جهانگیرخان قشقایی

جهانگیرخان قشقایی (قرن ۱۳هجری)

جهانگیرخان قشقایی
زادروز ۱۲۴۳ق - روستای دهاقان، از توابع شهرضا در اصفهان،
درگذشت رمضان ۱۳۲۸ق
آرامگاه تخت فولاد اصفهان‌
محل زندگی اصفهان
تحصیلات اجتهاد
استادان آقا محمدرضا قمشه‌ای، شیخ محمدحسن و محمدباقر نجفی و حاج ملا حسین علی تویسركانی، ملا عبدالجواد
شاگردان حاج آقارحیم ارباب، حاج آقا حسین طباطبایی بروجردی، شیخ محمد حكیم خراسانی، سیدمحمد داعی الاسلام لاریجانی، ضیاءالدین درّی،میرزا محمد علی شاه آبادی، محمدحسین فاضل تونی، سید جمال‌الدین گلپایگانی، حاج میرزا مهدی دولت‌آبادی، سیدحسن مدرس، شیخ حسنعلی اصفهانی نخودكی، آقا نجفی قوچانی، میرزای نائینی، شیخ مرتضی طالقانی، شیخ جواد آدینهی
پیشه حكیم، فیلسوف، فقیه و عارف،

میرزاجهانگیرخان قشقایی (۱۲۴۳-۱۳۲۸ق)، حكیم‌، فیلسوف، فقیه و عارف شیعه قرن سیزدهم قمری. وی با اینكه در میان‌سالی به كسب علم روی آورد، چندی نگذشت كه از مدرّسان علوم عقلی و نقلی گردید. جهانگیرخان استاد علمای معروفی همچون حاج آقا رحیم ارباب، سید حسین طباطبایی بروجردی، سید حسن مدرس، شیخ حسنعلی اصفهانی نخودكی و میرزا حسین نائینی است.

نسب، ولادت و وفات

مدفن جهانگیرخان در تخت فولاد اصفهان

جهانگیرخان قشقایی، فرزند محمدخان قشقایی (مردی عالم و صاحب كمال و از خان‌های دره شور، از ایل قشقایی) بود. مادرش از خان‌‌زادگان سمیرم اصفهان و از ساكنان دهاقان بود و به همین سبب مردم اصفهان‌، جهانگیرخان را دهاقانی نامیده‌اند.[۱]

وی در سال ۱۲۴۳ق در دهاقان، از توابع شهرضا در اصفهان زاده شد.[۲] و در رمضان ۱۳۲۸ق درگذشت و در تخت فولاد اصفهان به خاک سپرده شد.[۳]

زندگی‌نامه

جهانگیرخان خواندن و نوشتن را در زادگاهش فراگرفت‌. وی تا حدود ۴۰ سالگی‌، همانند پدرش‌، به زندگی عشایری و دامداری و كشاورزی مشغول بود. در سواری و تیراندازی مهارتی چشمگیر داشت و به موسیقی علاقه‌مند بود.[۴]

حدوداً ۴۰ ساله بود كه روزی برای فروش محصولات و خرید مایحتاج سالانه ایل و تعمیر تار به بازار اصفهان رفت و با مشاهده مدرسه صدر، مجذوب شكوه معنوی مدرسه و علمای آن گشت‌. شخصی با مشاهده علاقه جهانگیرخان به مدرسه صدر او را به تهذیب نفس و تحصیل علم و معرفت دعوت كرد.[۵] جهانگیرخان‌، تحت تأثیر سخنان او، و با راهنمایی وی حجره‌ای در یكی از مدارس علمیه اصفهان گرفت و تا پایان عمر در آن شهر ماند. با اینكه وی در میان‌سالی به كسب علم روی آورده بود، چندی نگذشت كه از مدرّسان علوم عقلی و نقلی گردید.[۶]

زهد

جهانگیرخان قشقایی

جهانگیرخان زندگی خود را از اجاره بهای سالانه زمینی كه داشت می‌‌گذراند. او تا پایان عمر لباس عشایری پوشید و لباس مرسوم عالمان را بر تن نكرد.[۷]

