باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

بُدَیل‌ِ بْن‌ِ وَرْقاء، از اصحاب‌ مکی‌ پیامبر اکرم(ص) و از شیوخ‌ قبیله خزاعه بود. وی در ماجرای صلح حدیبیه و حجة الوداع و نیز در جنگ‌های حنین و تبوک و فتح مکه حضور داشته و بنابر روایتی، هنگام‌ فتح‌ مکه ۹۷ سال‌ داشته‌ است‌.

محتویات

نسب و کنیه

بُدَیل‌ِ بْن‌ِ وَرْقاء، از اصحاب‌ مکی‌ پیامبر اکرم‌(ص‌) و از شیوخ‌ قبیله خزاعه بود. در کهن‌ترین‌ منابع‌، نام‌ او فقط به‌ صورت‌ بدیل‌ بن‌ ورقاء یا بدیل‌ بن‌ ورقاء خزاعی‌ آمده‌ است‌؛[۱] اما ظاهراً ابن‌ سعد نخستین‌ کسی‌ است‌ که‌ نام‌ او و اجدادش‌ را به‌ صورتی‌ نسبتاً کامل‌ آورده‌ است‌،[۲] ولی‌ در مقایسه‌ با آنچه‌ ابن‌ اثیر[۳] آورده‌، بعضی‌ از اجداد او را از میانه‌ انداخته‌ است‌.

کنیه‌اش‌‌ را نیز به‌ اختلاف‌، ابوعمر و ابوعبدالله‌ گفته‌اند.[۴]

ولادت و وفات

درباره تاریخ‌ تولد و مرگ‌ او نیز اطلاع‌ دقیقی‌ در دست‌ نیست‌، اما به‌ یقین‌ در حجة الوداع‌ حضور داشت‌ و پیش‌ از رسول اکرم(ص) درگذشت‌.[۵] بنا بر یک‌ روایت‌، وی هنگام‌ فتح‌ مکه‌۹۷ سال‌ داشته‌ است‌؛[۶] پس‌ باید حدود سال‌ ۷۵ پیش‌ از ظهور اسلام زاده‌ شده‌ باشد.

منابعی‌ که‌ قتل‌ بدیل‌ را در جنگ صفین دانسته‌اند،[۷] او را با پسرش‌ عبدالله‌ خلط کرده‌اند.

زندگی

بدیل‌ بن‌ ورقاء پیش‌ از ظهور اسلام‌ در مکه از احترام‌ و منزلتی‌ برخوردار بود، ولی‌ از جزئیات‌ حیات‌ او اطلاعی‌ در دست‌ نیست‌.[۸] نام‌ بدیل‌ از اوایل‌ بعثت پیامبر(ص‌)، به‌ ویژه‌ از صلح حدیبیه، در تاریخ‌ اسلام‌ کم‌ و بیش‌ مطرح‌ می‌گردد[۹] و یک‌ بار نیز او و خزاعیان همراه‌ او را رازدار پیامبر(ص) و پایدار در دوستی‌ خوانده‌اند.[۱۰]

حضور در صلح حدیبیه

در واقع‌ مطابق‌ مفاد صلح‌ نامه حدیبیه‌، خزاعه‌ هم‌‌پیمان‌ مسلمانان‌ بودند و پس‌ از بازگشت‌ پیامبر(ص‌) از حدیبیه‌، بیشتر خزاعیان‌ مسلمان‌ شده‌ بودند.[۱۱] بی‌گمان‌ این‌ دوستی‌ و همراهی‌ با هم‌‌پیمانی‌ خزاعه‌ با عبدالمطلب از پیش‌ از اسلام‌ بی‌ارتباط نبود.

