باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

تصویری از عزاداری ایام فاطمیه

ایام فاطمیه روزهایی که شیعیان به مناسبت شهادت حضرت فاطمه(س) عزاداری می‌کنند. درباره روز شهادت حضرت زهرا اختلافاتی بین روایات مختلف وجود دارد. در ایران دو روز (۱۳ جمادی‌الاول و ۳ جمادی‌الثانی)، روزهای احتمالی‌ شهادت حضرت زهرا(س) دانسته می‌شود. این دو روز و روزهای قبل و بعد از آن، به فاطمیه اول و فاطمیه دوم مشهورند. شیعیان عراق و به‌ویژه نجف سه روز (۸ ربیع‌الثانی به علاوه دو روز پیش‌گفته) را برای شهادت حضرت زهرا(س) عزاداری می‌کنند. از میان احتمالات موجود درباره روز شهادت فاطمه(س)، ۳ جمادی‌الثانی در میان شیعیان مشهورتر است. این روز در ایران تعطیل رسمی است و بعضی از مراجع تقلید در قم به صورت پیاده‌روی در عزاداری شرکت می‌کنند.

محتویات

اختلاف روایات

روز دقیق شهادت حضرت زهرا(س) بر اثر نقل‌های مختلف تاریخی و نیز روایات متفاوت از ائمه، دقیقا مشخص نیست. برخی‌ آن را چهل روز بعد از رحلت پیامبر اسلام(ص)، برخی‌ ۷۲ روز، گروهی ۷۵ روز، عده‌ای‌ ۹۵ روز، گروهی سه ماه، و پاره‌ای دیگر شش ماه بعد از رحلت حضرت رسول(ص) دانسته‌اند.[۱]

سابقه عزاداری برای حضرت زهرا(س)

در زمان حیات ائمه اطهار(ع)، غالبا شیعیان اجازه عزاداری نداشتند[۲] ولی نقل‌هایی از عزاداری اهل بیت(ع) برای حضرت زهرا(س) رسیده است.[۳] حضرت علی(ع) در زمان دفن حضرت فاطمه(س) به عزاداری پرداخت و خطاب به رسول الله(ص) از مظلومیت حضرت فاطمه(س) سخن گفت.[۴] همچنین از امام صادق(ع) نقل شده است که برای حضرت زهرا(س) عزاداری می‌کردند و در روضه خود از ماجرای سقط حضرت محسن(ع) و کتک خوردن حضرت زهرا(س)، یاد کرده‌اند.[۵] قاضی عبدالجبار معتزلی (متوفی سال ۴۱۵ق) در کتاب دلائل النبوة گزارش کرده است: عده‌ای از شیعیان در مناطقی از جمله مصر، دمشق، بغداد، الرمله، عسقلان و جبل السماق برای حضرت زهرا(س) و فرزندش حضرت محسن(ع) عزادای می‌کردند.[۶] ابن اثیر معتقد است هر زمانی که شیعه صاحب قدرت بوده، به عزاداری برای اهل بیت(ع)‌ پرداخته است. دولت‌های آل بویه،‌حمدانیون و فاطمیون در مصر از جمله دوره‌هایی است که او مثال می‌زند.[۷]

فاطمیه اول

تصاویری از پیاده روی مراجع تقلید شیعه در عزاداری فاطمیه

بر اساس برخی نقل‌های تاریخی شهادت حضرت فاطمه(س) در روز ۱۳ جمادی‌الاول و بعد از گذشت ۷۵ روز از رحلت پیامبر اسلام(ص) واقع شده است.[۸] شیعیان به این روز و چند روز قبل و بعد از آن، فاطمیه اول می‌گویند. در برخی مناطق شیعه‌نشین، مراسم عزاداری حضرت فاطمه از فاطمیه اول شروع شده و تا فاطمیه دوم ادامه می‌یابد. در بین شیعیان مرسوم است که در این روز و برخی روزهای قبل و بعد از آن، مراسم روضه‌خوانی و ذکر مصیبت در مساجد، حسینیه‌ها، تکایا و نیز در خانه‌ها برگزار می‌کنند.

