باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

بنت‌الهدی صدر
بنت‌الهدی صدر.jpg
نام اصلی آمنه
زمینهٔ کاری دینی-سیاسی
زادروز ۱۹۳۷ م.
کاظمین
پدر و مادر پدر:سیدحیدر صدر، مادر:دختر شیخ عبدالحسین آل یاسین
مرگ ۸ آوریل ۱۹۸۰ م.
عراق
محل زندگی نجف، کاظمین
علت مرگ اعدام
جایگاه خاکسپاری قبرستان وادی‌السلام نجف
در زمان حکومت صدام
لقب بنت‌الهدی، شهیده
پیشه فعال فرهنگی-سیاسی (دینی)
کتاب‌ها الفضیلة تنتصر، لیتنی کنت أعلم، امرأتان و رجل، صراع مع واقع الحیاة، لقاء فی المستشفی، الخالة الضائعة، الباحثة عن الحقیقة، کلمة و دعوة، ذکریات علی تلال مکة، بطولة المرأة المسلمة، المرأة مع النبی(ص)، المجموعه القصصیه الکامله
نوشتارها مجموعه مقالاتی در نشریه الاضواء
استاد محمدباقر صدر، شیخ زهیر الحسون و ام‌علی الحسون

آمنه صدر، معروف به بنت‌الهدی و شهیده صدر (۱۹۳۷-۱۹۸۰م)، از زنان نویسنده و فعال فرهنگی-سیاسی عراق بود. سرپرستی مدارس الزهراء نجف و کاظمین، تشکیل جلسات خانگی دینی، نوشتن مقاله در مجله الاضواء، داستان‌نویسی و سرایش اشعار مذهبی از فعالیت‌های فرهنگی-دینی اوست.

بنت‌الهدی، به‌دنبال اعتراض به دستگیری برادرش و سخنرانی در حرم حضرت علی(ع) که به تظاهرات در شهرها و کشورهای مختلفی انجامید، توسط رژیم بعث زندانی و پس از شکنجه طولانی اعدام شد.

محتویات

زندگی‌نامه

سیده‌آمنه صدر (متولد کاظمین در سال ۱۳۵۷ ق./۱۹۳۷ م.)، دختر آیت‌الله سیدحیدر صدر است. مادرش خواهر آیت‌الله محمدرضا آل‌یاسین است. سیداسماعیل صدر و شهید سیدمحمدباقر صدر برادران اویند.[۱] در دوسالگی پدرش را از دست داد. خواندن و نوشتن را در خانه آموخت و به یادگیری نحو و منطق و فقه و اصول و... پرداخت. او نزد محمد باقر صدر، شیخ زهیر الحسون و ام علی الحسون درس آموخت.[۲] وی در ۸ آوریل ۱۹۸۰ م. به‌دست رژیم بعث عراق اعدام شد.[۳]

فعالیت‌های تبلیغی

جلسات خانگی و مجله الاضواء

بنت‌الهدی، از اهمیت نقش زنان در فعالیت‌های دینی آگاه بود ازاین‌رو جلساتی را در خانه خود و دیگران برای تبلیغ امور دینی تشکیل می‌داد.[۴] آمنه، در مجله «الاضواء» برای دختران عراقی و عرب مطلب می‌نوشت. نوشته‌های او در این مجله حول التزام زنان به آموزه‌های دینی و رد الگوها و شعارهای غربی برای آنان، دور می‌زد.[۵]

سرپرستی مدارس الزهراء

مدارس الزهراء، مجموعه مدرسه‌های وابسته به صندوق خیریه اسلامی (جمعیة صندوق الخیری الاسلامی) بودند. این مدرسه‌ها به هدف تقویت فرهنگ دینی در کودکان در شهرهای بصره، دیوانیه، حله، نجف، کاظمین و بغداد تأسیس شدند. مرکزیت این مدرسه‌ها با مدرسه بغداد بود. شهیده بنت‌الهدی دو ماده درسی را -علاوه بر دروس مرسوم آموزشی- در این مدارس جای داد و از معلمانی استفاده می‌کرد که به شئون اسلامی اهتمام خاصی داشتند.[۶]