به‌هرحال‌، پیامبر اکرم‌(ص‌) در جمادی الاخر سال‌ ۸، طی‌ نامه‌ای که‌ به‌ بدیل‌ بن‌ ورقاء نگاشت‌، خزاعه‌ را سخت‌ ستود و آنان را کریم ترین اهل تهامه نزد خود معرفی کرد.[۱۲]

اسلام آوردن

در آستانه فتح‌ مکه‌، بدیل‌ بن‌ ورقاء همراه‌ ابوسفیان و حکیم‌ بن‌ حزام‌، توسط عباس بن عبدالمطلب نزد پیامبر(ص‌) راه‌ یافتند و به‌ یک‌ روایت‌ بدیل‌ همانجا مسلمان‌ شد؛[۱۳] در حالی‌ که‌ بنا به‌ بعضی‌ گزارشها، چنین‌ می‌نماید که‌ بدیل‌ پیش‌ از این‌ تاریخ‌ اسلام‌ آورده‌ بوده‌ است‌. در روز فتح‌ مکه‌ خانه بدیل‌ از خانه‌های امن‌ به‌ شمار می‌رفت‌ که‌ برخی‌ از قریشیان‌ به‌ آنجا پناه‌ بردند.[۱۴]

بدیل‌ همچنین‌ در جنگ حنین به‌ فرمان‌ پیامبر(ص‌) مأمور گسیل‌ اسیران‌ از حنین‌ به‌ جعرانه‌ بود و گویا وظیفه حراست‌ از غنایم‌ را نیز بر عهده‌ داشت‌.[۱۵] در تدارک‌ مقدمات‌ جنگ تبوک نیز، بدیل‌ از کسانی‌ بود که‌ به‌ فرمان‌ پیامبر(ص‌) نزد قبایل‌ رفتند تا آنان‌ را برای جنگ‌ آماده‌ کنند.[۱۶]

فرزندان

از فرزندان‌ بدیل‌، برخی‌ در حوادث‌ صدر اسلام‌ نقش‌ داشتند. نافع‌ ابن‌ بدیل‌، پیش‌ از پدر، و در نبرد بئرمعونه‌ به‌ شهادت‌ رسید؛[۱۷] عبدالله‌ بن‌ بدیل‌ در غزوات‌ حنین‌ و تبوک‌ و طائف‌ حضور داشت‌ و از فاتحان‌ اصفهان‌ در۳۲ق‌ بود[۱۸] و در جنگ صفین در زمره یاران‌ امام علی(ع) به‌ شهادت‌ رسید؛[۱۹] برادر او عبدالرحمان‌ بن‌ بدیل‌ نیز در صفین‌ شهید شد.[۲۰]

نقل روایت

بدیل‌ در منابع‌ روایی‌ شیعی‌ و اهل سنت، در زمره راویان‌ آمده‌، و چند روایت‌ حدیبیه‌، فتح‌ و حمل‌ اسیران‌ پس‌ از جنگ‌ حنین‌، و روایتی‌ درباره خوردن‌ و آشامیدن‌ و روزه‌ نگرفتن‌ در حجة الوداع‌، از او نقل‌ شده‌ است‌.[۲۱]

