریخ مرگ او، اختلاف اندکی در منابع وجود دارد. به نوشته بخاری[۱۰] او بعد از سال یکصد هجری، و به نوشته ابن منجویه[۱۱] در سال ۹۹هجری درگذشت.

در صحت دو روایتی که در آن حضین یکی از نخستین کسانی ذکر شده که پس از واقعه سقیفه بنی ساعده به امام علی(ع) پیوسته،[۱۲] به دلیل سن کم حضین در آن هنگام، تردید شده است.[۱۳]

همراهی با حضرت علی (ع)

برقی[۱۴] حضین را از یاران و برگزیدگان علی علیه‌السلام یاد کرده است. حضرت علی (ع) در جنگ جمل حضین را به فرماندهی پیاده نظام قبیله بکر بن وائل برگزید.[۱۵]

باتوجه به فتح سمرقند در سال ۹۳ به دست قُتَیبَة بن مُسْلِم و حضور حضین بن منذر در مجلس قتیبه در این سال[۱۶] و نیز تصریح حضین به نود سالگی خود در آن سال در یکی از سروده هایش، [۱۷] حضین احتمالا در جنگ صفّین ۳۴ ساله بوده و بر این اساس گفته ابویقظان سُحَیم بن حفص (متوفی ۱۹۰)، که حضین را در نبرد صفّین نوزده ساله ذکر کرده،[۱۸] نادرست است.

در جنگ صفّین، پرچم علی (ع) در دست وی بود و او به سرپرستی قبیله بکر بن وائل نیز گماشته شد.[۱۹] این کار یکی از تدبیرهای ارزنده علی (ع) دانسته شده است.[۲۰] دلیری و پایداری حضین در جنگ صفّین و اهتزاز موزون پرچمی که در دست داشت، علی (ع) را به سرودن اشعاری برانگیخت که در منابع مضبوط است.[۲۱] رنگ پرچمی که در دست حضین قرار داشته، سرخ یا سیاه بوده است.[۲۲] به هنگام دسیسه برافراشتن قرآن‌ها بر نیزه‌ها و بروز اختلاف میان یاران علی (ع) در جنگ صفّین، حضین از نخستین کسانی بود که با سخنانی کوتاه و شیوا از علی (ع) دفاع کرد و مردم را به فرمان برداری بدون قید و شرط از ایشان فراخواند.[۲۳]

امام علی(ع)، در دوران حکومت خود، حضین را حاکم اصطخر کرد.[۲۴]

با این حال گفته شده است امیران اموی نیز در کارهای خود با حضین رایزنی می‌کردند و در برخی موراد از او یاری می‌خواستند؛ حضین در برخی سروده‌های خود به این موضوع اشاره کرده است.[۲۵]

روایت حدیث

حضین از امام علی(ع)، عثمان، مُجاشِع بن مسعود و ابوموسی اشعری روایت کرده است و از او فرزندش یحیی، حسن بصری، و عبدالعزیز بن معمر روایت کرده‌اند.[۲۶]ابن حجر عسقلانی،[۲۷] به نقل از ابن سعد، آورده که حضین کم حدیث بوده اما این مطلب نادرست است و گفته ابن سعد[۲۸] درباره ابوسعید قیس رقاشی، غلام حضین، است. ابوالحسن مداینی گفته حضین را درباره مسموم شدن امام حسن(ع) با دسیسه معاویه، نقل کرده است.[۲۹]



