باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

بهائیت
نشان بهاییت
اطلاعات کلی
مؤسس میرزا حسینعلی نوری


بهائیت فرقه‌ای منشعب شده از آیین بابی است. بهائیان این آیین را دین می‌خوانند؛ ولی مسلمانان عموماً آن را به رسمیت نشناخته و آن را فرقه‌ای منحرف می‌شمارند و از تعبیر «‌فرقه ضاله‌» برای اشاره به آن استفاده می‌کنند. بنیانگذار آیین بهائی، میرزا حسینعلی نوری معروف به بهاءالله است و این آیین نیز نام خود را از همین لقب برگرفته است. مهم‌ترین برهان او بر حقانیت ادعایش، مانند سید باب، سرعت نگارش و زیبایی خط بود. نقل شده که در هر شبانه‌روز یک جلد کتاب می‌نوشت. بسیاری از این نوشته‌ها بعدها به دستور میرزا حسینعلی نابود شد. نوشته‌های باقیمانده او نیز مملو از اغلاط املایی، انشایی، نحوی و غیر آن بود. مهمترین کتاب بهاءالله، ایقان بود که در اثبات قائمیت سید علی محمد باب در آخرین سال‌های اقامت در بغداد نگاشت.

محتویات

بنیانگذار

نوشتار اصلی: میرزا حسینعلی نوری
میرزا حسینعلی نوری.jpg

بنیانگذار آیین بهائی، میرزا حسینعلی نوری معروف به بهاءاللّه است، و این آیین نیز نام خود را از همین لقب برگرفته است. پدرش، میرزاعباس نوری معروف به میرزابزرگ، از مستوفیان و منشیان عهد محمدشاه قاجار و بویژه موردتوجه خاص قائم مقام فراهانی بود و بعد از قتل قائم مقام از مناصب خود برکنار شد و به نور رفت.[۱] میرزاحسینعلی در ۱۲۳۳، در تهران به دنیا آمد و مانند برادرانش آموزش‌های مقدماتی ادب فارسی و عربی را زیرنظر پدر و معلمان و مربیان گذراند. در زمان ادعای بابیت سید علی محمد شیرازی، در جمادی الاولی ۱۲۶۰، او جوانی ۲۸ ساله و ساکن تهران بود که در پی تبلیغ نخستین پیرو باب، ملاّ حسین بشرویه‌ای معروف به «باب الباب»، در شمار نخستین گروندگان به باب درآمد و از آن پس یکی از فعال‌ترین افراد بابی شد و به ترویج بابی‌گری، بویژه در نور و مازندران، پرداخت. برخی از برادرانش، از جمله میرزایحیی معروف به «صبح ازل»، نیز براثر تبلیغ او به این مرام پیوستند. میرزایحیی سیزده سال از حسینعلی کوچکتر بود.[۲]

از مشهورترین اقدامات میرزاحسینعلی در آن زمان، به نوشتۀ منابع بهائی،[۳] طراحی نقشۀ آزادی قرة العین ـ که در قزوین به اتهام همکاری در به شهادت رساندن ملا محمدتقی برغانی زندانی بود ـ و نقش جدّی و مؤثرش در اجتماع شماری از بابیان در واقعه بدشت بود. این اجتماع بعد از دستگیری و تبعید باب به قلعه چهریق در ماکو و به انگیزۀ تلاش برای رهایی وی از زندان برپا شد. میرزاحسینعلی با توجه به توانایی مالی و فراهم کردن امکانات اقامت طرفداران باب در بدشت،[۴] جایگاهی معتبر نزد اجتماع کنندگان یافت. در همین اجتماع بود که سخن از نسخ شریعت اسلام رفت و قرة العین «بدون حجاب، با آرایش و زینت» به مجلس وارد شد و حاضران را مخاطب ساخت که امروز «روزی است که قیود تقالید سابقه شکسته شد».[۵]

آغاز بهائیت

در سال ۱۲۸۲ق واقعه‌ای که در منابع بهائی به «بزرگ‌ترین جدایی» مشهور است، توسط بهاءالله به راه‌انداخته شد و در نتیجه کسانی که به صبح ازل وفادار ماندند، از کسانی که پیرو بهاءالله بودند، جدا شدند. در این هنگام بود که بهاءالله به صورت عام و بدون ابهام ادعا کرد که «من یظهره الله» است؛ چهره‌ای که چندین جا در نوشته‌های باب و به ویژه کتاب فارسی بیان ذکرش به میان آمده است و بابیان آن را به عنوان کانون فرجام‌شناسی باب تفسیر می‌کنند. در این هنگام بود که بهاءالله مدعی کهنگی بابی‌گری شد و مذهب تازه‌ای را رسماً اعلام کرد.[۶]

