باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

جمع بین دو نماز

جمع بین دو نماز (در عربی جمع بین الصلاتین) خواندن بی‌فاصله دو نماز واجب روزانه، شامل نمازهای ظهر و عصر و نمازهای مغرب و عشاء. طبق این مسئله فقهی، مکلف می‌تواند نماز‌های ظهر و عصر یا نمازهای مغرب و عشاء را در وقت مشترک، باهم و بی‌فاصله ادا کند. برای جواز جمع بین دو نماز به آیات اوقات نماز در قرآن، سنت پیامبر(ص) و سیره ائمه(ع) استناد شده است. اهل سنت به وقت مشترک دو نماز معتقد نیستند. فقهای اهل سنت، بر اساس روایات خودشان، جمع بین دو نماز را در شرایط خاص مجاز می‌دانند و قائل‌اند هر نماز وقت خاصی دارد.

محتویات

تعریف

جمع بین دو نماز اصطلاحی فقهی است که بر اساس آن مکلف مجاز است نمازهای ظهر و عصر یا مغرب و عشاء را در هر زمان از وقت مشترک آن به ترتیب و نزدیک به هم بخواند؛ خواه بین آنها فاصله‌ای نگذارد یا نماز نافله، تسبیحات و دیگر مستحبات را بجا آورد.[۱] اصطلاح جمع بین دو نماز در عربی «جمع الصلاتین» است.

در کتاب‌های فقهی یک باب یا بخش ـ هرچند کوچک ـ به این مسئله اختصاص داده شده است که زیرمجموعه صلاة (نماز)، طهارت (پاکی) یا حج بشمار می‌رود.[نیازمند منبع]

جواز جمع بین دو نماز

جواز جمع دو نماز براساس قرآن کریم، سنت حضرت محمد(ص) و سیره ائمه(ع) صادر شده است:

در قرآن مجید دو آیه مربوط به اوقات نمازهای روزانه است: سوره هود، آیه ۱۱۴ [یادداشت ۱] و سوره اسراء، آیه ۷۸. ظاهر و اطلاق این دو آیه بر این است که اوقات نمازهای واجب روزانه، سه وقت است: وقت نماز صبح، وقت مشترک نماز ظهر و نماز عصر، وقت مشترک نماز مغرب و نماز عشاء.[۲]

احادیث و روایات[۳] از سیره پیامبر (ص) نشان می‌دهد که ایشان نمازهای یادشده را هم با یک‌دیگر و هم جداگانه به‌جا آورده است. این عمل گاه در شرایط معمولی بوده و گاه در موارد خاص مانند ترس، خطر، سفر و باران.[۴]

رسول اکرم (ص) در چند مورد، دلیل انجام هم‌زمان دو نماز را در شرایط معمول، دوری از سختی و زحمت امت خود بیان کرده[۵] که از آن جواز جمع بین دو نماز دریافت می‌شود. همچنین بدست می‌آید نمازهای یاد شده وقت خاص ندارند مگر به اندازه خواندن یک بار آنان در ابتدا یا انتهای وقت مشترک.[۶][یادداشت ۲]

با این دلایل، خواندن جداگانه دو نماز توسط نبی اسلام دلیل بر مستحب بودن آن و نیز داشتن وقت فضیلت برای هر نماز است.[۷]

رفتار ائمه (ع) نیز به پیروی از رسول خدا بر انجام هر دو شکل خواندن دو نماز بوده؛ گاهی جداگانه و گاهی جمع.[۸]

دیدگاه اهل‌سنت

علمای اهل سنت جمع دو نماز را فقط در شرایط خاص مجاز می‌داند. آنان ظاهر و اطلاق آیه ۷۸ سوره اسراء، و آیه ۱۱۴ سوره هود را بر اساس روایات مورد اطمینان خودشان، به اوقات پنج‌گانه تاویل می‌کنند. [۹] گرچه برخی مفسران اهل‌سنت، اوقات سه گانه را برای نمازهای واجب روزانه ثابت می‌دانند.[۱۰]

هم‌چنین این علما احادیث مربوط به نمازهای جداگانه را در سیره پیامبر دلیل بر وجوب آن می‌دانند، و برای هر نماز وقت خاص قائل شده و اعتقادی به وقت مشترک دو نماز ندارند.[۱۱] روایات درباره سنت پیامبر در جمع بین دو نماز در شرایط معمولی، از نظر این افراد رد یا تاویل می‌شود.[۱۲]

آراء مذاهب سنی درباره جمع دو نماز بطور کوتاه و خلاصه اینطور است: حنفیه و سه مذهب دیگر مشترکا، جمع دو نماز را در ایام حج در عرفات و مزدلفه جایز می‌داند. شافعیه، اضافه بر آن در سفر، باران و برف هم معتقد به جمع است. علاوه بر اینها مالکیه قائل است بیماران هم می‌تواند دو نماز را جمع بخواند. حنبلیه به موارد قبلی، ترس، سرما و باد را می‌افزاید.[۱۳]