فاطمیه دوم

بر اساس حدیثی که ابو بصیر از امام صادق(ع) نقل کرده است، شهادت حضرت فاطمه(س) در روز سه‌شنبه ۳ جمادی‌الثانی بوده است.[۹] عزاداری ایام فاطمیه معمولا در فاطمیه دوم شور بیشتری پیدا می‌کند. در قم بعد از تأسیس حوزه علمیه قم و زعامت شیخ عبدالکریم حائری، عزاداری در این روزها احیاء شد.[۱۰]

تعطیلی در ایران

از سال ۱۳۷۹ش بر اساس تصویب دولت جمهوری اسلامی ایران، روز ۳ جمادی‌الثانی به مناسبت شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) تعطیل رسمی اعلام شد. این تعطیلی به پیشنهاد آیت‌الله حسین وحید خراسانی، از مراجع تقلید شیعه، به رئیس‌جمهور وقت، سید محمد خاتمی به تصویب دولت رسید.[۱۱]

بعد از اعلام این تعطیلی، مراسم عزاداری فاطمیه در ایران گسترش بیشتری یافت. بعضی از مراجع تقلید شیعه در این روز به همراه شیعیان و دسته‌های عزاداری پیاده‌روی می‌کنند. مسیر این پیاده‌روی در مشهد به سمت حرم امام رضا(ع) و در قم به سمت حرم حضرت معصومه(س) است.[۱۲]

مدت عزاداری

در سنت شیعیان مدت خاصی برای عزاداری وجود ندارد و معروف شدن دهه اول یا دوم در سال‎های اخیر با تأسی به دهه اول محرم صورت گرفته و روایت یا سنتی که چنین توصیه‌ای داشته باشد در دست نیست. شیعیان با توجه به اعتقادی که به جایگاه دختر رسول خدا(ص) دارند و شهادت ایشان را در راه دفاع از حقانیت امیرالمؤمنین علی(ع) می‌دانند، این ایام را بزرگ می‌دارند.[۱۳]

زمان این دو دهه نیز در شهرهای مختلف، متفاوت است ولی معمولاً بنابر قول ۷۵ روز، به دهه دوم جمادی الاول، از دهم تا بیستم آن دهه فاطمیه اول و طبق قول ۹۵ روز، به دهه اول جمادی الثانی از اول تا دهم آن، دهه فاطمیه دوم گفته می‌شود.[۱۴] برخی از مراجع تقلید شیعه توصیه کرده‌اند در هر فاطمیه سه روز به مراسم عزا اختصاص داده شود. به این صورت که روزهای ۱۳، ۱۴ و ۱۵ جمادی الاول در فاطمیه نخست و روزهای ۱، ۲ و ۳ جمادی الثانی به عنوان فاطمیه دوم عزاداری شود.[۱۵] همچنین به عقیده آیت‌الله صافی گلپایگانی، آیت‌الله وحید خراسانی و آیت‌الله مکارم شیرازی محدوده عزادای ایام فاطمیه از ۱۳ جمادی‌الاول تا ۳ جمادی الثانی به مدت ۲۰ روز است.[۱۶]

ساخت ماکت خانه حضرت زهرا

نوشتار اصلی: محله بنی‌هاشم
در سال‌های اخیر همزمان با ایام فاطمیه، در برخی شهرهای ایران بویژه در قم و تهران ماکت‌هایی از محله بنی هاشم، خانه حضرت زهرا، بیت‌الاحزان، بقیع، غدیر خم و... ساخته می‌شود و مورد بازدید عمومی قرار می‌گیرد.[۱۷][۱۸]

فاطمیه در دیگر کشورها

در کشورهایی همچون عراق، پاکستان[۱۹]آذربایجان، تاجیکستان،[۲۰]و استرالیا[۲۱] نیز در ایام فاطمیه مراسم سوگواری برگزار می‌شود. در اروپا نیز مراکزی همچون مرکز اسلامی هامبورگ[۲۲]، مرکز اسلامی انگلیس[۲۳]، مرکز اسلامی امام علی استکهلم[۲۴] در این ایام، مراسم سوگواری برگزار می‌کنند. مراسم فاطمیه در این کشورها از سه تا پنج شب ادامه دارد.