تعالیم بنیادین

وحی تدریجی

سرآغاز بحث در مود اعتقادهای بهائی، نظریۀ «وحی تدریجی» است. مطابق این نظریه، خداوند - وجود لایزال و تغییرناپذیری که در ورای عالم مادّی جای دارد – از روز ازل و از طریق موجودات برگزیده‌ای در هیئت آدمی – که در تاریخ به نام انبیاء و رسل معروف بوده‌اند – ارادۀ خویش را به مخلوقات خود نمایانده است. در حقیقت این چهره‌ها، از آنجا که از احکام و حقایق الاهی پرده برگرفته‌اند و تا جایی که حیات و شخص آنان به طور کیفی متفاوت از سایر مردمان، به عبارت دیگر مقدّس، بوده‌اند، می‌توان ایشان را مظهر تجلّی ارادۀ آسمانی دانست.

دورۀ اجرا

به عقیدۀ بهائیان، زنجیرۀ پیامبران که به حضرت آدم آغاز و به حضرت محمد ختم شد، دورۀ تکمیل‌شده‌ای از پیامبری را به نمایش می‌گذارد. با اعلام برانگیختگی باب در ۱۲۶۰ق دورۀ جدیدی معروف به «دورۀ اجرا» آغاز گشت.

مظهر الاهی

آنان به جای آن که از تعابیر قرآنی «نبی» یا «رسول» استفاده کنند، بیشتر «مظهر الاهی» را به کار می‌برند. مظهر الاهی را می‌توان «جایی که ذات پروردگار جلوه می‌کند» ترجمه کرد.

از دیدگاه بهائیان، تمامی پیامبران و رسولان پیشین، جلوه‌های الاهی و آسمانی بودند. استمرار این رابطۀ آسمانی با بشریت، نشانۀ تحقق میثاق یا عهد بزرگ خداوند است که هیچ گاه مخلوقات خویش را تنها و بدون هدایت آسمانی رها نمی‌کند.

شریعت تازه

تبلیغ باب در مورد «شریعت تازه» و سرانجام جانشین کردن آن با مجموعۀ جدیدی از احکام مقدّس، همراه با این ادّعا که هم باب و هم بهاءالله علیرغم تفاوت در واژگان، عملاً در همان مقام و موقعیت حضرت محمد قرار دارند، سبب شده است که این جنبش به چشم بدعت نگریسته شده، در نهایت غیراسلامی شناخته شود.[۷]

اعتقادات

از آغاز سدۀ بیستم، در پاسخ به این پرسش که بهائیان به چه چیزی اعتقاد دارند، چندین اصل مطرح شده است، از جمله:

  • یگانگی خداوند
  • یگانگی بشریت
  • یگانگی مذهب
  • بازجُست مستقل حقیقت
  • رها کردن تعصب و خرافه
  • هماهنگی علم و مذهب
  • برابری مردان و زنان ...[۸]

تلاش برای حفظ آئین

بهاءالله کوشید تا با انتصاب علنی جانشین خود و مشخص نمودن اجزای اصلی نهادهای بهائی، بقای این آئین را تضمین کند.

اصل میثاق

نظریه یا اصل «میثاق» جایگاه مهمی در این تلاش دارد و دو بخش عمده را در برمی‌گیرد:

  • نخستینِ آن میثاق عظیم است که بیانگر وعدۀ خداوند است که هیچ گاه انسان را تنها و بدون هدایت برای پیشبرد «تمدنِ همواره رو به ترقی» رها نمی‌کند.
  • دومین میثاق، یک رشته میثاق‌های کوچک‌تر است که در همین چارچوب عمل می‌کند و مستقیماً به قوانین و تعالیم هر یک از رسولان آسمانی و الزام پیروانشان به تأیید اقتدار الاهی آنان و پیروی از احکام ایشان مربوط می‌شود.