پانویس

  1. سبحانی، ««جمع میان دو نماز از دیدگاه کتاب و سنت»، فصلنامه فقه اهل‌بیت، ۱۳۸۵ش، ص۶۶.
  2. مکارم، تفسیر نمونه، ۱۳۸۰ش، ج۱۲، ص۲۲۱؛ عروسی حویزی، نورالثقلین، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۲۰۵.
  3. حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۱۶۰؛ احمد بن‌حنبل، مسند احمد بن حنبل، ۱۴۲۱ق، ج۱، ص۲۲۱؛ مالک، موطأ، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۱۴۴.
  4. حر عاملی، وسائل الشيعه، ۱۴۱۲ق، ج‌۴، ص۲۲۲؛ بخاری، صحيح بخاری، ۱۴۰۱ق، ج۱، ص۱۳۸؛ مسلم، صحيح مسلم، ۱۳۷۴ق، ج۱، ص۴۹۰.
  5. مسلم، صحیح مسلم، ج۱، باب الجمع بين الصلاتين فی الحضر، ۱۳۷۴ق، ص۴۸۹؛ زرقانی، شرح موطأ مالك، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۲۹۴
  6. حر عاملی، وسائل الشيعه، ۱۴۱۲ق، ج۳، أبواب مواقيت، ص۷۸-۲۱۳.
  7. سبحانی، الانصاف فی مسائل دام فیها الخلاف، ۱۳۸۱ش، ص۲۸۹.
  8. صدوق، من لايحضره الفقيه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۱۶؛ سبحانی، الانصاف فی مسائل دام فیها الخلاف، ۱۳۸۱ش، ص۲۸۹؛ کلینی، كافی، ۱۳۸۷ش، ص٢٨٦.
  9. نووی، شرح بر صحیح مسلم، ۱۳۹۲ق، ج۵، ص۲۱۸؛ مسلم، صحیح مسلم، ۱۳۷۴ق، ج۲، ص۱۵۲
  10. رازی، تفسیر کبیر، بیروت، ج۲۱، ص۲۷؛ آلوسی، تفسیر روح المعانى، ۱۴۱۵ق، ج۱۵، ص۱۳۲.
  11. نووی، شرح بر صحیح مسلم، ۱۳۹۲ق،‌ ج۵، ص۲۱۷.
  12. خطیب قسطلانی، ارشاد الساری، ۱۳۲۳ق، ج۲، ص۲۲۲.
  13. موسوی، جمع بین دو نماز، ۱۳۹۳ش، ص ۳۴.
  1. وَأَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَ زُلَفًا مِّنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ؛ در دو طرف روز، و اوایل شب، نماز را برپا دار؛ چرا که حسنات، سیئات (و آثار آنها را) از بین می‌برند؛ این تذکّری است برای کسانی که اهل تذکّرند
  2. مثلا وقت خاص نماز ظهر، فقط به اندازه زمان خواندن آن در ابتدای زوال ظهر است، و وقت خاص نماز عصر، به اندازه زمان لازم برای خواندن چهار رکعت آن، اندکی پیش از آمدن شفق. تمام زمان بین این دو وقت خاص را، وقت مشترک دو نماز می‌گویند و مکلف مجاز است نمازها را به ترتیب و پی‌در‌پی بخواند. ر.ک به:‌ عاملی، وسائل الشيعه، ۱۴۱۲ق، ج۳، أبواب مواقيت، ص۷۸-۲۱۳.

منابع

  • آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق:عطیه، علی عبدالباری،بیروت، دارالکتب العلمیه، الطبع الاول، ۱۴۱۵ق.
  • ابن‌حنبل، ابوعبدالله احمد، مسند الامام احمد بن‌حنبل، بیروت، مؤسسه الرساله، الطبع الاول، ۱۴۲۱ق.
  • اصبحی، مالک بن‌انس، موطأ الإمام مالك، المحقق: بشار عواد معروف، محمود خليل، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۴۱۲ق.
  • بخاری، ابوعبدالله محمد بن‌اسماعیل، صحيح البخاری، لبنان، بیروت، دارالفكر للطباعه و النشر و التوزيع، ۱۴۰۱ق.
  • خطیب قسطلانی، شهاب الدین، ارشاد الساری الی شرح صحیح البخاری، مصر، مطبعه الأميريه، الطبع السابع، ۱۳۲۳ق.
  • رازی، فخر، التفسیر الکبیر، دار احیاء التراث العربی، بیروت، الطبع الثالث، بی‌تا.
  • زرقانی، محمد بن‌عبدالباقی، شرح الزرقانی علی موطا الامام مالک، مصر، قاهر، مكتبه الثقافه الدينيه، الطبع الأول، ۱۴۲۴ق.
  • سبحانی، جعفر، الانصاف فی مسائل دام فیها الخلاف، قم، مؤسسه امام صادق (ع)،‌ چاپ اول، ۱۳۸۱ش.
  • سبحانی، جعفر، «جمع میان دو نماز از دیدگاه کتاب و سنت»، فصل‌نامه فقه اهل بیت، ش۴۵، مؤسسه فقه اهل‌بیت، بهار ۱۳۸۵ش.
  • صدوق، محمد بن‌علی، من لايحضره الفقيه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
  • عاملی، محمد بن‌حسن، وسائل الشيعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، الطبع السادس، ۱۴۱۲ق.
  • عروسی حویزی، عبد علی ابن‌جمعه، تفسیر نور الثقلین، تصحیح:سید هاشم رسولی، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
  • كلینی، محمد بن‌یعقوب، الکافی، قم، دارالحدیث، چاپ اول، ۱۳۸۷ش.
  • مسلم، مسلم بن‌حجاج، صحيح مسلم، بیروت، دار احياءالتراث العربی، ۱۳۷۴ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر؛ همکاران، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.
  • موسوی، عبدالرحیم، جمع بین دو نماز (ج۳۴ از مجموعه در مکتب اهل بیت)، مترجم:حسین‌علی عربی، قم، مجمع جهانی اهل بیت، ۱۳۹۳ش.
  • نووی، ابوزکریا محیی الدین، المنهاج شرح صحيح مسلم بن الحجاج، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، الطبع الثانی، ۱۳۹۲ق.