باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

بهشت آدم نخستین سکونت‌گاه آدم(ع) و حَوّا در ابتدای خلقتشان است. در سه سوره قرآن‌ کریم از بهشت آدم یاد شده است. آدم و حوا در این بهشت از فراوانی نعمت برخوردار بودند اما به آن دو هشدار داده شده بود که به درخت معینی نزدیک نشوند و میوه آن را نخورند. آدم و حوا با وسوسه شیطان از میوه درخت ممنوعه استفاده کردند و به دنبال آن از بهشت اخراج شدند.

درباره موقعیت بهشت آدم سه نظریه وجود دارد: باغی در زمین، بهشتی برزخی در آسمان‌ها و بهشت موعود.

محتویات

دیدگاه‌ها درباره کیفیت بهشت آدم

درباره بهشتی که آدم و حوا در آن زندگی می‌کردند سه دیدگاه وجود دارد:

  • بهشت زمینی: برخی بر این باورند بهشتی که آدم(ع) و حَوّا در آن زندگی می‌کردند یکی از باغ‌های پردرخت و سرسبز زمینی بوده است. دلیل زمینی بودن بهشت آدم آن است که در بهشت آخرتی انسان‌ها به سبب ممنوع بودن ورود شیطان به آن دچار وسوسه نمی‌شوند و مرتکب خطا نمی‌گردند. همچنین انسان‌هایی که وارد بهشت می‌شوند جاودانه (همیشه) در آن زندگی خواهند کرد و از آن بیرون نمی‌آیند در حالی که آدم در بهشتی که زندگی می‌کرد وسوسه شد و از آن اخراج شد. در برخی روایات نیز به آخرتی نبودن بهشت آدم اشاره شده است.[۱]
  • بهشت موعود: بر اساس برخی روایات، بهشت آدم همان بهشت اخروی بوده است.[۲] برخی نیز با استناد به خطبه نخست امام علی در نهج البلاغه این‌گونه استدلال می‌کنند: امام علی (ع) فرموده است: «خدا به آدم وعده داد او را به بهشت برگرداند.»[۳] از ظاهر این تعبیر بر می‌آید که برگرداندن آدم به بهشت یعنی جایی که او نخست در آن زندگی می‌کرد و از طرفی مکانی که آدم در آینده خواهد رفت بهشت قیامت است از این رو بهشتی که آدم در آن زندگی می‌کرد بهشت آخرت بوده است.[۴]
  • بهشت برزخی: بر اساس نظریه سوم بهشت آدم نه بهشت موعود بود و نه بهشت زمینی بلکه بهشتی برزخی است میان دنیا و آخرت. در این بهشت هم برخی از ویژگی بهشت موعود نظیر شادابی دایمی، نبود رنج گرسنگی، تشنگی، سرما و گرما وجود دارد و هم برخی خصوصیات بهشت زمینی مانند مصون نبودن از شیطان و وسوسه‌های او. این دیدگاه تلفیقی از نظریه اول و دوم است.[۵]

گزارش قرآن از بهشت آدم

قرآن در سوره‌های بقره، اعراف و طه ضمن اشاره به آفرینش آدم و حوا از بهشت آدم یاد کرده است.[۶] بر اساس آیات قرآن نخستین سکونت‌گاه آدم و حوا بهشت بوده است.

درخت ممنوعه در بهشت آدم

نوشتار اصلی: شجره ممنوعه

آدم(ع) و حوا زمانی که در بهشت ساکن شدند به فرمان خدا از نزدیک شدن به یک درخت و خوردن میوه آن منع شدند، اما با وسوسه شیطان، میوه درخت ممنوع را خوردند. به دلیل این نافرمانی، لباس‌های آدم و حوا از بدنشان افتاد و از بهشت اخراج شدند. داستان میوه ممنوع در قرآن سه مرتبه آمده است. تورات نیز با روایتی متفاوت به این ماجرا پرداخته است. درباره ماهیت درخت ممنوع چند دیدگاه وجود دارد: برخی مفسران با تکیه بر معنای ظاهری درخت، آن را از نوع خوشه گندم،[۷] درخت انگور،[۸] انجیر،[۹] نخل،[۱۰] ترنج (از مرکبات)،[۱۱] کافور[۱۲] و عناب.[۱۳] عده‌ای دیگر نیز ضمن تأویل واژه درخت، معنای آن را حسد و علم دانسته‌اند.

پانویس

  1. فخر رازی، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، ۱۴۲۰ق، ج۳، ص۴۵۲.
  2. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ص۱۴۳.
  3. شریف الرضی، نهج البلاغه، ۱۴۱۳ق، خطبه اول، ص۱۰.
  4. بهشتی که آدم در آن سکونت داشت کدام بهشت است؟ پایگاه اینترنتی اسلام کوئست.
  5. طباطبائی، المیزان، ۱۳۹۳ق، ج۱، ص۱۳۲.
  6. سوره بقره، آیه ۳۵؛ سوره اعراف، آیه ۱۹ و ۲۰؛ سوره طه، آیه ۱۱۵، ۱۱۷ و ۱۲۰.
  7. ابن کثیر، تفسیر القرآن، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۸۳؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۶۹؛ طبری، جامع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۳۰؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۲۲۰.
  8. طبری، جامع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۳۲؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۲۲۰؛ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ص۱۶۵.
  9. طبری، جامع البیان، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۳۳؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۲۲۰؛ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ص۱۶۵.
  10. سیوطی، الدرالمنثور، ۱۹۸۳م، ج۱، ص۵۳.
  11. سیوطی، الدر المنثور، ۱۹۸۳م، ج۱، ص۵۳.
  12. ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۱، ص۲۲۰.
  13. حسن بن علی العسکری (ع)، التفسیر المنسوب إلی الإمام ابی محمد الحسن بن علی العسکری(ع)، ۱۴۰۹ق، ص۲۲۲؛ مجلسی، بحارالأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۱، ص۱۹۰.

منابع

  • ابن‌کثیر، ابوالفداء اسماعیل الدمشقی، تفسیر القرآن العظیم، با مقدمه دکتر عبدالرحمن المرعشلی، بیروت، دارالمعرفة، ۱۴۱۲ق.
  • ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، تحقیق محمد جعفر یاحقی و دکتر محمدمهدی ناصح، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
  • حسن بن علی العسکری (ع)، التفسیر المنسوب إلی الإمام ابی محمد الحسن بن علی العسکری (ع)، قم ، مدرسة الإمام المهدی، ۱۴۰۹ق.
  • سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، بیروت، دارالفکر، ۱۹۸۳م.
  • شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، تحقیق: عزیزالله عطاردی قوچانی، تهران، بنیاد نهج البلاغه، ۱۴۱۳ق.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان، فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة اعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۳ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۵ق.
  • طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، با مقدمه خلیل المیس، تحقیق صدقی جمیل العطار، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
  • مجلسی، محمّد باقر، بحارالأنوار، بیروت، الوفاء، ۱۴۰۳ق.
  • بهشتی که آدم در آن سکونت داشت کدام بهشت است؟ پایگاه اسلام کوئست. تاریخ ثبت: ۱۳۹۳/۰۶/۰۹ش، تاریخ بازدید: ۱۳۹۶/۰۲/۱۰ش.