در ۱۹۶۷ م. بنت‌الهدی، سرپرست این مجموعه در نجف و کاظمین شد. او در این زمان سرپرست یک مدرسه دینی دیگر در نجف هم بود. از این‌رو هفته‌اش را تقسیم کرده بود، نیمی از هفته را در نجف بود و نیم دیگر در کاظمین. او بعد از ساعت اداری مدرسه، به معلم‌ها آموزش‌های تربیتی می‌داد و بعدازظهرها را به پاسخگویی به سؤالات دانشجویان می‌گذراند. در ۱۹۷۲ م. بخشنامه‌ای مبنی بر لزوم الحاق این مدارس به وزارت تعلیم و تربیت عراق از سوی دولت صادر شد. با صدور این بخشنامه بنت‌الهدی از مسئولیت این مدارس کناره‌گرفت و دعوت رسمی دولت طی نامه‌ای از او بر ادامه همکاری در این مدارس نیز نافع نیفتاد.[۷] او در پاسخ به سوال از سبب ترک همکاری در این مدرسه‌ها می‌گفت:

لم یکن الهدف من وجودی فی المدرسه الا نوال مرضاة الله و لما انتفعت الغایة من المدرسة بتأمیمها فما هو جدوی وجودی بعد ذلک؟!
من به هدف تحصیل رضای خدا در این مدرسه‌ها کار می‌کردم. با ملی شدن (تحت نظارت دولت بعث در آمدن) این مدارس، ماندن من در این‌جا چه توجیهی خواهد داشت؟
— بنت‌الهدی صدر، الحسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۱۱ق، ص۷۸-۷۹ به نقل از ملحق صحیفه الجهاد الصادر بتاریخ ۲۰ جمادی الثانیه ۱۴۰۳ ق. نیسان ۱۹۸۳ م.

داستان نویسی و شعر

«رجعیه» إن قیل عنک! فلا تبالی واصمدی قولی: أنا بنت الرسالة، من هداها اهتدی
لم یثننی خجلی عن العلیا و لم یغلل یدی کلا و لا هذا الحجاب یعیقنی عن مقصدی
فغد لنا اختاه فامضی فی طریقک و اصعدی و الحق یا اختاه یعلو فوق کید المعتدی[۸]

بنت‌الهدی به قصد این‌که دایره مخاطبان بیشتری برای سخنانش داشته باشد رو به نوشتن آورد؛ زنان بسیاری از کشورهای عربی و اسلامی می‌توانستند از طریق خواندن کتاب‌های او به‌اندیشه‌های اسلامی دست پیدا کنند.[۹] مباحث خانوادگی، کار اسلامی، سختی‌های زنان شاغل، مسخره‌کردن، خدشه‌دار کردن جلوه زن، زیبایی، آرایش‌کردن، حجاب و... از محورهای قصه‌های او هستند.[۱۰] او به همین هدف شعر هم می‌گفت. بیشتر شعرهای شهیده‌صدر رنگ و لعاب دینی دارد.

کتاب‌های زیر از اوست:

عنوان کتاب عنوان ترجمه فارسی مترجم
الفضیلة تنتصر ن‍دای‌ ای‍م‍ان ف‍رزاد م‍ی‍رزائ‍ی‌
لیتنی کنت أعلم ای‌ ک‍اش‌ م‍ی‌دان‍س‍ت‍م ل‍طی‍ف‌ راش‍دی‌
امرأتان و رجل دو زن‌ و ی‍ک‌ م‍رد
س‍رن‍وش‍ت‌ دو خ‍واه‍ر
ج‍م‍ال‌ال‍دی‍ن‌ ح‍ک‍ی‍م‍ی‌زاده‌
م‍رت‍ض‍ی‌ ت‍ق‍وی‌
صراع مع واقع الحیاة نبرد با زندگی مهدی سرحدی
لقاء فی المستشفی دی‍دار در ب‍ی‍م‍ارس‍ت‍ان‌
م‍لاق‍ات‌ در ب‍ی‍م‍ارس‍ت‍ان
رض‍ازاده
م‍ح‍س‍ن‌ ع‍اب‍دی‌
الخالة الضائعة - -
الباحثة عن الحقیقة در جستجوی حقیقت
در جستجوی حقیقت
در ج‍س‍ت‍ج‍وی‌ خ‍وش‍ب‍خ‍ت‍ی
س‍ن‍دس‌؛ دخ‍ت‍ری‌ در ج‍س‍ت‍ج‍وی‌ ح‍ق‍ی‍ق‍ت
ع‍ش‍ق‌ س‍وزان
ن‍ف‍س‍ی‌ ک‍ه‌ خ‍ود را ب‍ازی‍اف‍ت
مهدی سرحدی
ح‍س‍ی‍ن‌ ع‍ل‍ی‌ان‍ص‍اری‌
ل‍طی‍ف‌ راش‍دی‌
م‍ح‍س‍ن‌ ع‍اب‍دی‌
اش‍رف‌ م‍ح‍م‍دی‌
ف‍اخ‍راب‍راه‍ی‍م‌ م‍ح‍م‍د
کلمة و دعوة - -
ذکریات علی تلال مکة بر بلند‌ی‌های مکه مهدی سرحدی
بطولة المرأة المسلمة ش‍خ‍ص‍ی‍ت‌ زن‌ م‍س‍ل‍م‍ان اح‍م‍د ص‍ادق‍ی‌اردس‍ت‍ان‍ی‌
المرأة مع النبی(ص) جایگاه زن در اسلام
‏‫زن‌ در زن‍دگ‍ی‌ پ‍ی‍ام‍ب‍ر اک‍رم‌ (ص)
مهدی سرحدی
م‍ح‍م‍ود ش‍ری‍ف‍ی‌
ظلال‌ ت‍ح‍ت‌ ال‍ش‍م‍س‌ س‍ای‍ه‌ه‍ای‍ی‌ در پ‍ی‌ خ‍ورش‍ی‍د م‍ح‍م‍ود ش‍ری‍ف‍ی‌
ال‍ظل‍م س‍ت‍ی‍ز ل‍طی‍ف‌ راش‍دی‌
المجموعه القصصیه الکامله - -