پانویس

  1. واقدی، محمد، المغازی، جلد ۱، ص۵۸۱، ص۵۹۳، جلد ۲، ص۷۴۹، ص۷۵۰، جم؛ ابن‌ هشام‌، عبدالملک‌، السیره النبویه، جلد ۴، ص۳۴، ص۳۷؛ طبری، تاریخ‌؛ جلد ۲، ص۶۲۵، ص۶۲۶
  2. ابن‌ سعد، محمد، الطبقات‌ الکبری، جلد ۴، ص۲۹۴
  3. ابن‌ اثیر، علی‌، اسد الغابه، جلد ۱، ص۱۷۰
  4. ابن‌ اثیر، علی‌، اسد الغابه، جلد ۱، ص۱۷۰؛تستری، محمد تقی‌، قاموس‌ الرجال‌، جلد ۲، ص۲۵۴- ۲۵۵؛ مجلسی‌، محمد باقر، بحارالانوار، جلد ۲۱، ص۱۱۵؛ خویی‌، ابوالقاسم‌، معجم‌ رجال‌ الحدیث‌، جلد ۳، ص۲۷۵
  5. ابن‌ سعد، محمد، الطبقات‌ الکبری، جلد ۴، ص۲۹۴؛ ابونعیم‌ اصفهانی‌، احمد، معرفه الصحابه، جلد ۳، ص۱۴۴؛ ابن‌ اثیر، علی‌، اسد الغابه، جلد ۱، ص۱۷۰؛ ابن‌ عراقی‌، احمد، ذیل‌ الکاشف‌، ص۴۹.
  6. شیخ‌ طوسی‌، امالی‌، جلد ۱، ص۳۸۶؛ امینی‌، عبدالحسین‌، الغدیر، جلد ۲، ص۳۶۳؛ مجلسی‌، محمد باقر، بحارالانوار، جلد ۲۱، ص۱۱۵
  7. بخاری، محمد، التاریخ‌، الصغیر، جلد ۱، ص۱۰۲
  8. علی‌، جلد ۴، ص۱۵
  9. واقدی، محمد، المغازی، جلد ۱، ص۵۸۱؛ ابن‌ سعد، محمد، الطبقات‌ الکبری، جلد ۴، ص۹۶؛ طبری، تاریخ، جلد ۲، ص۶۲۵
  10. واقدی، محمد، المغازی، جلد ۱، ص۵۹۳؛ ابن‌ سعد، محمد، الطبقات‌ الکبری، جلد ۴، ص۹۶؛ طبری، تاریخ، جلد ۲، ص۶۲۵؛ ابن‌ کثیر، البدایه و النهایه، جلد ۲، ص۱۷۵
  11. واقدی، محمد، المغازی، جلد ۲، ص۷۴۹
  12. واقدی، محمد، المغازی، جلد ۲، ص۷۴۹؛ابن‌ اثیر، علی‌، اسد الغابه، جلد ۱، ص۱۷۰؛ قس‌: ابن‌ سعد، محمد، الطبقات‌ الکبری، جلد ۴، ص۲۹۴؛ابن‌ عبدربه‌، احمد، العقد الفرید، جلد ۳، ص۳۳۳؛ قلقشندی، احمد، نهایه الارب‌، ص۳۲۳
  13. واقدی، محمد، المغازی، جلد ۲، ص۸۱۵، ص۸۱۷؛ ابن‌ هشام‌، عبدالملک‌، السیره النبویه، جلد ۴، ص۴۴؛ مقریزی، احمد، امتاع‌ الاسماع‌، جلد ۱، ص۳۶۹
  14. ابن‌ اثیر، علی‌، اسد الغابه، جلد ۱، ص۱۷۰؛؛ ابن‌ حجر عسقلانی‌، احمد، الاصابه فی‌ تمییز الصحابه، جلد ۱، ص۱۹۱؛ ابن‌ عبدالبر، یوسف‌، الاستیعاب‌، جلد ۱، ص۱۵۰
  15. ابن‌ سعد، محمد، الطبقات‌ الکبری، جلد ۴، ص۲۹۴؛ بلاذری، احمد، انساب‌ الاشراف‌، جلد ۱، ص۳۶۵؛ ابن‌ حبان‌، محمد، مشاهیر علماء الامصار، ص۶۱؛ ابن‌ اثیر، الکامل‌، جلد ۲، ص۲۶۶
  16. واقدی، محمد، المغازی، جلد ۲، ص۸۰۰؛ ابن‌ سعد، محمد، الطبقات‌ الکبری، جلد ۴، ص۲۹۴
  17. ابن‌ سعد، محمد، الطبقات‌ الکبری، جلد ۴، ص۲۹۴؛ ابن‌ حزم‌، علی‌، جمهره انساب‌ العرب‌، ص۲۳۹
  18. بلاذری، احمد، فتوح‌ البلدان‌، ص۴۳۶-۴۳۷؛ صفدی، جلد ۱۰، ص۱۰۲
  19. ابن‌ سعد، محمد، الطبقات‌ الکبری، جلد ۴، ص۲۹۴؛ ابن‌ حزم‌، علی‌، جمهره انساب‌ العرب‌، ص۲۳۹؛ شیخ‌ طوسی‌، رجال‌، ص۴۶
  20. مامقانی‌، عبدالله‌، تنقیح‌ المقال‌، ص۱۶۹؛ قس‌: ابونعیم‌ اصفهانی‌، احمد، معرفه الصحابه، جلد ۳، ص۱۴۵
  21. شیخ‌ طوسی‌، امالی‌، جلد ۱، ص۳۸۵؛ ابونعیم‌ اصفهانی‌، احمد، معرفه الصحابه، جلد ۳، ص۱۴۵- ۱۴۶

