باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

حدیث شد رحال

حدیث شَدُّ رِحال روایتی از پیامبر اکرم درباره فضیلت زیارت مسجدالحرام، مسجد النبی و مسجدالاقصی.

در این حدیث آمده است: «بار سفر بسته نمی‌شود مگر به قصد سه مسجد: مسجدالحرام، مسجد من و مسجدالاقصی».

وهابیان، با استناد به این حدیث، مسافرت به قصد زیارت قبور پیامبران، امامان و اولیا را حرام و شرک دانسته‌اند. بسیاری از علمای سنی و شیعه، دیدگاه وهابیت را ردّ کرده‌ و این روایت را به معنای فضیلت زیارت این سه مسجد می‌دانند.

محتویات

اصل روایت

این روایت در منابع اهل سنت، از قول پیامبر این گونه آمده است: « لاتُشَدُّ الرِّحَالُ إِلاَّ إِلَی ثَلاثَةِ مَسَاجِد: المَسْجِدِ الحَرَام وَمَسْجِدِی هَذَا وَالمَسْجِدِ الأَقْصَی»؛ «بار سفر بسته نمی‌شود مگر به قصد سه مسجد: مسجدالحرام، مسجد من و مسجدالاقصی[۱]

«رحال» جمع رحل، و به معنای چیزی همانند زین و پالان است که بر روی شتر می‌اندازند. از آن‌جایی که محکم کردن رحل شتر، لازمه سفر است، «شدّ رحال» به صورت کنایه، در همه سفرها (با اسب، شتر و...) به کار می‌رود.[۲]

دیدگاه وهابیت

وهابیان با استناد به حدیث شدّ رحال، مسافرت به قصد زیارت قبور پیامبران، امامان و اولیا را حرام و شرک می‌دانند.[۳]ابن‎تیمیه در قرن هفتم، از اولین کسانی بوده که حرمت سفر برای زیارت قبر پیامبر(ص) را بر اساس حدیث شد رحال مطرح کرده است. به ادعای او، هر فردی سفرش را به قصد زیارت قبر رسول اکرم انجام دهد، با اجماع مسلمانان مخالفت کرده و از شریعت پیامبر اکرم خارج شده است. او این کار را شرک دانسته[۴] و می‌گوید مسافرت به قصد زیارت قبر پیامبر (ص)، سفر معصیت بوده و نماز در چنین سفری شکسته است.[۵]

هیأت عالی صدور فتوا در عربستان سعودی، [یادداشت ۱] درباره زیارت قبور اعلام کرده است که سفر به مدینه برای زیارت قبر پیامبر جایز نیست و اگر کسی برای کاری مثل تجارت یا طلب علم و امثال آن به مدینه سفر کرد، می‌تواند قبر پیامبر را با شروطی زیارت کند. این هیئت فتوا، برای صدور حکم، به حدیث شد رحال استناد کرده است.[۶]

دیدگاه مسلمانان

برخی از عالمان مذاهب اسلامی، آثاری در پاسخ به ابن تیمیه و با هدف ردّ ادعاهای او درباره حدیث شد رحال نوشته‌اند.[۷] [یادداشت ۲] جصاص از مفسرین اهل سنت معتقد است این حدیث فقط بر فضیلت این سه مسجد دلالت دارد.[۸]

برخی از علمای مذاهب چهارگانه اهل سنت، در شرح‌های صحیح بخاری، مسلم و كتاب­‌های دیگر، این حدیث را نقل كرده و گفته‌اند: این حدیث فقط بر فضیلت مساجد سه‌گانه دلالت دارد.[۹] ابن حجر عسقلانی از علمای شافعی،[۱۰] ملا علی قاری حنفی،[۱۱] ابن عابدین، فقیه حنفی،[۱۲] زرقانی فقیه مالکی[۱۳]و ابن قدامه حنبلی[۱۴] این نظر را دارند.

دیدگاه شیعه

برخی از فقهای شیعه این حدیث را از اهل سنت، نقل كرده و درباره آن گفته‌اند: سفر برای خواندن نماز، به غیر از این مساجد سه‌گانه، درست نیست؛ زیرا مساجد دیگر، از نظر فضیلت، یکسان هستند. پس سفر به قصد نماز خواندن در مسجد شهر دیگری، نسبت به مسجد شهر خود امتیازی ندارد.[۱۵]

روایتی همانند حدیث شد رحال، از امام علی(ع) نیز نقل شده كه می‌فرماید: «بار سفر بسته نمی‌شود مگر به قصد سه مسجد:مسجد الحرام و مسجد الرسول و مسجد کوفه». برخی از علمای شیعه، این حدیث را درباره فضیلت نماز خواندن در این سه مسجد می‌دانند.[۱۶]