در آئین بهائی، میثاق به نهاد مذهبی متمایزی تبدیل شد و اجرای میثاق موجب می‌شود که انتقال قدرت به عبدالبهاء، سپس شوقی افندی و سرانجام به بیت‌العدل اعظم مورد تأیید قرار بگیرد.[۹]

دستگاه اداری بهائیان و میثاق

وحدت آئین بهائی – با صرف نظر از چند استثنا – از طریق میثاق، که عبدالبهاء «مرکز» شناخته شدۀ آن است، به طور مؤثری حفظ گردیده است. اکثریت بهائیان، صلاحیت مصون از خطای «بیت العدل اعظم» را به رسمیت می‌شناسند، که ارکان حاکم جامعۀ جهانی بهائیان است و در سال ۱۳۴۲ش تأسیس شده و ادارۀ مرکزی آن در حَیفا – واقع در فلسطین اشغالی – است.

این نهاد در کتاب اقدسِ بهاءالله، و به گونه‌ای مشخص‌تر در کتاب عبدالبهاء به نام الواح و وصایا، پیش‌بینی شده است. در اصل، قرار بود که این نهاد پس از مرگ وی به عنوان ارگان عالی ضمن تلفیق با نهاد دیگر – ولایت امر – انجام وظیفه بکند.

عبدالبهاء در سال ۱۳۰۰ش درگذشت و بر خلاف پیش‌بینی خودش فرزند ذکوری نداشت و به همین سبب طرح او تحقق نیافت. شوقی افندی فراخوان انتخابات برای بیت العدل اعظم را به تعویق انداخت تا نخست بنیاد گسترده‌تری از محافل محلی و ملی ایجاد کند.

بین سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۲ شمسی، دو ارگان جهانی با هدایت مستقیم شوقی افندی تأسیس شد:

  • هیئت بین المللی بهائی: این هیئت از سال ۱۳۰۴ تا ۱۳۳۶ شمسی در ژنو مستقر بود
  • شورای بین المللی بهائی: این شورا هشت عضو داشت که در سال ۱۳۲۹ شوقی افندی آنها را منصوب کرد و همچون سرآغازی برای تأسیس نهایی بیت العدل اعظم به شمار می‌آمد. در فاصلۀ آذر ۱۳۳۰ تا مهر ۱۳۳۶ بیست و هفت «ایادی امرالله» منصوب شدند که در ادامه بیشتر مورد بررسی قرار می‌گیرد.

تقویم بهائی

یک عامل اصلی در ایجاد هویت بهائی، پذیرش تقویم جدیدی است که از سوی باب در کتاب فارسی بیان پیشنهاد شده بود. این گاه‌شمار شمسی از ۱۹ ماهِ ۱۹ روزه تشکیل شده است. در نخستین روز هر یک از این ماه‌ها، بهائیان جشن‌هایشان را برگزار می‌کنند که طی آن اعضای جامعه گرد هم می‌آیند تا کلام مقدّس بخوانند و یا به آن گوش فرا دهند، درمورد طرح‌ها و فعالیت‌های محلی به مشورت بپردازند، یا با یکدیگر با محبت و اخوت نشست و برخاست کنند.

افزون بر این، چند روز مقدّس در طول سال وجود دارد که معمولاً با تشکیل جلسات یادبود و یا مراسمِ موردِ توجه جامعه برگزار می‌شود. در ضیافت روزهای مقدّس غیر بهائیان نیز اجازه دارند در کنار بهائیان شرکت کنند (البته، حضور غیربهائیان در جشن ۱۹ روزه ممنوع است).

نوروز باستانی ایران با نخستین روز از نخستین ماه بهائی همزمان است.

عصر بهائی با اعلام دعوی باب آغاز شد که دقیقاً ۲ ساعت و ۱۱ دقیقه پس از غروب آفتاب ۵ جمادی الاولی ۱۲۶۰ روی داده است.

