باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

امام حسین علیه‌السلام

(تغییرمسیر از امام حسین)

حسین بن علی بن ابی‌طالب(ع)، مشهور به اباعبدالله و سیدالشهداء (۴ق-۶۱قامام سوم شیعیان است که در واقعه عاشورا به شهادت رسید. او فرزند دوم امام علی(ع) و فاطمه زهرا(س) و نوه حضرت محمد(ص) است. او پس از برادرش امام حسن(ع)، ده سال امامت را بر عهده داشت.

امام حسین علیه السلام
ضریح امام حسین5.jpg
ضریح امام حسین(ع)
نقش امام سوم شیعیان
نام حسین بن علی
کنیه اباعبدالله
زادروز ۳ شعبان، سال ۴ قمری.
زادگاه مدینه
مدت امامت حدود ۱۰ سال (از ۵۰ تا ابتدای ۶۱ق.)
شهادت ۱۰ محرم (عاشوراسال ۶۱ قمری.
مدفن کربلا (حرم امام حسین(ع))
محل زندگی مدینه، کوفه
لقب(ها) سید الشهدا، ثار الله، قتیل العبرات
پدر امام علی(ع)
مادر حضرت فاطمه(س)
همسر(ان) رباب، لیلا، ام اسحاق، شهربانو(اختلافی)
فرزند(ان) امام سجاد، علی اکبر ، علی اصغر، سکینه، فاطمه، جعفر
طول عمر ۵۷ سال

امامان شیعه
امام علی · امام حسن · امام حسین · امام سجاد · امام باقر · امام صادق · امام کاظم · امام رضا · امام جواد · امام هادی · امام حسن عسکری · امام مهدی

بنابر گزارش‌های تاریخی شیعه و اهل سنت، پیامبر اسلام(ص) هنگام تولد او از شهادتش خبر داد و نام «حسین» را برای او برگزید. رسول خدا، حَسَنَین (امام حسن و امام حسین) را بسیار دوست داشت و همه را به دوست داشتن آن دو سفارش می‌کرد. امام حسین(ع) از اصحاب کِساء و از حاضران در ماجرای مُباهله و یکی از اهل بیت پیامبر است که آیه تطهیر درباره آنان نازل شده است. روایت‌های متعددی از حضرت محمد(ص) در فضیلت امام حسین نقل شده است؛ از جمله «حسن و حسین سرور جوانان بهشت‌اند» و «حسین چراغ هدایت و کشتی نجات است.»

از زندگی سومین امام شیعیان در مدت سه دهه پس از وفات پیامبر(ص)، گزارش‌های اندکی وجود دارد. او در دوره خلافت امام علی(ع) در کنار پدر بود و در جنگ‌های آن دوره شرکت داشت. در زمان امامت امام حسن(ع) پیرو و پشتیبان او بود و اقدام او در صلح با معاویه را تأیید کرد. پس از شهادت وی نیز، تا زمانی که معاویه زنده بود، به پیمان برادر وفادار ماند و در پاسخ به نامه برخی از شیعیان کوفه که برای پذیرش رهبری او و قیام در برابر بنی‌امیه اعلام آمادگی کردند، آنان را به صبر تا زمان مرگ معاویه فراخواند.

دوره امامت حسین بن علی(ع) با حکومت معاویه همزمان بود. بنابر گزارش‌های تاریخی، امام حسین(ع) در مواردی به عملکرد معاویه سخت اعتراض کرده است، از جمله پس از کشته شدن حُجْر بن عَدِی نامه‌ای توبیخ‌آمیز برای او نوشت و در ماجرای ولایتعهدی یزید نیز از پذیرش بیعت خودداری کرد و در سخنانی در حضور معاویه و دیگران، این اقدام معاویه را نکوهید و یزید را فردی نالایق خواند و خود را سزاوار خلافت دانست. خطبه امام حسین در منا را نیز موضعی سیاسی در برابر اُمویان به شمار آورده‌اند. با این حال، نقل شده است که معاویه مانند خلفای سه‌گانه، در ظاهر به حسین بن علی(ع) احترام می‌گذاشت.