جستارهای وابسته

پانویس

  1. رک: نظری منفرد، علی، تنها یادگار، ص۴۲۷-۴۳۱.
  2. المصنف، عبد الرزاق، ج۳، ص۵۵۷.
  3. خصیبی، الهدایه الکبری، ص۴۰۸؛ بحرانی، العوالم، ج۱۱،‌ص۴۴۲.
  4. کلینی،‌ الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱،‌ ص ۴۵۸و۴۵۹؛ شیخ مفید، الأمالی، ص۲۸۲.
  5. خصیبی، الهدایه الکبری، ص۴۰۸؛ بحرانی، العوالم، ج۱۱،‌ ص۴۴۲.
  6. قاضی عبدالجبار، تثبیت دلائل النبوة، ۱۴۲۷ق، ج۲، ص۵۹۵.
  7. ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ترجمه عباس خلیلی، ج۸، ص۵۴۹.
  8. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۱، ص۲۴۱، ح۵.
  9. طبری،‌ محمد بن جریر بن رستم، دلائل الامامة، ص۱۳۴.
  10. رضوی، عباس، حاج شیخ عبدالکریم حائری و سامان‌دادن به تبلیغات دینی»، ص۱۵۱-۱۵۴.
  11. «ماجرای تعطیل شدن روز شهادت حضرت زهرا(س)». فارس‌نیوز، ۵ اردبیبهشت ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  12. سایت تابناک؛ خبرگزاری تسنیم
  13. تبریزی، سیره میرزا جواد تبریزی، ۱۳۹۱ش، ص۸۸-۹۲؛ مظاهری، اندیشه‌های ناب، ۱۳۹۰ش، ص۱۰۳.
  14. «ایام فاطمیه از چه تاریخی شروع ودر چه تاریخی تمام می‌شود؟». شهر سؤال. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  15. «نظر مراجع و علما در مورد تقارن ایام فاطمیه با جشن نوروز». فارس نیوز، ۱ فروردین ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  16. پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله مکارم شیرازی؛ خبرگزاری تسنیم؛ سایت شیعه نیوز
  17. «سومین نمایشگاه کوچه‌های بنی هاشم در قم برپا شد». خبرگزاری مهر، ۲۵ اسفند ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  18. «نمایش کوچه‌های بنی هاشم در ریگان». خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۱۰ فروردین ۱۳۹۱. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  19. «ایام شهادت حضرت فاطمه الزهرا سلام الله علیها در پاکستان‎». خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۱۸ فروردین ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  20. «مراسم سوگواری شهادت حضرت فاطمه(س) در جمهوری آذربایجان و تاجیکستان». رادیو تاجیک، ۲۵ فروردین ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  21. «مراسم فاطمیه دوم در استرالیا». خبرگزاری اهل بیت(ع)ابنا، ۱۱ فروردین ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۵. .
  22. شیعه نیوز.
  23. باشگاه خبرنگاران جوان.
  24. شبکه خبر.

منابع

  • تبریزی، جعفر، سیره استاد الفقها و المجتهدین میزا جواد تبریزی، قم، دار الصدیقة الشهیدة س، ۱۳۹۱ش.
  • رضوی، عباس، «حاج شیخ عبدالکریم حائری و سامان دادن به تبلیغات دینی»، مجله حوزه، سال ۲۱، ش ۵.
  • طبری،‌ محمد بن جریر، دلائل الامامه، قم، موسسه بعثت، ۱۴۱۳ق.
  • قاضی عبد الجبار، ابن احمد، تثبیت دلائل النبوة، مصر، دارالمصطفی، ۱۴۲۷ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
  • مظاهری، حسین،اندیشه‌های ناب، اصفهان، موسسه الزهرا س، ۱۳۹۰ش.
  • نظری منفرد، علی، تنها یادگار، قم، انتشارات جلوه کمال، ۱۳۸۹ش.


پیوند به بیرون

عزاداری و پیاده‌روی مراجع تقلید در فاطمیه

عزاداری و پیاده‌روی مراجع تقلید در فاطمیه