باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

نمایی از تعزیه حضرت عباس در روستای صحرا رود فسا. در این نما، حضرت عباس(ع) به آب فرات می‌رسد ولی از نوشیدن آن خودداری می‌کند. 

تعزیه حضرت عباس (ع) از تعزیه‌های دهه اول محرم. موضوع این تعزیه که در روز نهم اجرا می‌شود، شهادت حضرت عباس(ع) است. شخصیت‌های موافق‌خوان در این تعزیه، امام حسین(ع)، حضرت عباس، حضرت علی(ع)، علی اکبر و قاسم، حضرت زینب(س) و حضرت سکینه هستند و مخالف‌ خوان‌ها ابن سعد، شمر و لشکر دشمن‌اند. در این تعزیه، وقایعی همچون حفر خندق به دور خیمه‌گاه، آب آوردن حضرت عباس از فرات و شهادت ایشان روایت می‌شود.

محتویات

حضرت عباس(ع)

نوشتار اصلی: حضرت عباس(ع)

عباس(ع) (۲۶ - ۶۱ق)، مشهور به ابوالفضل و قمر بنی‌هاشم، فرزند امام علی(ع) و ام البنین و سردار و پرچمدار سپاه امام حسین(ع) در واقعه کربلا است. او در کربلا سقّای سپاه بود؛ از این رو، در بین شیعیان به «سقا» معروف است. ایشان در روز عاشورا به دستور امام حسین(ع) برای آوردن آب به شریعه فرات رفت؛ اما پس از پر کردن مشک، در راه بازگشت به خیمه‌ها، به شهادت رسید.[۱]

شرح تعزیه

تعزیه حضرت عباس(ع) طبق نسخ مختلفی اجرا می‌شود، که به عنوان نمونه میتوان از نسخه‌های مشهوری همچون نسخه میر عزا، میرانجم، زمینه قزوین و زمینه اصفهان نام برد.[نیازمند منبع]

تعزیه حضرت عباس طبق نسخه میرعزا

تعزیه حضرت عباس(ع) طبق نسخه میرعزا کاشانی از رجز خوانی شمر با «ای شاه کم سپاه به میدان نظاره کن» شروع می‌شود، سپس امام(ع)، حضرت عباس(ع)، حضرت علی اکبر، حضرت قاسم و حضرت زینب(س) هر کدام شعری بر همان وزن شعر شمر می‌خوانند. سپس، امام دستور به حفر خندق می‌دهد و حضرت عباس با شعر «می‌کنم خندق منای پرودگار - تا نگردد خواهر من خوار و زار» شروع به کندن خندق می‌کند، علی اکبر و قاسم نیز اشعاری بر همین وزن می‌خوانند. در ادامه ماجرای آب آوری علی اکبر(ع)، مکالمه عباس(ع)با حضرت امیر(ع) و ماجرای امان‌نامه به تصویر کشیده می‌شود. سپس، عباس وارد میدان شده و با کنار زدن لشکر، خود را به آب رسانده و به بی‌وفایی آب اشاره می‌کند، سکینه در خیمه‌ها به همان وزن اشعاری می‌خواند و با بیان اینکه ما کودکان آب نمی‌خواهیم از عموی خود می‌خواهد که زود به خیمه بازگردد. در پایان این تعزیه، آب آوری و شهادت حضرت عباس(ع) و همچنین آمدن امام حسین(ع) به بالای بدن حضرت عباس(ع) می‌آید.[نیازمند منبع]

تعزیه حضرت عباس طبق نسخه میرانجم

تعزیه حضرت عباس(ع) طبق نسخه میرانجم که یکی از طولانی‌ترین نسخه‌های شهادت حضرت عباس است، با عمر سعد و با مصرع «شها باشد دلم از بهر قتلت بی‌قرار، امشب» شروع، وسپس گفتگوی امام(ع) با وی می‌آید. در ادامه پس از مأیوس شدن امام(ع) از هدایت عمر بن سعد، ماجرای عبا بر سر کشیدن امام(ع) و بیعت برداشتن از اصحاب می‌باشد.سپس، ترک امام(ع) توسط بعضی اصحاب، ماجرای گفتگوی امام(ع) با حضرت زینب(س)، آب آوری حضرت علی اکبر(ع)، ورود شمر، خطبه خوانی حضرت عباس(ع)،وداع حضرت عباس(ع) با اهل بیت امام حسین، و در پایان ماجرای شهادت ایشان به تصویر کشیده می‌شود.[نیازمند منبع]

شخصیتها

در تعزیه دو گروه اولیاء و اشقیاء که نمادهایی از خیر و شر هستند، ایفای نقش می‌کنند. اصطلاحا به اجراکنندگان نقش اولیاء، موافق خوان و به اجراکنندگان نقش اشقیاء،مخالف خوان یا اشقیا خوان گفته می‌شود.[نیازمند منبع]

موافق خوانان

  • امام حسین(ع): از شروع مجلس تا پایان آن حضور دارد و آخرین کسی است که با خواندن وی تعزیه پایان می‌یابد.
  • حضرت عباس(ع): نقش اصلی که در ادبیات تعزیه خوانی به آن «شاه نسخه» می‌گویند.
  • حضرت علی اکبر(ع): بحث آب آوری و امتحان وی توسط حضرت عباس(ع) در این تعزیه مطرح است. البته این مطلب در منابع تاریخی دیده نمی‌شود.
  • حضرت قاسم(ع): در این مجلس نقشی بسیار کم رنگ ایفا می‌کند.
  • حضرت زینب(س): از آغاز تا پایان تعزیه حضور دارد و تنها زن خوان تعزیه حضرت ابوالفضل محسوب می‌شود.
  • حضرت امیر(ع): منظور حضرت علی(ع) است که برای امتحان زور و شجاعت حضرت عباس(ع) راه را بر وی می‌گیرد. امیر در این مجلس با نقاب حاضر می‌شود. این مطلب در منابع تاریخی دیده ‌نمی‌شود.
  • حضرت سکینه(س): تنها کودکی است که در این تعزیه نقش ایفا می‌کند. نقشش کمی پر رنگ به نظر می‌آید.[نیازمند منبع]

مخالف خوانان

مخالف خوانان یا اشقیاخوانان این تعزیه عبارتند از:

  • ابن سعد: فرمانده لشکر
  • شمر: نقش اصلی مخالف خوانان
  • لشکر: عده‌ای که هنگام حضور حضرت عباس(ع) و حضرت علی اکبر(ع) در میدان با شمر همراهی می‌کنند.[نیازمند منبع]

نمونه اشعار

پانویس

  1. پیشوایی، مقتل جامع سید الشهدا، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۸۳۸.
  2. صالحی راد،ص۴۰۶
  3. صالحی راد، ص۴۱۲

منابع

  • صالحی راد، مجالس تعزیه، سروش، تهران، ۱۳۸۹ش، چاپ سوم.
  • گروهی از تاریخ‌پژوهان، زیر نظر مهدی پیشوایی، تاریخ قیام و مقتل جامع سیدالشهدا(ع)، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ اول، ۱۳۹۱ش.