تدریس

وی حدود ۴۰ سال در مدرسه صدر اصفهان به تدریس علوم عقلی پرداخت‌.[۸] درس حكمت او چنان رایج و مطلوب طلاب بود كه درسِ شرح منظومه ملا هادی سبزواری او، به سبب كثرت شاگردان، در خارج از حجره مدرسه صدر و در شبستان مسجد چارچی تشكیل می شد.[۹]

اساتید

استادان مشهور وی عبارتند از:

  1. محمد رضا قمشه‌ای در فلسفه و حكمت‌
  2. شیخ محمد حسن و محمد باقر نجفی اصفهانی و حاج ملا حسین‌علی تویسركانی فقه و اصول و ادبیات عرب
  3. ملا عبدالجواد (طبیب معروف اصفهان) در ‌طب

او ریاضی، هیئت و نجوم را از استادان سرشناس آن زمان فراگرفت.[۱۰]

شاگردان

آثار

  1. پس از وفات جهانگیرخان، حكیم خراسانی به جمع‌آوری اشعار او همت گمارد.[۲۳] ولی این دیوان اكنون در دست نیست‌.[۲۴]‌ و فقط غزلیاتی از آن به جای مانده است.
  2. در برخی منابع شرحی فارسی از نهج‌البلاغه به او نسبت داده‌‌اند.[۲۵]

پانویس

  1. طبقات اعلام الشیعه‌، قسم ۱، ص ۳۴۵.
  2. حدیقه‌الشعراء، ج ۱، ص ۳۸۷؛ طبقات اعلام الشیعه‌، قسم ۱، ص ۳۴۵؛ دانشمندان و سخن ‌سرایان فارس‌، ج ۲، ص ۱۶۱
  3. طبقات اعلام الشیعه‌، قسم ۱، ص ۳۴۵؛ دانشمندان و سخن ‌سرایان فارس‌، ج۲، ۱۶۱
  4. تذكره مدینه الادب‌، ج ۳، ص ۲۴۵؛ طبقات اعلام الشیعه‌، قسم ۱، ص ۳۴۵
  5. تذكره مدینه الادب‌، ج ۳، ص ؛ اعلام الشیعه‌، قسم ۱، ص ۳۴۵؛ دیوان طرب، ص ۷۱.
  6. شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجری‌، ج ۱، ص ۲۸۴.
  7. فوائد الرضویه‌، ج ۱، ص ۸۸؛ تاریخ اصفهان‌، ج ۳، ص ۳۲۶؛ تذكره‌القبور، ص ۲۴۶؛ تاریخ حكماء و عرفاء متأخر بر صدرالمتألهین‌، ص ۸۵.
  8. طبقات اعلام الشیعه‌، قسم ۱، ص ۳۴۵؛ شمس‌التواریخ، ص ۶۰؛ دیوان طرب، ص ۷۱.
  9. دیوان طرب، ص ۷۰؛ شمس‌التواریخ، ص ۶۰.
  10. طبقات اعلام الشیعه‌، قسم ۱، ص ۳۴۵؛ تذكره‌القبور، ص ۲۴۶؛ اصفهان، ص ۲۲۹؛ «جهانگیرخان قشقائی‌» ، ص ۵۸ ـ۵۹.
  11. تاریخ حكماء و عرفاء متأخر برصدرالمتألهین‌، ص ۸۷.
  12. تذكره‌القبور ، ص ۴۷۵.
  13. زندگینامه رجال و مشاهیر ایران‌، ج ۳، ص ۱۷۲.
  14. رجال اصفهان‌، ج ۱، ص ۳۹۸.
  15. در آسمان معرفت، ص ۳۶۰.
  16. در آسمان معرفت، ص ۳۶۰.
  17. تذكره‌القبور، ص ۵۳۱ ـ۵۳۲.
  18. شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجری، ج ۱، ص ۳۴۴.
  19. گنجینه دانشمندان، ج ۷، ص۱۱۱‌.
  20. تاریخ حكماء و عرفاء متأخر برصدرالمتألهین‌، ص ۸۷.
  21. طبقات اعلام الشیعه‌، قسم ۲، ص ۵۹۳.
  22. تاریخ حكماء و عرفاء متأخر برصدرالمتألهین‌، ص ۳۰، ۸۷، ۸۹.
  23. «شیخ محمد حكیم خراسانی‌»، ص ۲۴۰، یادداشت وحید دستگردی‌.
  24. رجوع کنید به: طبقات اعلام الشیعه‌‌، قسم ۱، ص ۳۴۵؛ الاعلام‌، ج ۲، ص ۱۴۱.
  25. رجوع کنید به: طبقات اعلام الشیعه‌‌، قسم ۱، ص‌۳۴۵؛ شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجری‌، ج ۱، ص ۲۸۴.

