باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

حضرت علی اکبر(ع)

نوشتار اصلی: علی اکبر(ع)

علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب(ع)، که به علی اکبر شهرت دارد، فرزند امام حسین(ع)، پیشوای سوم شیعیان است که در سال ۳۳ق در مدینه به دنیا آمد.[۱]گفته‌اند او در سیرت ظاهری و باطنی بسیار به پیامبر اسلام شبیه بوده است.[۲] علی اکبر در واقعه عاشورا شجاعت و فدارکاری بسیاری از خود نشان داد و در نبرد با سپاهیان یزید به شهادت رسید.[۳] بنابر روایات، وی نخستین شهید از بنی هاشم در روز عاشورا بوده است.[۴] مرقد حضرت علی اکبر در جوار پدرش در کربلا قرار دارد.

شرح تعزیه

آعاز

تعزیه با نقل سخنانی از امام حسین(ع)، حضرت زینب و لیلا مادر علی اکبر(ع) شروع و سپس حضرت علی اکبر(ع) برای گرفتن اجازه میدان وارد خیمه امام حسین(ع) می‌شود. مکالمه امام و فرزندش به درازا کشیده می‌شود، نهایت علی اکبر(ع) پدر را راضی می‌کند و سپس به سراغ مادر می‌رود. لیلا به سختی به علی اکبر(ع) اجازه می‌دهد، سپس نوبت خواهرش سکینه می‌شود که مانع رفتن وی به میدان شود، علی اکبر پدر را واسطه خود و سکنیه می‌نماید و عازم میدان می‌شود.

در میدان

علی اکبر خطاب به عمر بن سعد وی را به مبارزه می‌طلبد. چون او بسیار به پیامبر اکرم(ص) شبیه است، سپاهیان کوفه به تصور اینکه پیغمبر به میدان آمده شروع به توصیف چهره علی اکبر می‌نمایند. در اینجا عمر بن سعد رفع شبهه کرده، علی اکبر را به شمر و دیگران معرفی می‌کند. لشکر با شناختن علی اکبر جنگ را آغاز نموده، پس از اندی علی اکبر به خیمه‌ها برمی‌گردد و از امام آب می‌طلبد. چون در اردوگاه، آب وجود ندارد، امام زبان خود را در دهان علی می‌گذارد و علی اکبر به تشنگی پدر پی می‌برد و دوباره عازم میدان می‌شود

پس از کمی جنگ با مخالف خوانان، زخمی شده و به زمین می‌افتد، مخالف خوانان وی را احاطه می‌کنند در این هنگام علی اکبر پدر را صدا می‌کند، امام وارد میدان شده و در جستجوی علی اکبر به این طرف وآن طرف می‌رود، و مخالفان جای علی اکبر تغییر می‌دهند تا امام به نتواند به کمک وی بیاید.

شهادت

علی اکبر به زمین می‌افتد و امام بر بالای سر او حاضر می‌شود. در این هنگام حاضران در مجلس تعزیه گریه می‌کنند و نذورات خود را به بانی مجلس تحویل می‌دهند. در ادامه تعزیه، امام کنار نعش علی اکبر(ع) مرثیه خوانی می‌نماید. سپس جوانان بنی هاشم را صدا می‌زند تا در انتقال پیکر علی اکبر(ع) به خیمه‌ها کمک کنند. امام زنان از جمله حضرت زینب(ع) و لیلا را از شهادت علی اکبر(ع) آگاه کرده، آنان به گریه و زاری در قالب اشعار می‌پردازند.