پس از مرگ معاویه، امام حسین(ع) بیعت با یزید را مشروع ندانست و با توجه به فرمان یزید برای کشتن او در صورت خودداری از بیعت، در ۲۸ رجب سال ۶۰ق از مدینه به مکه رفت. در مدت چهار ماه حضور در مکه، نامه‌های فراوانی از سوی مردم کوفه برای پذیرش زمامداری دریافت کرد و پس از آنکه فرستاده‌اش مسلم بن عقیل، همدلی کوفیان را تأیید کرد، در ۸ ذی‌الحجه، پیش از آنکه از پیمان‌شکنی بعدی کوفیان و شهادت مسلم باخبر شود، به سمت کوفه حرکت کرد.

وقتی ابن زیاد والی کوفه از حرکت حسین(ع) به سمت کوفه باخبر شد، لشکری به سوی او فرستاد و پس از آنکه سپاهیان حُرّ بن یزید راه را بر او بستند، مجبور شد مسیر خود را به سمت کربلا تغییر دهد. در روز عاشورا میان امام حسین و یارانش با لشکر کوفه به فرماندهی عمر بن سعد جنگی درگرفت که به شهادت امام و یارانش انجامید. پس از آن، زنان و کودکان و امام سجاد(ع) که آن زمان بیمار بود، به اسارت درآمدند و به کوفه و سپس شام فرستاده شدند. پیکر امام حسین و یارانش روز ۱۱ یا ۱۳ محرم، توسط بنی‌اسد در کربلا به خاک سپرده شد.

درباره حرکت امام حسین از مدینه تا کربلا، دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد. بر اساس یک دیدگاه او برای تشکیل حکومت قیام کرد، ولی برخی معتقدند این حرکت برای حفظ جان بود. شهادت حسین بن علی(ع) تأثیر عمیقی بر مسلمانان و شیعیان در طول تاریخ داشته و الهام‌بخش مبارزات و قیام‌های متعددی بوده است. شیعیان به پیروی از امامان شیعه اهتمام ویژه‌ای به گریه و سوگواری بر حسین بن علی، به ویژه در ماه محرم و صفر دارند. زیارت امام حسین نیز در روایات معصومین مورد تأکید قرار گرفته و حرم او زیارتگاه شیعیان است.

حسین بن علی(ع) افزون بر جایگاهی که در میان شیعیان به عنوان سومین امام و سرور شهیدان دارد، نزد اهل سنت نیز به سبب فضایلی که از زبان پیامبر(ص) درباره او نقل شده است و همچنین ایستادگی او در برابر یزید، گرامی داشته می‌شود.

مجموعه سخنان و آثار او در قالب حدیث، دعا، نامه، شعر و خطبه در کتاب موسوعة کلمات الامام الحسین و کتاب مسند الامام الشهید گردآوری شده و درباره شخصیت و زندگی وی نیز، آثار فراوانی در قالب دانشنامه‌، زندگی‌نامه، مَقتل و تاریخ تحلیلی نگاشته شده است.

گاه‌شمار زندگی امام حسین(ع)
تابلوی عصر عاشورا.jpg
۳ یا ۵ شعبان
۴ق.
تولد[۱]
۷ق. نزول آیه تطهیر در مورد اصحاب کساء[۲]
۲۴ ذی‌الحجه ۹ق. حضور در مباهله[۳]
ربیع‌الاول ۱۱ق. رفتن به درِ خانه انصار و اهل بدر به همراه پدر، مادر و برادرش، برای باز پس گرفتن حق خلافت امام علی(ع).[۴]
ذی‌الحجه ۳۵ ق خواندن خطبه برای مردم پس از بیعت آنان با امام علی[۵]
جمادی‌الآخر ۳۶ق. حضور در جنگ جمل[۶]
صفر ۳۷ق حضور در جنگ صفین[۷]
صفر ۳۸ق حضور در جنگ نهروان[۸]
۴۱ق. بازگشت از کوفه به مدینه[۹]
۲۸ صفر ۵۰ق. شهادت امام حسن(ع)[۱۰] و آغاز امامت امام حسین(ع)
۵۱ یا ۵۲ یا ۵۳ق.[۱۱] نوشتن نامه اعتراض‌آمیز به معاویه برای کشتن حجر بن عدی و یارانش
۵۸ق. ایراد خطبه در منا[۱۲]
۲۶ رجب ۶۰ق. احضار به دارالاماره برای بیعت با یزید[۱۳]
۲۸ رجب ۶۰ق. خروج از مدینه به سمت مکه [۱۴]
۳ شعبان ۶۰ق. ورود به مکه[۱۵]
۱۰ تا ۱۴ رمضان ۶۰ق. دریافت نامه‌هایی از سوی کوفیان[۱۶]
۱۵ رمضان ۶۰ق. اعزام مسلم به عنوان نماینده خود به کوفه[۱۷]
۸ ذیحجه ۶۰ق. خروج از مکه به سمت کوفه.[۱۸]
۲ محرم ۶۱ق. ورود به کربلا.[۱۹]
۹ محرم ۶۱ق. اعلام جنگ عمر سعد و مهلت خواستن امام[۲۰]
۱۰ محرم ۶۱ق. واقعه عاشورا و شهادت امام حسین و یارانش[۲۱]