پانویس

  1. ر.ک:ابن عساکر، ج۱۴، ص۳۹۶ـ۳۹۷؛ ابن منظور، ذیل «‌حضن‌»
  2. ابن حزم، ص۳۱۷
  3. ابن حجر عسقلانی، ج۲، ص۳۶۰
  4. طبری، ج۶، ص۵۱۱
  5. ابن منجویه ج۱، ص۱۳۹
  6. ر.ک: مِزّی، ج۶، ص۵۵۶؛ خویی، ج۶، ص۱۲۶
  7. ر.ک: ابن ماکولا، ج۲، ص۴۸۱؛ مزّی، ج۶، ص۵۵۸
  8. ر.ک: جاحظ، ج۲، ص۱۹؛ ابن قتیبه، ج۱، جزء۱، ص۱۶۱؛ ابن ابی الحدید، ج۵، ص۲۴۴
  9. امین، ج۶، ص۱۹۴
  10. ج۱، ص۲۸۲
  11. ابن منجویه، ج۱، ص۱۳۹
  12. ر.ک: کشی، ص۷، ۱۱
  13. امین، ج۶، ص۱۹۵؛ شوشتری، ج۳، ص۵۶۸
  14. برقی، ص۳
  15. مفید، ص۳۲۰؛ ر.ک: مزّی، ج۶، ص۵۵۸
  16. ر.ک: ابن عساکر، ج۱۴، ص۳۹۹ـ۴۰۰
  17. ر.ک:امین، ج۶، ص۱۹۴
  18. ر.ک: ابن منظور، ذیل «‌حضن‌»
  19. ر.ک: مزّی، ج۶، ص۵۵۷
  20. ر.ک: جاحظ، ج۳، ص۱۰۸
  21. ر.ک: نصربن مزاحم، ص۲۸۹ـ۲۹۰؛ ابن ابی الحدید، ج۵، ص۲۲۶ـ ۲۲۷
  22. ر.ک: مفید، ص۳۲۰، ابن منظور، ذیل «‌حضن‌»
  23. نصربن مزاحم، ص۴۸۵ـ۴۸۶؛ اسکافی، ص۱۶۷
  24. ابن عساکر، ج۱۴، ص۳۹۶؛ مزّی، ج۶، ص۵۵۷
  25. ر.ک: طبری، ج۶، ص۳۹۵ـ ۳۹۶
  26. مزّی، ج۶، ص۵۵۵ ـ۵۵۶
  27. ابن حجر عسقلانی، ج۲، ص۳۶۰
  28. ابن سعد، ج۷، ص۲۱۲
  29. ر.ک: ابن ابی الحدید، ج۱۶، ص۱۷

منابع

  • ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغة، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره ۱۳۸۵ـ ۱۳۸۷/ ۱۹۶۵ـ۱۹۶۷، چاپ افست بیروت، بی‌تا.
  • ابن حجر عسقلانی، کتاب تهذیب التهذیب، چاپ صدقی جمیل عطار، بیروت، ۱۴۱۵/۱۹۹۵.
  • ابن حزم، جمهرة انساب العرب، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره، ۱۹۸۲م.
  • ابن سعد (بیروت).
  • ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، چاپ علی شیری، بیروت، ۱۴۱۵ـ۱۴۲۱ق/ ۱۹۹۵ـ۲۰۰۱م.
  • ابن قتیبه، عیون الاخبار، چاپ یوسف علی طویل و مفید محمد قمیحه، بیروت، ۱۹۸۵م.
  • ابن ماکولا، الاکمال فی رفع الارتیاب عن المؤتلف و المختلف فی الاسماء والکنی و الانساب، چاپ عبدالرحمان بن یحیی معلمی یمانی، بیروت، بی‌تا.
  • ابن مَنْجَوَیه، رجال صحیح مسلم، چاپ عبداللّه لیثی، بیروت، ۱۴۰۷/۱۹۸۷.
  • ابن منظور.
  • محمدبن عبداللّه اسکافی، المعیار و الموازنة فی فضائل الامام امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (صلوات اللّه علیه)، چاپ محمدباقر محمودی، بیروت، ۱۴۰۲/۱۹۸۱.
  • امین.
  • محمدبن اسماعیل بخاری، التاریخ الصغیر، چاپ محمود ابراهیم زاید، بیروت، ۱۴۰۶/۱۹۸۶.
  • احمدبن محمد برقی، کتاب الرجال، در ابن داوود حلّی، کتاب الرجال، تهران، ۱۳۸۳ش.
  • عمروبن بحر جاحظ، البیان والتبیین، چاپ عبدالسلام محمد هارون، بیروت، ۱۳۶۷/۱۹۴۸.
  • خویی.
  • شوشتری.
  • طبری، تاریخ (بیروت).
  • محمدبن عمرکشی، اختیار معرفة الرجال، (تلخیص) محمدبن حسن طوسی، چاپ حسن مصطفوی، مشهد، ۱۳۴۸ش.
  • یوسف بن عبدالرحمان مِزّی، تهذیب الکمال فی أسماءالرجال، چاپ بشار عواد معروف، بیروت، ۱۴۲۲/۲۰۰۲.
  • محمدبن محمد مفید، الجمل و النصرة لسید العترة فی حرب البصرة، چاپ علی میرشریفی، بیروت، ۱۴۱۴/۱۹۹۳.
  • نصربن مزاحم، وقعة صفّین، چاپ عبدالسلام محمد هارون، قاهره، ۱۳۸۲، چاپ افست قم، ۱۴۰۴ق.

پیوند به بیرون