شخصیتها

موافق خوان

  • امام حسین(ع)
  • علی اکبر(ع)
  • حضرت زینب(س)
  • لیلا مادر علی اکبر(ع)
  • حضرت سکینه(س)

مخالف خوان

  • ابن سعد
  • شمر
  • لشکر

نمونه اشعار

گفتگوی علی اکبر(ع) با امام حسین(ع)
امام: ساعتی صبر کن‌ای مونس جان من زار علی اکبر:نیست‌ای جان پدر بر دل من صبر وقرار
امام:نیست این جان پسر وقت صفر کردن تو علی اکبر:وقت و بگذشته پدر دست من و دامن تو
امام:چه شتابی پدر با تو وصیت دارد علی اکبر:چه وصیت پسرت شوق شهادت دارد
امام:آرزو بود دلم را که تو داماد شوی علی اکبر:عشرت آن است که من کشته و تو شاد شوی
امام:مادرت داشت امید این قد موزون بیند علی اکبر:بدن بی‌سرم افتاده به هامون بیند
امام:عمه‌ات خواست لباس تو بپوشاند آه علی اکبر:او بپوشد به تن خویش کنون رخت سیاه
امام:به وطن خواهر زارت زه وفا منتظر است

علی اکبر:غم بی‌یاری تو از غم او بشتر است[۵]

خطاب ابن سعد به شمر و لشکر
شمر ساکت شو در این میدان چه شورت بر سرت است تا به کی گویی که این رعنا جوان پیغبر است
آنچه حیدر کرده در صفین و جنگ نهروان ما تلافی می‌کنیم امروز روز کیفر است
‌ای قوم به تحقیق بدانید که این است آن کس که چنین خاطر ما کرده مکدر
نور دل لیلا بود و نخبه حیدر فرزند حسین باشد و نامش علی اکبر[۶]
علی اکبر(ع) خطاب به لشکر
ای گروه کوفیان من نور چشم حیدرم شبه خیرالمرسلینم، یادگار حیدرم
باب من یعقوب باشد یوسف درکربلا یوسف کرب و بلایم من علی اکبرم
این زره باشد ز داود نبی اندر تنم دیگر این دستار پیغمبر بود اندر سرم
لافتی الاعلی لاسیف الا ذوالفقار خرمن دشمن بسوزد تیغم همچون آذرم
در بلندی عمه‌ام زینب تماشا می‌کند انتظار آب دارد آن سکینه خواهرم[۷]
امام(ع) بر بالین نعش علی اکبر(ع)
ز چه‌ای ندیده کامم تو به من نظر نداری مگر از دل فکار پدرت خبر نداری
به هزار امید خود را به بر تو من رساندم ستم است اگر سر خود تو زخاک بر نداری
جوانان بنی‌هاشم بیائید علی را بر در خیمه رسانید
خدا داند که من طاقت ندارم علی را بر در خیمه رسانم
لیلا در آ ز خیمه عمرم سر آمده از قتله گاه نعش علی اکبر آمده[۸]

پانویس

  1. السماوی، سلحشوران طف، ص۶۱
  2. سید بن طاوس،لهوف، ص۱۳۹/خوارزمی، مقتل الحسین،ج۲ص۳۴
  3. خوارزمی،مقتل الحسین، ج۲، ص۳۵
  4. مقاتل الطالبیین، ص۸۶،ابی مخنف، وقعة الطف، ص۲۷۶
  5. صالحی راد،ص۴۲۴
  6. صالحی راد، ۴۳۰
  7. صالحی راد،ص۴۳۱
  8. صالحی راد،ص۴۳۳

منابع

  • ابی مخنف،وقعة الطف،تحقیق محمد هادی الیوسفی الغروی،المجمع العالمی لاهل البیت،الثانیه،۱۴۲۷ق.
  • اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبیین،تحقیق احمد صقر،بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، الثانیه،۱۴۰۸.
  • خوارزمی،ابی الموید، مقتل الحسین،تحقیق محمد السماوی،قم، انوار الهدی،الاولی،۱۴۱۸ق.
  • السماوی، محمدبن طاهر، ترجمه عباس جلالی، قم، انتشارات زائر،اول، ۱۳۸۱ش.
  • صالحی راد، مجالس تعزیه، سروش، تهران، ۱۳۸۹ش، چاپ سوم.