پانویس‌

  1. بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۹۸؛ مسلم، صحیح مسلم، بیروت، ج۲، ص۱۰۱۴‌.
  2. عینی، عمدة القاری، بیروت، ج۷، ص۲۵۲.
  3. ابن تیمیه، کتب و رسائل و فتاوى ابن تیمیه، ج۲۷، ص۱۹۶؛ سلیمان بن عبدالله، شرح کتاب التوحید، الریاض، ص۳۱۲.
  4. عباسی، رد نظر وهابیت از سوی اهل سنت در حرمت زیارت قبور، ۱۳۹۱ش، ص۱۰۰ و ۱۰۱.
  5. عباسی، رد نظر وهابیت از سوی اهل سنت در حرمت زیارت قبور، ۱۳۹۱ش، ص۱۰۱.
  6. عباسی، رد نظر وهابیت از سوی اهل سنت در حرمت زیارت قبور، ۱۳۹۱ش، ص۱۰۱.
  7. عباسی‌مقدم، بررسی متنی و سندی روایت شد رحال، ۱۳۹۱، ص۱۹۳.
  8. جصاص، احکام القرآن، ۱۴۰۵ق،ج۱، ص۳۰۲.
  9. نووی، صحیح مسلم مع شرح الامام النووی، ج۴، ص۳۲۶.
  10. ابن حجر عسقلانی، فتح الباری، دارالمعرفه، ج۳، ص۶۵.
  11. محمد قاری، مرقات المفاتیح، ۱۴۲۲ق، ج۲، ص۳۷۱.
  12. ابن عابدین، حاشیه رد المختار على الدر المختار، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۶۲۷.
  13. زرقانی، شرح الزرقانی،۱۴۱۱ق، ج۱، ص۳۲۰.
  14. ابن قدامه، المغنی، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۵۲.
  15. شهید اول، ذكرى الشیعة، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۱۱۰
  16. علامه حلی، منتهی المطلب، ۱۴۱۲ق ج۶، ص۳۱۳.
  1. بالاترین مقام دینی در عربستان سعودی که از نظرات ابن‎تیمیه و محمد بن عبدالوهاب پیروی می‌کند.
  2. یکی از علمای اهل سنت در این باره می‌نویسد: «این حدیث دلالتی بر منع نیت برای زیارت مسجد نبوی ندارد، بلکه اگر انسان دقت داشته باشد خواهد دانست که نصّ روایت، دلالت بر جواز شدّ رحال دارد؛ زیرا علّتی که به خاطر آن، مساجد ثلاثه از عموم مساجد یا بقعه‌های مشرفه استثناء شده، فضیلتی است که مختصّ به خود این مساجد است که این فضیلت با زیادی در بقعه شریفه نبوی موجود است؛ زیرا بقعه شریفه حضرت و مکان بلند مرتبه‌ای که به اعضای پیامبر اکرم(ص) متّصل است مطلقاً از اماکن دیگر بافضیلت‌تر است، حتی از کعبه خانه خدا و از عرش و کرسی؛ همان‌گونه که فقهای ما بر این امر تصریح کرده‌اند. هنگامی که مساجد به خاطر فضیلت خاصّی که دارند استثناء شده است، به طریق اولی، بقعه مبارکه پیامبر اکرم نیز به خاطر این فضیلت عامّی که دارند استثناء می‌شود». خلیل أحمد، مباحث فی عقائد أهل السنة ، ۱۴۲۵ق، ص۴۷.

منابع

  • ابن تیمیه، کتب و رسائل و فتاوى ابن تیمیة، تحقیق عبدالرحمن بن محمد بن قاسم العاصمی النجدی، [بی‌جا]، مکتبة ابن تیمیه، [بی‌تا].
  • ابن حجر عسقلانی، أحمد بن علی، فتح الباری شرح صحیح البخاری، بیروت، دارالمعرفة، [بی‌تا].
  • ابن عابدین، محمد امین بن عمر، حاشیه رد المختار على الدر المختار شرح تنویر الأبصار، بیروت، دار الفکر للطباعة والنشر، ۱۴۲۱ق.
  • ابن قدامه، عبد الله بن أحمد المقدسی أبو محمد، المغنی فی فقه الإمام أحمد بن حنبل الشیبانی، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۵ق.
  • جصاص، أبو بکر أحمد بن علی الرازی، احکام القرآن للجصاص، تحقیق محمد الصادق قمحاوی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق.
  • بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، تحقیق مصطفى دیب البغا، بیروت، دار ابن کثیر، الیمامه، ۱۴۰۷ق.
  • زرقانی، محمد بن عبد الباقی بن یوسف، شرح الزرقانی على موطأ الإمام مالک، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.
  • سلیمان بن عبدالله بن محمد بن عبدالوهاب، شرح کتاب التوحید، الریاض، مکتبه الریاض الحدیثه، [بی‌تا].
  • شهید اول، محمد بن جمال الدین مکی العاملی، ذکرى الشیعة فی أحکام الشریعة، قم، مؤسسه آل البیت (ع) لإحیاء التراث، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
  • عباسی، حبیب، «رد نظر وهابیت از سوی اهل سنت در حرمت زیارت قبور»، در مجله سراج منیر، پاییز و زمستان ۱۳۹۱ش، شماره ۷ و ۸.
  • علامه حلی، حسن بن یوسف، منتهی المطلب، مشهد، مؤسسه الطبع والنشر فی الآستانه الرضویه المقدسه، ۱۴۱۲ق.
  • علی بن سلطان محمد قاری، مرقات المفاتیح شرح مشکاه المصابیح، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
  • عینی، بدر الدین محمود بن أحمد، عمدة القاری شرح صحیح البخاری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، [بی‌تا].
  • مسلم بن الحجاج أبو الحسین القشیری النیسابوری، صحیح مسلم، تحقیق محمد فؤاد عبد الباقی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، [بی‌تا].

پیوند به بیرون