منابع

  • ابن‌ اثیر، علی‌، اسد الغابه، بیروت‌، داراحیاء التراث‌ العربی‌.
  • ابن‌ اثیر، علی‌، الکامل‌.
  • ابن‌ حبان‌، محمد، مشاهیر علماء الامصار، به‌ کوشش‌ مرزوق‌ علی‌ ابراهیم‌، بیروت‌، ۱۴۰۸ق‌.
  • ابن‌ حجر عسقلانی‌، احمد، الاصابه فی‌ تمییز الصحابه، بیروت‌، ۱۸۳۵م‌.
  • ابن‌ حزم‌، علی‌، جمهره انساب‌ العرب‌، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌.
  • ابن‌ سعد، محمد، الطبقات‌ الکبری، بیروت‌، دارصادر.
  • ابن‌ عبدالبر، یوسف‌، الاستیعاب‌، به‌ کوشش‌ علی‌ محمد بجاوی، قاهره‌، ۱۳۸۰ق‌.
  • ابن‌ عبدربه‌، احمد، العقد الفرید، به‌ کوشش‌ عبدالمجید ترحینی‌، بیروت‌، دارالکتب‌ العلمیه‌.
  • ابن‌ عراقی‌، احمد، ذیل‌ الکاشف‌، به‌ کوشش‌ بوران‌ ضناوی، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌/۱۹۸۶م‌.
  • ابن‌ کثیر، البدایه و النهایه، به‌ کوشش‌ احمد ابوملحم‌ و دیگران‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌.
  • ابن‌ هشام‌، عبدالملک‌، السیره النبویه، به‌ کوشش‌ مصطفی‌ سقا و دیگران‌، بیروت‌، داراحیاء التراث‌ العربی‌.
  • ابونعیم‌ اصفهانی‌، احمد، معرفه الصحابه، به‌ کوشش‌ محمد راضی‌ ابن‌ حاج‌ عثمان‌، مدینه‌، ۱۴۰۸ق‌.
  • امینی‌، عبدالحسین‌، الغدیر، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌.
  • بخاری، محمد، التاریخ‌، الصغیر، به‌ کوشش‌ محمد ابراهیم‌ زاید، بیروت‌، ۱۴۰۶ق‌.
  • بلاذری، احمد، انساب‌ الاشراف‌، به‌ کوشش‌ محمد حمیدالله‌، قاهره‌، ۱۹۵۹م‌.
  • بلاذری، احمد، فتوح‌ البلدان‌، به‌ کوشش‌ عبدالله‌ انیس‌ طباع‌، بیروت‌، ۱۴۰۷ق‌.
  • تستری، محمد تقی‌، قاموس‌ الرجال‌، قم‌، ۱۴۱۰ق‌.
  • خویی‌، ابوالقاسم‌، معجم‌ رجال‌ الحدیث‌، قم‌، ۱۴۰۳ق‌.
  • شیخ‌ طوسی‌، محمد، امالی‌، نجف‌، ۱۳۸۴ق‌.
  • شیخ‌ طوسی‌، محمد، رجال‌، نجف‌، ۱۳۸۰ق‌.
  • صفدی، خلیل‌، الوافی‌ بالوفیات‌، به‌ کوشش‌ ژاکلین‌ سوبله‌ و دیگران‌، بیروت‌، ۱۴۰۰ق‌.
  • طبری، تاریخ‌؛ علی‌، جواد، المفصل‌ فی‌ تاریخ‌ العرب‌ قبل‌ الاسلام‌، بیروت‌، ۱۹۷۰م‌.
  • قلقشندی، احمد، نهایة الارب‌، بیروت‌، ۱۴۰۵ق‌.
  • مامقانی‌، عبدالله‌، تنقیح‌ المقال‌، نجف‌، ۱۳۵۰ق‌.
  • مجلسی‌، محمد باقر، بحارالانوار، بیروت‌، ۱۴۰۳ق‌.
  • مقریزی، احمد، امتاع‌ الاسماع‌، به‌ کوشش‌ محمود محمد شاکر، قاهره ۱۹۴۱م‌.
  • واقدی، محمد، المغازی، به‌ کوشش‌ مارسدن‌ جونز، تهران‌، ۱۴۰۵ق.

پیوند به بیرون