محتویات

جایگاه

حسین بن علی(ع) سومین[یادداشت ۱] امام شیعیان، فرزند نخستین امام شیعیان و نوه پیامبر اسلام(ص) است.[۲۲] در منابع اسلامی روایات فراوانی درباره فضائل او وجود دارد و شیعیان برای او جایگاه ویژه‌ای قائل هستند. حسین بن علی در نزد اهل سنت نیز از احترام برخوردار است.

در منابع حدیثی و تاریخی

بنابر روایات شیعه و اهل سنت، حسین بن علی(ع) یکی از اصحاب کساء است[۲۳] و در ماجرای مباهله نیز حضور داشت[۲۴] و به همراه برادرش، مصداق کلمه «ابناءَنا» در آیه مباهله هستند.[۲۵] او همچنین یکی از اهل بیت است که آیه تطهیر درباره آنان نازل شده است.[۲۶]

امام حسین(ع) پس از شهادت امام حسن(ع)، با وجود افرادی که از نظر سن بزرگ‌تر از وی بودند، شریف‌ترین فرد از بنی هاشم به شمار می‌رفت. بنا بر نقل یعقوبی، معاویه پس از شهادت حسن بن علی به ابن عباس گفت: از این پس تو سرور قوم خود هستی. ابن عباس در پاسخ گفت: تا زمانی که حسین هست، نه.[۲۷] همچنین گزارش‌هایی از مشورت بنی‌هاشم با حسین بن علی و ترجیح نظر او بر دیگران وجود دارد.[۲۸] نقل شده است عمرو بن عاص نیز او را محبوب‌ترین فرد از زمینیان نزد اهل آسمان می‌دانست.[۲۹]

در فرهنگ شیعه

شهادت حسین بن علی در واقعه عاشورای سال ۶۱ق. سبب شد شخصیت وی برای شیعیان و حتی غیر شیعیان، بیشتر در بعد حق‌طلبی، شجاعت و شهادت نمایان گردد و دیگر صفات و ویژگی‌هایی که در روایات برای او ذکر شده، تا اندازه‌ای تحت الشعاع قرار گیرد.[۳۰] این واقعه دست کم از آن جهت که نخستین بی‌حرمتی و تعرض آشکار به خاندان پیامبر(ص) بود، تاثیر عمیقی بر تاریخ و فرهنگ شیعه گذاشت[۳۱] و به نماد ظلم‌ستیزی، پیروزی خون بر شمشیر، امر به معروف و نهی از منکر، ایثار و فداکاری تبدیل شد.[۳۲]

تاثیرگذاری شهادت امام حسین تا بدانجا بود که عده‌ای معتقد شده‌اند شکل‌گیری مذهب تشیع و جدا شدن شیعیان از اهل سنت، پس از شهادت وی رخ داده است.[۳۳] در طول تاریخ اسلام قیام‌هایی با الگو گرفتن از قیام امام حسین(ع) شکل گرفته که با شعار یا لثارات الحسین بوده است.[۳۴]

دو ماه محرم و صفر در فرهنگ شیعه جایگاه ویژه‌ای دارند و بخصوص در روزهای تاسوعا و عاشورا و اربعین حسینی مجموعه آیین‌های گوناگونی در پاسداشت این مناسبت بر پا می‌شود.[۳۵] شیعیان به هنگام نوشیدن آب، از تشنگی امام حسین یاد می‌کنند و بر او سلام می‌دهند.[۳۶]

در نگاه اهل سنت

منابع معتبر اهل سنت احادیث فراوانی درباره جایگاه و فضایل حسین بن علی(ع) نقل کرده‌اند.[۳۷][۳۸] گذشته از روایات فضائل، مقام امام حسین(ع) در اعتق