۹ روز مقدس که در آنها کار تعطیل می‌شود عبارتند از:

  1. جشن نوروز (سال جدید بهائی)، ۱ فروردین؛
  2. جشن رضوان (اعلام دعوی بهاءالله)، ۱۱ – ۱۲ اردیبهشت؛
  3. اعلام دعوی باب، ۳ خرداد؛
  4. درگذشت بهاءالله، ۸ خرداد؛
  5. درگذشت باب، ۱۹ خرداد؛
  6. تولد باب، ۲۸ مهر؛
  7. تولد بهاءالله، ۲۱ آبان؛
  8. روز میثاق، ۵ آذر؛
  9. درگذشت عبدالبهاء، ۷ آذر.[۱۱]

برخی احکام

گرچه بهائیان محدودیت‌های غذایی ندارند، در ماه علاء (نوزدهمین ماه بهائی) روزه می‌گیرند. در این ۱۹ روز، بهائیانی که به سن بلوغ (۱۵ سالگی) رسیده‌اند، لازم است از سحرگاه تا غروب آفتاب از خوردن و آشامیدن خودداری کنند.

سایر احکام و ممنوعیت‌ها برای بهائیان عبارتند از نماز واجب، اجتناب از مصرف غیرطبی مواد مخدر و الکل و منع غیبت. این احکام و سایر آنها در کتاب اقدس مطرح شده‌اند.[۱۲]

وضع کنونی

بر اساس آخرین آمارها، جامعۀ جهانی بهائیان نزدیک به ۶میلیون تن جمعیت دارد. در سرتاسر جهان ۱۶۵ محفل روحانی ملی و تقریباً ۲۰هزار محفل روحانی محلی در جهان وجود دارد.

ادبیات بهائی به ۸۰۲ زبان مختلف ترجمه شده و به ۲۱۱۲ گروه قومی و اقلیت متفاوت عرضه گردیده است.

در سراسر جهان ۷ مشرق الاذکار وجود دارد و ۱۲۵۶ محل دیگر نیز برای همین منظور به مالکیت بهائیان درآمده است. آنها حدود ۹۵۰ مدرسه یا برنامه‌های آموزشی دیگر، ۷ ایستگاه رادیویی و ۶۷۰ طرح توسعۀ اجتماعی و اقتصادی در سرتاسر جهان دارند. در ایالات متحده آمریکا، تقریباً ۷۰۰۰ محل مسکونی و ۵ مدرسه و مؤسسه برای جمعیتی در حدود ۱۲۰۰۰۰ نفر وجود دارد. (ارقام برگرفته از دفتر روابط عمومی بهائیان در کانادا، اسفند ۱۳۷۳)[۱۳]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. قائم مقام، ۱۳۵۶ش، ص۱۹ـ۲۵؛ همو، ۱۳۵۷ش، بخش ۱، ص۳۷۶؛ نبیل زرندی، ص۸۸ ـ ۸۹؛ همگی به نقل از http://rch.ac.ir/article/Details?id=12095
  2. نبیل زرندی، ص۸۵، ۸۸، ۹۱؛ حاجی میرزاجانی کاشانی، مقدمة براون، صلج؛ همگی به نقل از http://rch.ac.ir/article/Details?id=12095
  3. از جمله رجوع کنید به نبیل زرندی، ص۲۵۹ـ۲۶۰؛ به نقل از http://rch.ac.ir/article/Details?id=12095
  4. حاجی میرزاجانی کاشانی، ص۲۴۰ـ ۲۴۱؛ به نقل از http://rch.ac.ir/article/Details?id=12095
  5. نبیل زرندی، ص۲۷۱ـ۲۷۳؛ به نقل از http://rch.ac.ir/article/Details?id=12095
  6. دائرة المعارف جهان نوین اسلام، ج۱، ص۷۳۰
  7. دائرة المعارف جهان نوین اسلام، ص۷۳۲ - ۷۳۴
  8. دائرة المعارف جهان نوین اسلام، ص۷۳۴
  9. دائرة المعارف جهان نوین اسلام، ص۷۳۵
  10. دائرة المعارف جهان نوین اسلام، ص۷۳۵ - ۷۳۶
  11. دائرة المعارف جهان نوین اسلام، ص۷۳۶ - ۷۳۷
  12. دائرة المعارف جهان نوین اسلام، ص۷۳۷
  13. دائرة المعارف جهان نوین اسلام، ص۷۳۷

منابع

  • منبع مقاله:دانشنامه جهان اسلام
  • جان ل. اسپوزیتو، دایرةالمعارف جهان نوین اسلام، ترجمه و تحقیق زیر نظر حسن طارمی راد، محمد دشتی، مهدی دشتی، تهران: نشر کتاب مرجع؛ نشر کنگره، ۱۳۸۸.