فعالیت‌های سیاسی و شهادت

شهیده صدر، پیشگام نهضت اسلامی زنان در عراق بود. او در مسیر حرکت اسلامی برادرش محمدباقر صدر حرکت می‌کرد. اتفاقات سیاسی مهمی که در زمان او اتفاق افتاده عبارتند از؛ بازداشت شهید صدر در بیمارستان کوفه در سال ۱۹۷۲ م. دستگیری بسیاری از افراد کادرهای اسلامی عراقی و اعدام پنج نفر از آنان در ۱۹۷۴ م. انتفاضه نجف در سال ۱۹۷۷ م. که در آن تعدادی از جوانان با این استدلال که قانون‌شکنی کرده و مردم را به شورش تحریک کرده‌اند، اعدام شدند. شهید صدر به جهت این رخداد به بغداد خوانده شد و به خاطر محکوم نکردن این کارها مورد عتاب قرار گرفت.[۱۱]

در ۱۹ رجب ۱۹۷۹ م. شهید صدر به دلیل فعالیت‌های سیاسی توسط دولت عراق دستگیر شد. با دستگیری او بنت‌الهدی به حرم حضرت علی(ع) رفت و به سخنرانی پرداخته و مردم را از دستگیر شدن مرجع دینی‌شان آگاه کرد. نتیجه این سخنرانی تظاهرات مردم نجف و آزادی شهید صدر بود. با رسیدن خبر به دیگر شهرها و کشورها، تظاهرات‌هایی در بغداد، کاظمین، فهود، نعمانیه، سماوه، لبنان، بحرین و ایران صورت گرفت. حکومت عراق با دیدن این تظاهرات، به بازداشت خانگی خانواده صدر دست زد و در روز شنیه، ۱۹ جمادی الاولی ۱۴۰۰ ق. ۵ آوریل ۱۹۸۰ م. شهید صدر و خواهرش بنت‌الهدی را به زندان انداخت.[۱۲] آمنه و محمد باقر صدر در ۸ آوریل ۱۹۸۰ م. به‌دست رژیم بعث اعدام شدند. حمله به الدجیل در ۱۹۸۲ م. که بزرگترین عملیات چریکی حزب‌الدعوة علیه شخص صدام بود به نام بنت‌الهدی نام‌گذاری شد.[۱۳]

پانویس

  1. الحسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۱۱ق، ص۷۴
  2. الحسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۱۱ق، ص۷۴-۷۵
  3. ان.ویلی، نهضت اسلامی شیعیان عراق، ۱۳۷۳ش، ص۱۱۲
  4. الحسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۱۱ق، ص۷۵
  5. برای مثال نک: الحسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۱۱ق، ص۷۶-۷۷
  6. الحسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۱۱ق، ص۷۸
  7. الحسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۱۱ق، ص۷۸
  8. الحسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۱۱ق، ص۸۴
  9. الحسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۱۱ق، ص۷۹ به نقل از مقدمة قصة «صراع من واقع الحیاة»
  10. الحسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۱۱ق، ص۸۰
  11. الحسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۱۱ق، ص۸۸
  12. الحسون، اعلام النساء المؤمنات، ۱۴۱۱ق، ص۸۸-۸۹
  13. ان.ویلی، نهضت اسلامی شیعیان عراق، ۱۳۷۳ش، ص۱۱۲

منابع

  • ان.ویلی، جویس، نهضت اسلامی شیعیان عراق، ترجمه مهوش غلامی، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۳ش.
  • الحسون، محمد و مشکور، ام‌علی، اعلام النساء المؤمنات، تهران، انتشارات اسوه، چاپ اول، ۱۴۱۱ق.

پیوند به بیرون