منابع

  • آقابزرگ طهرانی‌، محمدمحسن ، طبقات اعلام الشیعه‌: نقباء البشر فی القرن الرابع عشر، مشهد، ۱۴۰۴ق.
  • ایزدگشسب‌، اسداللّه‌، شمس‌التواریخ: شرح احوال فقها و حكما و عرفا و شعرا و ادبا، تهران‌: چاپ عبدالباقی ایزدگشسب‌، ۱۳۴۵ش‌.
  • بامداد، مهدی‌، شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ هجری‌، تهران‌، ۱۳۵۷ش.
  • جابری انصاری‌، محمد حسن، تاریخ اصفهان‌، اصفهان‌: چاپ جمشید مظاهری (سروشیار)، ۱۳۷۸ش‌.
  • حسن‌زاده آملی‌، حسن، در آسمان معرفت‌: تذكره اوحدی از عالمان ربانی‌، قم‌، ۱۳۷۵ش‌.
  • دیوان بیگی‌، احمد، حدیقه‌الشعراء، تهران‌: چاپ عبدالحسین نوائی‌، ۱۳۶۴ـ۱۳۶۶ش‌.
  • ركن‌زاده آدمیت‌، محمدحسین‌، دانشمندان و سخن ‌سرایان فارس، تهران‌، ۱۳۳۷ـ۱۳۴۰ش‌.
  • زركلی‌خیرالدین‌، الاعلام، بیروت‌، ۱۹۸۰م.
  • شریف رازی‌، محمد، گنجینه دانشمندان‌، تهران‌، ۱۳۵۲ـ۱۳۵۴ش‌.
  • صدارت‌، علی، «شیخ محمد حكیم خراسانی‌»، مجله ارمغان‌، سال ۲۰، ش ۴ـ ۵، تیر و مرداد ۱۳۱۸.
  • صدوقی‌سها، منوچهر، تاریخ حكماء و عرفاء متأخر برصدرالمتألهین‌، تهران‌، ۱۳۵۹ش‌.
  • طرب اصفهانی‌، ابوالقاسم‌بن رضاقلی، دیوان طرب، با مقدمه و حواشی جلال‌الدین همایی‌، تهران‌، ۱۳۴۲ش‌.
  • عبرت نائینی‌، محمدعلی، تذكره مدینه الادب‌، تهران‌: چاپ عكسی، ۱۳۷۶ش‌.
  • قمی‌، عباس‌، فوائد الرضویه‌: زندگانی علمای مذهب شیعه‌، تهران‌، ۱۳۲۷ ش‌.
  • كتابی‌، محمدباقر، رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر، اصفهان‌، ۱۳۷۵ش‌.
  • مرسلوند، حسن‌، زندگینامه رجال و مشاهیر ایران‌، تهران‌، ۱۳۷۳ش‌.
  • مهدوی‌، مصلح‌الدین، تذكره‌القبور یا دانشمندان و بزرگان اصفهان‌، اصفهان:، ۱۳۴۸ش.
  • واعظ جوادی‌، اسماعیل، «جهانگیرخان قشقائی‌» ، مجله جاویدان خرد، سال ۱، ش ۲، پاییز ۱۳۵۴ش.
  • هنرفر، لطف‌اللّه، اصفهان‌، تهران، ۱۳۴۶ش‌.

پیوند به بیرون

به زبان‌های دیگر مطالعه کنید